Những ngày gần đây, cá voi (ngư dân gọi là cá Ông) liên tục xuất hiện, vẫy vùng ở vùng biển Mũi Né. Ngư dân phấn khởi reo hò, ghi lại hình ảnh cá voi tung tăng trên mặt nước.
Theo ông Nguyễn Ngọc Ẩn, Giám đốc Bảo tàng cổ vật Mũi Né, một nhà nghiên cứu văn hóa địa phương, việc cá voi xuất hiện ở vùng biển này không phải hiếm. Tuy nhiên, với tần suất liên tục như thời gian qua, trong bối cảnh vùng biển từng chịu áp lực khai thác tài nguyên, đây là tín hiệu đáng mừng.
Ông Ẩn cho rằng, sự hiện diện của cá voi không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, biểu trưng cho bình yên biển cả, mà còn phản ánh môi trường biển còn trong lành, nguồn lợi thủy sản vẫn dồi dào.
Cá voi là loài săn mồi cấp cao, phụ thuộc vào nguồn cá nhỏ và sinh vật phù du. Khi cá voi xuất hiện, có thể suy ra hệ sinh thái vẫn đủ sức nuôi dưỡng các loài lớn.
Trong bối cảnh vùng biển Nam Trung bộ chịu áp lực từ khai thác và biến đổi khí hậu, việc cá voi xuất hiện cho thấy hệ sinh thái chưa suy kiệt. Ngược lại, nếu cá voi dạt bờ trong trạng thái suy yếu, đó có thể là cảnh báo về ô nhiễm, tiếng ồn dưới nước hoặc biến động dòng chảy.
Theo quan niệm dân gian, cá Ông là biểu tượng tâm linh bền vững của ngư dân miền biển. Những câu chuyện cá Ông cứu nạn giữa khơi xa được truyền qua nhiều thế hệ, góp phần bồi đắp niềm tin sâu sắc.
Vì vậy, mỗi khi cá Ông “lụy bờ” (chết dạt bờ), ngư dân đều tổ chức tang lễ trang nghiêm với đầy đủ nghi thức. Tín ngưỡng này gắn bó chặt chẽ với đời sống làng chài, vừa là điểm tựa tinh thần, vừa góp phần gắn kết cộng đồng, giúp ngư dân yên tâm bám biển.
Ông Ẩn kể, cá Ông từng nhiều lần cứu ngư dân trên biển. “Ông nội tôi từng được cá Ông cứu sống khi gặp nạn trên biển. Sau đó, ông đã hiến đất để xây lăng cá Ông tại Hàm Tiến (nay thuộc phường Mũi Né – PV). Từ đó về sau, mỗi tháng ông đều mang 6 lít dầu lửa đến lăng vạn để thắp nhang, đèn cúng ông Nam Hải”, ông Ẩn kể.
Theo ông Hai Long, ngư dân Mũi Né, giai đoạn 2010 – 2023 ghi nhận nhiều trường hợp cá voi nhỏ dạt bờ. “Theo tập tục cha ông, nơi nào có Ông lụy thì nơi đó biển yên, môi trường trong lành, nguồn lợi còn phong phú”, ông Hai Long chia sẻ.
Hiện nay, tại vạn Làng chài Mũi Né có khu chôn cất cá Ông. Sau vài năm, bộ xương được cải táng, đưa về thờ tại Lăng ông Nam Hải (phường Phan Thiết), nơi lưu giữ hàng chục bộ cốt cá Ông qua nhiều thế hệ.
Theo ông Nguyễn Ngọc Ẩn, sự xuất hiện của cá voi đang mở ra một hướng tiếp cận mới cho du lịch Mũi Né. Trong bối cảnh địa phương được định vị là khu du lịch quốc gia, việc đa dạng hóa và làm mới sản phẩm trở thành yêu cầu cấp thiết.
