Canh xương ống, canh thuốc bắc vốn là những món ăn “quốc hồn quốc túy” trên bàn cơm của nhiều gia đình, được coi là biểu tượng của sự bồi bổ. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường vừa cảnh báo những bát canh đậm đà này có thể là “sát thủ thầm lặng” khiến chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.
Suýt mất mạng vì bát canh xương
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nam, 65 tuổi, bị rạn xương do ngã. Với mong muốn giúp chồng mau hồi phục, người vợ đã tỉ mỉ ninh xương ống suốt 5-6 tiếng mỗi ngày để ông bồi bổ.
Chẳng ngờ chỉ sau hai tuần, ông xuất hiện tình trạng phù nề nghiêm trọng, mất cảm giác buồn tiểu ban đêm. Khi nhập viện cấp cứu, chỉ số phốt pho, kali và đặc biệt là nồng độ chì trong máu tăng vọt. Độ lọc cầu thận (eGFR) của ông rơi thẳng đứng từ 60 xuống còn 14, tiến sát giai đoạn suy thận cuối và suýt phải chạy thận nhân tạo. Theo bác sĩ Hồng, “thủ phạm” chính là bát canh xương hầm kỹ chứa đầy photpho và kim loại nặng – những “quả mìn” đối với hệ bài tiết.
Khi thực phẩm được ninh nấu quá lâu, các tế bào bị phá vỡ khiến kali, photpho và các sản phẩm phân hủy protein (purin) giải phóng ồ ạt vào nước. Với người có chức năng thận suy giảm, việc tích tụ các chất này trong máu sẽ dẫn đến cao huyết áp, tổn thương ống thận và nhiễm độc ure.
Xếp hạng 5 loại canh “hủy diệt” thận
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường đặc biệt liệt kê danh sách các loại canh gây hại cho thận để người dân cảnh giác:
Vị trí thứ 5: Nước dùng mì Ramen Nhật Bản
Một bát nước dùng mì Ramen có thể chứa tới 3.500-5.000 mg natri. Lượng natri khổng lồ nạp vào máu gây tăng huyết áp cục bộ, về lâu dài dẫn đến xơ cứng động mạch cầu thận.
Vị trí thứ 4: Canh chua cay và các loại súp quánh (canh sệt)
Bột năng dùng để tạo độ sánh thuộc nhóm thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) cao, khiến đường huyết tăng vọt.
Ngoài ra, các nguyên liệu như đậu phụ, măng trong nước súp đậm đặc chứa hàm lượng oxalat rất cao, dễ hình thành sỏi canxi oxalat, gây tổn thương thận không thể đảo ngược.
Vị trí thứ 3: Nước lẩu (cuối bữa)
Khi các nguyên liệu sôi trong nồi quá 30 phút, nước lẩu sẽ trở thành một “bảng tuần hoàn hóa học”. Nếu thực khách còn có thói quen cho thêm cơm vào nước lẩu dư thừa để nấu cháo, chẳng khác nào đang tống toàn bộ độc tố vào thận.
Đặc biệt, bác sĩ gia đình Lý Tư Hiền cũng lưu ý, so với “photpho hữu cơ” trong thực phẩm tự nhiên (tỷ lệ hấp thụ 50-70%), thì “photpho vô cơ” trong thực phẩm chế biến sẵn (như đồ viên, xúc xích) có tỷ lệ hấp thụ lên tới 100%. Đây là lý do khiến thận bị quá tải photpho nhanh chóng.
Vị trí thứ 2: Canh xương ống hầm thời gian dài
Hơn 90% lượng chì ở động vật có vú tích tụ trong xương. Hầm càng lâu, chì giải phóng vào nước càng nhiều. Chì có độc tính cực cao, tấn công trực tiếp vào ống thận.
