Theo Hãng tin AFP ngày 27-4, một báo cáo của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cho biết chi tiêu quân sự toàn cầu trong năm 2025 đã gần chạm ngưỡng 2.900 tỉ USD, tăng 2,9% so với năm trước và đánh dấu năm tăng trưởng thứ 11 liên tiếp.
Tình trạng xung đột bất ổn, giao tranh kéo dài và xu hướng tái vũ trang tiếp tục là các yếu tố chính thúc đẩy ngân sách phòng thủ trên toàn thế giới.
Theo báo cáo, ba nước chi tiêu lớn nhất gồm Mỹ, Trung Quốc và Nga đã chi tổng cộng 1.480 tỉ USD, chiếm hơn một nửa chi tiêu quân sự toàn cầu.
Đáng chú ý, dù Mỹ đã giảm mức chi xuống 7,5% còn 954 tỉ USD do chưa thông qua gói viện trợ quân sự mới cho Ukraine, mức giảm này được bù đắp bởi sự gia tăng mạnh tại châu Âu và châu Á.
Đà tăng toàn cầu chủ yếu đến từ châu Âu (bao gồm Nga và Ukraine), nơi chi tiêu tăng 14% lên 864 tỉ USD. Nguyên nhân chính là chiến sự tại Ukraine và việc Mỹ giảm mức độ can dự, thúc đẩy các nước châu Âu tự tăng cường năng lực phòng thủ.
Trong đó, Đức tăng chi 24% lên 114 tỉ USD, còn Tây Ban Nha tăng tới 50% lên 40,2 tỉ USD – đánh dấu lần đầu tiên nước này vượt ngưỡng 2% GDP kể từ năm 1994.
Tại Ukraine, chi tiêu quân sự tăng 20% lên 84,1 tỉ USD, tương đương 40% GDP, trong khi Nga tăng 5,9% lên 190 tỉ USD (7,5% GDP). Đây cũng là hai quốc gia có tỉ trọng ngân sách dành cho quân sự cao nhất.
Ở Trung Đông, dù căng thẳng tiếp diễn, tổng chi tiêu chỉ tăng nhẹ 0,1% lên 218 tỉ USD. Iran giảm 5,6% xuống 7,4 tỉ USD do lạm phát cao, còn Israel giảm 4,9% xuống 48,3 tỉ USD sau khi cường độ xung đột Gaza hạ nhiệt, nhưng vẫn cao hơn 97% so với năm 2022.
Đặc biệt, khu vực châu Á – châu Đại Dương ghi nhận mức tăng 8,5% và đạt 681 tỉ USD – mức tăng cao nhất của khu vực này kể từ năm 2009.
Trong đó Trung Quốc được nhận định tiếp tục là “nhân tố chính” với mức chi ước tính 336 tỉ USD, duy trì xu hướng tăng liên tục suốt ba thập kỷ. Nhật Bản cũng tăng 9,7% lên 62,2 tỉ USD – mức cao nhất tính theo tỉ lệ GDP kể từ năm 1958 – và Đài Loan tăng 14% lên 18,2 tỉ USD.
Theo nhà nghiên cứu Lorenzo Scarazzato, thế giới đang trải qua “thêm một năm chiến sự và căng thẳng leo thang”, khiến “gánh nặng quân sự” toàn cầu – tức tỉ lệ GDP dành cho quốc phòng – lên mức cao nhất kể từ năm 2009.
“Mọi dấu hiệu đều cho thấy một thế giới cảm thấy kém an toàn hơn và đang tăng chi tiêu cho quân sự để bù đắp cho tình hình toàn cầu hiện tại”, ông nói.
Giới phân tích nhận định xu hướng gia tăng chi tiêu quân sự có thể tiếp diễn trong thời gian tới, đặc biệt khi mức giảm của Mỹ được dự báo chỉ mang tính tạm thời. Gần đây Quốc hội Mỹ đã thông qua ngân sách hơn 1.000 tỉ USD cho năm 2026, và con số này có thể tăng lên 1.500 tỉ USD vào năm 2027 nếu đề xuất ngân sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump được thông qua.
Chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng diễn ra theo lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026.
Tháp tùng Thủ tướng có Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Đặng Xuân Phong, thứ trưởng các Bộ Quốc phòng, Công an, Ngoại giao và Công Thương, theo TTXVN.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 và các hội nghị liên quan với chủ đề "Cùng chèo lái tương lai chung" là những sự kiện quan trọng nhất trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines. Hội nghị mang ý nghĩa đặc biệt khi ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới sau 10 năm xây dựng Cộng đồng ASEAN giai đoạn năm 2015-2025.