Hiện nay, du lịch Mũi Né chủ yếu dựa vào các lợi thế sẵn có như biển, đồi cát và nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, những sản phẩm này đang dần bão hòa, thiếu yếu tố mới để giữ chân và tạo hứng thú cho du khách. Vì vậy, việc gắn yếu tố tự nhiên như cá voi với trải nghiệm du lịch sinh thái, văn hóa được xem là hướng đi tiềm năng, góp phần làm phong phú sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn cho điểm đến.
“Cá voi có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch sinh thái – văn hóa nếu được khai thác đúng cách. Tôi nghĩ các doanh nghiệp du lịch cần khai phá để có những tour khám phá biển. Trên thế giới, mô hình du lịch quan sát cá voi đã phát triển mạnh, nhưng luôn đi kèm quy định nghiêm ngặt để bảo vệ loài và môi trường sống”, ông Ẩn gợi mở.
Hướng đi khả thi với Mũi Né là kết hợp tham quan Lăng ông Nam Hải, tìm hiểu tín ngưỡng cá Ông và phát triển các tour trải nghiệm biển. Tuy nhiên, yếu tố then chốt là kiểm soát hoạt động trên biển. Nếu tàu thuyền bám đuổi tự phát, gây tiếng ồn, cá voi có thể rời đi, thậm chí ảnh hưởng hệ sinh thái.
Ở góc độ kinh tế, khi môi trường biển được bảo vệ, nguồn lợi thủy sản ổn định, ngư dân có thể bám biển lâu dài. Đồng thời, du lịch phát triển sẽ mở thêm sinh kế từ dịch vụ.
Sự xuất hiện của cá voi ở Mũi Né vì thế không chỉ là hiện tượng tự nhiên. Đây còn là phép thử đối với cách con người ứng xử với biển. Nếu được gìn giữ đúng cách, đó sẽ là nền tảng cho mô hình phát triển bền vững, nơi môi trường, văn hóa và kinh tế cùng song hành.
UBND tỉnh Đồng Nai vừa ra quyết định cấm tham gia hoạt động đấu thầu đối với các dự án, dự toán mua sắm trên địa bàn tỉnh đối với Công ty TNHH thiết kế xây dựng Nhật Phát, trụ sở tại phường Trảng Dài (Đồng Nai).
Quyết định này nêu rõ lý do: Công ty TNHH thiết kế xây dựng Nhật Phát đã gian lận trong đấu thầu (làm giả hồ sơ, tài liệu trong đấu thầu), làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu khi tham dự gói thầu số 11 (tư vấn) giám sát thi công (toàn bộ công trình) thuộc dự án đường Trảng Bom - Cây Gáo (đoạn từ ngã tư Tân Lập đến giáp hồ Trị An).
Theo UBND tỉnh Đồng Nai, hành vi trên bị cấm trong hoạt động đấu thầu quy định tại điểm a khoản 4 điều 16, luật Đấu thầu năm 2023.
Công ty TNHH thiết kế xây dựng Nhật Phát sẽ bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu 4 năm (kể từ thời điểm ra quyết định là ngày 15.4.2026) trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
Theo quyết định trên, Công ty TNHH thiết kế xây dựng Nhật Phát có trụ sở chính ở tổ 27, khu phố 4, phường Trảng Dài (tỉnh Đồng Nai). Mã số doanh nghiệp cấp lần đầu vào năm 2017, đăng ký thay đổi lần thứ 5 vào năm 2025.
Ngày 12.4, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng cho biết Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp đã phối hợp với 20 xã, phường khu vực phía đông (từ quốc lộ 1 đến bờ biển) tiến hành khảo sát, kiểm đếm số lượng mộ cần di dời.
Kết quả cho thấy có gần 400.000 ngôi mộ nằm trong diện phải di dời.
Theo thống kê, toàn khu vực phía đông thành phố (từ tuyến cao tốc Bắc - Nam đến ven biển) hiện có khoảng 256 nghĩa trang với tổng diện tích lên đến 1.420 ha, chứa hơn 1,46 triệu ngôi mộ. Các nghĩa trang này chủ yếu phân bố rải rác, xen kẽ trong khu dân cư và các khu vực quy hoạch phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ.