Chuyên gia dinh dưỡng Lâm Thế Hàng bổ sung thêm rằng một bát canh xương chỉ có khoảng 3,84 mg canxi (bằng 1,6% so với sữa), nên quan niệm “uống canh xương bổ canxi” hoàn toàn là sai lầm.
Các loại thảo dược chứa nồng độ kali cực cao. Bệnh viện Tổng hợp Cựu chiến binh Đài Bắc cảnh báo tăng kali máu có thể gây yếu cơ, tê bì tay chân và nghiêm trọng nhất là khiến tim ngừng đập đột ngột.
“Cẩm nang” uống canh bảo vệ thận
Để bảo vệ “bộ lọc” của cơ thể, người tiêu dùng cần nằm lòng các nguyên tắc:
Chọn canh trong, tránh canh đặc: Ưu tiên canh rau củ thanh đạm. Nên chần sơ rau qua nước sôi trước khi nấu để loại bỏ bớt kali.
Rút ngắn thời gian nấu: Chỉ nên nấu từ 30-40 phút để hạn chế giải phóng photpho và kim loại nặng.
Ăn “cái”, hạn chế uống nước: Dinh dưỡng nằm ở phần xác thực phẩm, nước canh chỉ nên nhấp môi vài ngụm làm phép.
Bổ sung canxi đúng cách: Ưu tiên sữa, đậu phụ hoặc cá cơm thay vì canh xương.
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường nhấn mạnh: “Tổn thương thận giai đoạn đầu thường không có triệu chứng. Đừng để bát canh nóng hổi đầy ắp tình yêu thương trở thành gánh nặng cuối cùng cho lá gan và kẽ thận của người thân”.
Thực tế dinh dưỡng không chỉ là chuyện ăn uống sinh hoạt mà còn là một liệu pháp hỗ trợ để kiểm soát triệu chứng, giảm phù và hỗ trợ trong quá trình điều trị bệnh thận hư.
Về mặt sinh lý bệnh, hội chứng thận hư xảy ra khi màng lọc của cầu thận bị tổn thương nghiêm trọng. Bình thường màng lọc này hoạt động như một tấm lưới, giữ lại các protein thiết yếu trong máu.
Tuy nhiên, khi bị viêm hoặc tổn thương, tấm lưới này xuất hiện các "lỗ hổng", khiến protein bị rò rỉ và đào thải qua nước tiểu. Người bệnh có thể nhận biết tình trạng bệnh này qua các dấu hiệu điển hình: phù mềm, ấn lõm, đối xứng hai bên (thường bắt đầu từ mi mắt, mặt rồi lan xuống chân và toàn thân); nước tiểu có bọt lâu tan do chứa nhiều protein.
Trên các xét nghiệm cận lâm sàng, chỉ số protein niệu thường ở mức rất cao (>3,5g/24h), chỉ số protein máu giảm thấp (<60g/l) và cholesterol máu tăng vọt. Chính sự thất thoát protein kéo dài này ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng bệnh và đặt ra yêu cầu đặc biệt đối với chế độ dinh dưỡng của người bệnh.Bác sĩ Đặng Biên Cương - Chủ nhiệm khoa dinh dưỡng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, chia sẻ trong điều trị hội chứng thận hư, thuốc là điều kiện cần, nhưng dinh dưỡng mới là điều kiện đủ."Nhiều bệnh nhân đến với chúng tôi trong tình trạng suy dinh dưỡng nặng vì chỉ dám ăn cơm trắng muối vừng, hoặc ngược lại, tình trạng thận hư nhanh hơn do ăn quá nhiều protein để bù vào lượng đã mất đi. Chế độ ăn phải được cá thể hóa, cân bằng để vừa bù đắp lượng protein mất đi, vừa giảm tải tối đa áp lực cho thận", bác sĩ Cương nói.Ăn đủ đạm nhưng không quá tải: Nhiều người bệnh nghĩ rằng vì cơ thể bị mất protein qua nước tiểu nên cần ăn thật nhiều thịt, cá để bù lại. Tuy nhiên, việc nạp quá nhiều protein sẽ bắt thận phải làm việc cường độ cao để lọc và đào thải các sản phẩm chuyển hóa, vô tình làm tăng gánh nặng cho thận.