Dưới sự chủ trì của Tổng thống Marcos, Hội nghị sẽ tập trung thảo luận các vấn đề về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, chống chọi với thiên tai và đảm bảo an toàn cho công dân các nước Đông Nam Á.
Hội nghị là dịp để lãnh đạo 11 quốc gia ASEAN trao đổi toàn diện về tình hình khu vực và quốc tế, thống nhất các định hướng chiến lược và đề ra quyết sách chiến lược, qua đó giúp củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường, tiếp tục khẳng định giá trị chiến lược của ASEAN.
Đây là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng trên cương vị người đứng đầu chính phủ mới và cũng là hội nghị đa phương đầu tiên mà Thủ tướng tham dự trực tiếp.
Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III bày tỏ kỳ vọng Việt Nam sẽ có những đóng góp thiết thực tại Hội nghị, góp phần thúc đẩy hợp tác và phát triển khu vực.
Đại sứ đánh giá Việt Nam từ lâu đã thể hiện tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng qua từng năm và hy vọng Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ chia sẻ quan điểm, ý kiến về cách khu vực có thể duy trì tăng trưởng, phát triển kinh tế, bất chấp những thách thức phát sinh từ các xung đột khu vực khác nhau.
Đối với lĩnh vực luật pháp quốc tế, Đại sứ Philippines cũng bày tỏ mong muốn Việt Nam sẽ đóng góp những quan điểm của mình về các vấn đề này, nhất là khi các lãnh đạo sẽ thảo luận về những thách thức chính trị và khu vực đang thay đổi, bao gồm cả những vấn đề bên ngoài khu vực.
Ông Fernandez III kỳ vọng với sự tham gia tích cực của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh những thách thức về thương mại và phát triển kinh tế năm nay, các quốc gia sẽ cùng trao đổi, học hỏi và đóng góp để ASEAN tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc chính trị đang thay đổi, không chỉ trong khu vực mà còn trên toàn cầu.
Rất lâu trước khi có mạng xã hội và ống kính máy ảnh, Trung Quốc cổ đại đã có những "thợ săn tin". Vào thời đó, chuyện phiếm không chỉ là những lời bàn tán vu vơ, nó tạo thành một mạng lưới thông tin không chính thức.
Vào thời Đông Hán (25-220), triều đình lập Ngự sử đài, cơ quan có nhiệm vụ giám sát hành vi của quan lại. Các ngự sử sẽ theo dõi những hành vi sai trái của quan viên như ngoại tình, lơ là nhiệm vụ, trốn thuế và tham nhũng để báo cáo với hoàng đế.
Đến thời nhà Đường (618-907), cơ quan này giống như một đơn vị tình báo, chia thành Tả đài và Hữu đài. Tả đài theo dõi các quan chức và quân đội tại kinh đô, trong khi Hữu đài thu thập báo cáo từ các tỉnh, kể cả chuyện kỳ quái ở địa phương.
Tin tức thu thập được có thể làm tiêu tan sự nghiệp của một viên quan và hủy hoại uy tín của cả gia tộc. Một trường hợp thường được nhắc đến là Hứa Kính Tông, đại thần nhà Đường, người đã gả con gái út cho con trai một thủ lĩnh bộ lạc để đổi lấy sính lễ hậu hĩnh. Khi ngự sử phát hiện và tâu lên hoàng đế, nhà vua coi cuộc hôn nhân là sự xúc phạm đến thể diện triều đình và giáng chức Hứa.
Thời nhà Tống (960-1279), một số sĩ tử và học giả trượt khoa cử không cam lòng để tài năng bị lãng phí, họ quay sang khai thác đời tư của hoàng tộc.
Tài liệu lịch sử cho thấy họ thường nán lại các quán trà và trạm nghỉ của triều đình, nghe lén quan viên và người hầu trò chuyện, sau đó ghi lại và chép thành các bản tin nhỏ để bán trên đường phố.
Thuyết thư (người kể chuyện) cũng góp phần lan truyền tin tức thời cổ xưa. Họ giống như các streamer ngày nay và là một trong những nguồn lan truyền tin tức nhanh nhất. Không chỉ nghe họ kể về điển tích điển cố lịch sử hay truyện võ hiệp, khán giả còn thích nghe về các tin đồn trong giới quý tộc.
Thuyết thư lấy những mẩu tin ngắn do học giả viết, biến chúng thành những buổi biểu diễn sống động, sử dụng lối kể phóng đại và cử chỉ biểu cảm để thuật lại chuyện ngoại tình, bê bốihay việc bị giáng chức. Nhiều câu chuyện không được kiểm chứng nhưng nhanh chóng lan rộng bằng hình thức truyền miệng.