Đáng chú ý, nhiều nghĩa trang không đảm bảo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, đặc biệt là yêu cầu về khoảng cách ly môi trường và hệ thống cây xanh cách ly. Tình trạng này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, đồng thời gây khó khăn cho công tác quản lý và phát triển đô thị theo quy hoạch.
Trước thực trạng trên, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp đã đề xuất các vị trí di dời và kiến nghị cập nhật vào quy hoạch chung của thành phố.
Cụ thể, dự kiến quy hoạch 5 nghĩa trang mới gồm: khu 200 ha tại xã Đại Lộc, 300 ha tại xã Xuân Phú, 200 ha tại xã Chiên Đàn, 150 ha tại xã Tam Anh và 200 ha tại xã Núi Thành.
Sở Xây dựng đánh giá, quỹ đất dành cho nghĩa trang hiện chiếm tỷ lệ lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đất phát triển đô thị, công nghiệp và thu hút đầu tư. Điều này chưa phù hợp với định hướng phát triển vùng đông theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030, trong đó đặt mục tiêu xây dựng chuỗi đô thị ven biển xanh, hiện đại và thông minh.
Bên cạnh đó, nhu cầu di dời mồ mả để triển khai các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các dự án chỉnh trang đô thị và hạ tầng kỹ thuật ngày càng cấp bách, đòi hỏi phải có quỹ đất thay thế đồng bộ.
Trong thời gian tới, thành phố sẽ hoàn thiện quy hoạch tổng thể hệ thống nghĩa trang, ưu tiên đầu tư các nghĩa trang tập trung theo quy hoạch dài hạn để làm cơ sở tổ chức di dời mộ. Qua đó, tạo quỹ đất sạch phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Sở Xây dựng cũng kiến nghị UBND thành phố Đà Nẵng giao các đơn vị liên quan rà soát, cập nhật các vị trí nghĩa trang mới vào quy hoạch chung, đồng thời tiếp tục bổ sung các vị trí phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu chôn cất trong tương lai.
Ngoài ra, các xã, phường sẽ lập kế hoạch đóng cửa, di dời nghĩa trang và các phần mộ nằm xen kẽ trong khu dân cư theo lộ trình ưu tiên từ đông sang tây, báo cáo trong quý 2 năm 2026 để làm cơ sở triển khai thực hiện.
Ngày 12.5, đại diện lãnh đạo UBND xã Bù Đăng (thành phố Đồng Nai) cho biết đã làm việc với Công ty cổ phần Thủy điện Trường Sơn Bình Phước, yêu cầu doanh nghiệp này khẩn trương di dời trụ điện 110 kV không có đai ốc ngã đổ ra khỏi đất canh tác của người dân trước ngày 15.5 và tổng kiểm tra toàn bộ trụ điện đi qua địa bàn, phát hiện những sự cố để sớm khắc phục trước mùa mưa bão 2026.
Sự việc bắt nguồn từ trận mưa giông kèm gió giật chiều 27.4 tại thôn Đoàn Kết (xã Bù Đăng). Một trụ điện cao hơn 15 mét đã bất ngờ ngã đổ xuống vườn điều. May mắn thời điểm đó không có người qua lại nên không xảy ra thương vong.
Trụ điện 110 kV không có đai ốc bị ngã đổ, chân đế không được vặn cố định vào bu lông
ẢNH: HOÀNG GIÁP
Anh Điểu Lâm (người dân địa phương) bàng hoàng nhớ lại: "Khoảng 18 giờ, trời chuyển mưa giông. Khi đang ở trong nhà thì tôi nghe tiếng động rất lớn, chạy ra vườn thì thấy trụ điện đã bị ngã đổ".
Theo anh Lâm, có nhiều trụ điện qua địa bàn thôn đã được thi công từ khoảng năm 2018 nhưng đến nay vẫn chưa được kéo dây. Đáng chú ý, một số trụ điện không có đai ốc siết bu lông cố định với chân đế.