Theo khuyến nghị dinh dưỡng, người mắc hội chứng thận hư thường cần khoảng 1,0 - 1,3g protein/kg cân nặng mỗi ngày.Trong đó, 60% nên là protein động vật có giá trị sinh học cao như thịt nạc, cá, trứng, sữa. Ví dụ, một bệnh nhân nặng 50kg cần khoảng 50 - 65g protein/ngày, tương đương khoảng 150 - 200g thịt hoặc cá tươi chia đều cho các bữa.Giảm muối để hạn chế phù nề: Muối chính là nguyên nhân trực tiếp gây giữ nước, để hạn chế tình trạng phù nề và kiểm soát huyết áp, người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn nhạt. Tổng lượng muối nạp vào mỗi ngày không nên quá 5g (khoảng một thìa cà phê gạt ngang).Tuy nhiên, cần lưu ý muối còn ẩn nấp trong các loại gia vị như nước mắm, xì dầu và đặc biệt nhiều trong thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, mì ăn liền, dưa cà muối.Hạn chế chất béo xấu và quản lý lượng dịch: Do tình trạng rối loạn mỡ máu thường đi kèm với hội chứng thận hư, người bệnh nên loại bỏ da gia cầm, hạn chế thịt đỏ (chỉ nên ăn 2-3 bữa/tuần).Ngoài ra, người bệnh cũng nên chú ý khi ăn các món nước như bún, phở, miến, phần nước dùng thường chứa nhiều chất béo và muối, đặc biệt nếu được ninh từ xương hoặc có nhiều mỡ.Về lượng nước uống, nếu không bị phù, mỗi ngày người bệnh có thể uống khoảng 40ml nước trên mỗi kg cân nặng. Tuy nhiên, khi đang trong giai đoạn phù, công thức cần tuân thủ nghiêm ngặt là: Lượng nước uống = Lượng nước tiểu ngày hôm trước + 500ml (không tính lượng nước từ canh, xúp hoặc nước dùng, và không tính lượng nước uống khi uống thuốc).Việc theo dõi sát sao cân nặng và lượng nước tiểu hằng ngày là cách tốt nhất để điều chỉnh lượng dịch nạp vào cơ thể.Duy trì nhịp sống năng động: Song song với chế độ ăn, việc hoạt động thể lực nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe hay tập dưỡng sinh mang lại lợi ích rõ rệt cho hệ tim mạch, cơ xương khớp, chuyển hóa và nâng cao sức khỏe tinh thần.Một tinh thần lạc quan và một cơ thể được vận động hợp lý sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả tối ưu. Điều trị hội chứng thận hư là một hành trình điều trị dài hạn. Việc thấu hiểu bệnh lý và tuân thủ chế độ dinh dưỡng khoa học, vận động hợp lý chính là chìa khóa giúp người bệnh bảo tồn chức năng thận và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Bệnh nhân vốn khỏe mạnh, không hút thuốc, không sử dụng rượu bia và không có bệnh lý đáng chú ý. Tuy nhiên bệnh nhân không thường xuyên vận động.
Sau một thời gian được người thân "nhắc nhở" nên chăm vận động hơn, ông bắt đầu tập luyện thể dục đều đặn. Trong một buổi tập, sau nhiều lần thực hiện động tác gập bụng, ông xuất hiện đau bụng dữ dội.
Ban đầu, ông nghĩ đây chỉ là cảm giác đau cơ thông thường do tập quá sức nên cố gắng chịu đựng. Tuy nhiên cơn đau không những không giảm mà ngày càng dữ dội hơn. Sau đó, ông đến Bệnh viện Thanh Nhàn thăm khám.