Lục Du (1125–1210), nhà thơ nổi tiếng đời Nam Tống, trong một bài thơ từng tả lại cảnh tượng đám đông dân làng say sưa nghe một người mù vừa kể chuyện vừa gõ trống.
Dưới triều đại nhà Tống, các bản tin chính thống là kênh chính của triều đình để lưu hành tin tức khắp cả nước. Tuy nhiên, độc giả không chỉ dựa vào các bản tin của triều đình, họ còn đón đọc các "tờ tin bát quái" không chính thống tràn ngập bê bối và tin đồn.
Theo cuốn Triều dã loại yếu, một số thương nhân đã tuyển dụng những người khôn ngoan, có mối quan hệ rộng và cài cắm họ vào các cơ quan chính phủ để lấy thông tin nội bộ. Các "nội thám" chuyên về bí mật cung đình đã hối lộ các cung nữ để lấy tin tức về những chuyện tình ái mới nhất của hoàng đế. Những người khác theo dõi các vụ án mạng, thu thập chi tiết từ các tù nhân trong ngục.
Ngoài ra còn có những người chuyên thám thính tin tức chính trị, gây dựng mối quan hệ với người hầu của các quan chức để phanh phui tham nhũng, ngoại tình và các vụ bê bối khác. Ngay cả nhà triết học nổi tiếng thời Tống là Chu Hi (1130-1200) cũng không thoát khỏi sự soi mói này. Ông bị đưa tin có quan hệ bất chính với con dâu và bị đồn là suýt giết một kỹ nữ vì động cơ chính trị.
Một số bên phát hành "tờ tin bát quái" đã làm chủ được công nghệ in mộc bản thời bấy giờ, thay thế việc chép tay và đẩy nhanh đáng kể tốc độ sản xuất. Theo cuốn Vũ Lâm cựu sự, doanh số bán các loại tờ tin tức này đứng thứ hai trong tất cả loại hình buôn bán trong thành phố.
Để thu hút người đọc và tăng lượng lưu hành, họ còn thêu dệt nên tin giả. Năm 1110, khi công chúng phẫn nộ trước sự tham nhũng và lạm quyền của Tể tướng Thái Kinh, một tờ tin tức đã giả danh tiếng nói của hoàng đế vạch trần nhiều tội ác của Thái Kinh và tuyên bố sai sự thật rằng ông ta đã bị bắt.
Tin đồn lan rộng đến mức hoàng đế phải đích thân ban chiếu chỉ đính chính và treo thưởng cho ai cung cấp thông tin để bắt những người tung tin đồn. Các tác giả và nhà xuất bản nếu bị bắt sẽ đối mặt với án lưu đày. Triều đình cũng áp dụng hệ thống giám sát lẫn nhau tại các cơ quan bị coi là đặc biệt dễ rò rỉ thông tin.
Thủ tướng Lê Minh Hưng tối 2/5 chủ trì tiệc chiêu đãi trọng thể Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và hai lãnh đạo cùng xem nghệ sĩ Việt Nam đánh trống truyền thống, theo TTXVN.
Thủ tướng Takaichi Sanae cũng trải nghiệm đánh trống truyền thống của Việt Nam tại sự kiện. Thủ tướng Lê Minh Hưng sau đó tặng quà lưu niệm là sản phẩm truyền thống của Việt Nam cho Thủ tướng Nhật Bản.
Truyền thông Nhật Bản cho biết bà Takaichi có kinh nghiệm chơi trống từ thời đại học. Hồi tháng 1, bà Takaichi cũng cùng Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung chơi trống sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai lãnh đạo tại thành phố Nara của Nhật Bản.
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm chính thức Việt Nam ngày 1-3/5. Trong sự kiện ngày 2/5, Thủ tướng Takaichi đã trao Huân chương Mặt trời mọc hạng nhất Đại thập tự cho nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh và nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.
Huân chương Mặt trời mọc là phần thưởng cao quý nhất của Nhật Bản, không chỉ là sự ghi nhận đối với những cống hiến của hai nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, mà còn thể hiện sự trân trọng của chính phủ Nhật Bản đối với những nỗ lực của lãnh đạo và nhân dân hai nước trong việc thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản ngày càng bền chặt.
Phát biểu tại buổi lễ, nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh khẳng định đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực chung của nhiều thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước Việt Nam và Nhật Bản trong sự nghiệp chung vun đắp và thúc đẩy quan hệ giữa hai nước.