"Một số trụ thì có ốc còn một số trụ hiện trạng từ hồi lắp ráp là không có ốc. Nếu tiếp tục như vậy, không làm nữa thì sẽ rất nguy hiểm cho người dân, nhất là khi trời mưa giông. Tôi kiến nghị bên công ty sớm khắc phục", anh Điểu Lâm lo lắng.
Cùng chung nỗi sợ, chị Điểu Thị Ven, chủ vườn điều nơi trụ điện ngã đổ, cho biết mỗi lần trẻ em đi qua, chị đều phải nhắc nhở vì thấy rõ sự nguy hiểm.
"Mấy cái trụ này, nhìn lên, nhìn xuống thấy không có đủ con ốc. Nói thẳng ra là dưới chân không có con ốc luôn. Giờ mong bên thi công làm lại hoặc tháo ra để tôi còn trồng lại cây cối, để có nguồn thu nhập thêm. Để như vậy, mấy đứa nhỏ không biết, nó qua chơi rồi cũng nguy hiểm lắm", chị Ven nói.
Một trụ điện khác cũng đã bị nghiêng, có 3/4 chân trụ điện đã bị văng ra khỏi đế trụ, và cũng không có các đai ốc cố định vào bu lông
Theo ghi nhận của phóng viên Thanh Niên, cách vị trí trụ đổ khoảng 100 mét, một trụ điện khác cũng đang trong tình trạng mất an toàn, khi 3/4 chân trụ điện đã bị văng ra khỏi bu lông chân đế, chân trụ điện còn lại dù còn dính, nhưng cũng không có đai ốc siết vào để để cố định.
Theo tìm hiểu của phóng viên, các trụ điện trên thuộc dự án Nhà máy thủy điện Đức Thành (dự án tổng vốn đầu tư hơn 1.991 tỉ đồng), nằm trên địa bàn xã Phước Sơn, xã Bù Đăng (thành phố Đồng Nai) và xã Cát Tiên 2 (tỉnh Lâm Đồng). Dù triển khai nhiều năm, đến nay vẫn còn một số hạng mục chưa hoàn thiện.
Ông Trần Xuân Hiển, Phó chủ tịch UBND xã Bù Đăng (tỉnh Đồng Nai) khẳng định xã đã từng đi kiểm tra và cảnh báo về nguy cơ gãy đổ của các trụ điện này.
"Đến nay một số trụ điện này chưa hoàn thành đấu nối điện, một số trụ điện có nguy cơ nếu giông lốc lớn sẽ bị gãy đổ. Do đó địa phương cũng đề nghị chủ đầu tư sớm có biện pháp thi công hoặc có giải pháp để phòng chống các trụ điện này", ông Hiển đề nghị.
Theo biên bản làm việc giữa xã Bù Đăng và Công ty cổ phần Thủy điện Trường Sơn Bình Phước (chủ đầu tư nhà máy thủy điện nói trên) cho rằng các trụ điện bị ngã đổ là do các ốc chân đế bị lấy trộm. Một số trụ điện khác bị mất ốc chân đế cũng dẫn đến việc trụ điện bị nghiêng, không đảm bảo an toàn.
Chính quyền xã Bù Đăng cũng đã đề nghị chủ đầu tư phải tổng kiểm tra toàn bộ 22 trụ điện đi qua địa bàn xã, phát hiện sự cố để khắc phục sớm trước mùa mưa bão 2026, đồng thời có phương án hỗ trợ thiệt hại cây trồng cho người dân trước ngày 15.5.
Trong khi chờ chủ đầu tư khắc phục các tồn tại, người dân địa phương vẫn sống trong thấp thỏm, bất an khi mùa mưa bão đang đến gần. Họ không rõ có bao nhiêu trụ điện đang gặp tình trạng mất an toàn tương tự. Đồng thời, họ mong muốn các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý triệt để đối với các trụ điện không đảm bảo an toàn, đảm bảo tính mạng và tài sản của người dân.