Tại bệnh viện kết quả chụp cắt lớp vi tính đa dãy cho thấy động mạch mạc treo tràng trên - mạch máu chính nuôi phần lớn ruột non và một phần ruột già - đã bị tắc hoàn toàn ở đoạn giữa.
Theo các bác sĩ Bệnh viện Thanh Nhàn, nhiều khả năng động tác gập bụng với cường độ mạnh đã gây sang chấn lên thành mạch, dẫn đến hiện tượng bóc tách động mạch mạc treo tràng trên.
Hiểu đơn giản đây là tình trạng thành mạch máu bị rách một lớp bên trong, tạo thành một "đường hầm giả". Máu chảy vào đường hầm này hình thành huyết khối, chèn ép lòng mạch thật và làm giảm nghiêm trọng lượng máu đến nuôi ruột.
Khi ruột không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, tình trạng thiếu máu ruột cấp sẽ xảy ra. Đây là một cấp cứu ngoại khoa đặc biệt nguy hiểm bởi nếu kéo dài, ruột có thể bị hoại tử.
Khi đó, người bệnh không chỉ phải phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột tổn thương mà còn có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nặng nề, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
ThS.BS Nguyễn Duy Thịnh - Phó trưởng khoa chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Thanh Nhàn - cho hay các bác sĩ đã nhanh chóng tái thông động mạch bị tắc, đưa dụng cụ can thiệp vào đúng lòng thật của động mạch và đặt stent để khôi phục dòng máu đến nuôi ruột.
Bác sĩ Thịnh cũng khuyến cáo tập thể dục là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh tật và nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên việc tập luyện cần phù hợp với thể trạng, đúng kỹ thuật và tăng dần cường độ theo thời gian.
Đặc biệt, không nên chủ quan khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội sau tập luyện; đau kéo dài, không giảm khi nghỉ ngơi; buồn nôn, nôn hoặc chướng bụng; cảm giác đau khác hẳn với đau cơ thông thường.
Những triệu chứng này có thể là tín hiệu cảnh báo một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được thăm khám sớm.
Dự kiến Bệnh viện (BV) Bạch Mai 2 (tại Ninh Bình) chính thức vận hành vào ngày 26.6.2026, lãnh đạo Bộ Y tế yêu cầu BV Bạch Mai chủ động, linh hoạt bố trí đội ngũ cán bộ quản lý, nhân lực chuyên môn chất lượng cao, chuẩn bị thuốc, vật tư y tế, phương tiện vận chuyển, hệ thống công nghệ thông tin và các điều kiện cần thiết khác để sẵn sàng tiếp nhận người bệnh; Cục Quản lý khám chữa bệnh cùng các đơn vị chuyên môn của Bộ tiếp tục hỗ trợ BV hoàn thiện hồ sơ chuyên môn bảo đảm đủ điều kiện hoạt động khám chữa bệnh và thanh toán BHYT.
BV Bạch Mai cho biết đã điều động 1.288 viên chức, người lao động sẵn sàng vận hành cơ sở 2; hoàn tất các thủ tục cấp phép hoạt động; lên kế hoạch đối với vật tư, hóa chất xét nghiệm, vật tư tiêu hao dùng chung và vật tư, hóa chất kiểm soát nhiễm khuẩn, dịch xử lý chất thải y tế… cho các chuyên khoa và đấu giá các gói cung cấp dịch vụ khác phục vụ cho công tác quản lý, vận hành tổng thể…
Bộ Y tế đang rà soát dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về ban hành cơ chế, chính sách đảm bảo vận hành hiệu quả cơ sở 2 của BV Bạch Mai và BV Hữu nghị Việt Đức. Dự thảo đề xuất 3 nhóm cơ chế chính sách đặc thù về xếp cấp chuyên môn kỹ thuật, triển khai hoạt động chuyên môn và ngân sách nhà nước hỗ trợ một số khoản chi.
