Mũi phi tiêu găm vào thân con sư tử ở Thảo Cầm Viên Sài Gòn, thuốc mê bắt đầu ngấm chậm. Nó vẫn đứng, rồi loạng choạng vài bước, thân hình nặng nề chao qua chao lại trong chuồng. Khoảng 10 – 15 phút sau, con vật dần khuỵu xuống, nằm im, nhưng không ai vội bước tới.
Với bác sĩ thú y Nguyễn Quỳnh Thiện Hảo (27 tuổi), khi một con sư tử nằm xuống chưa bao giờ là dấu hiệu đủ an toàn.
“Tôi và các bác sĩ phải kiểm tra kỹ xem sư tử đã rơi vào hôn mê thật sự hay chưa, có còn phản xạ không, còn giật cơ hay nháy mắt không. Nếu chưa đủ mê mà tiếp cận thì rất nguy hiểm”, chị chia sẻ.
Một cây gậy dài được đưa vào, chạm nhẹ vào bàn chân – vùng nhạy cảm nhất nhưng sư tử không có phản ứng. Thêm một lần nữa, sư tử vẫn không phản hồi gì. Khi con sư tử nằm yên hoàn toàn, cả nhóm mới bắt đầu tiến lại gần, từng người một, tránh gây tiếng động lớn. Nữ bác sĩ 27 tuổi là người đầu tiên tiếp cận sư tử và cũng là người sau cùng rời khỏi chuồng trong nhiệm vụ đặc biệt này.
Ngoài bác sĩ thú y còn có người phụ trách truyền dịch, người lấy máu, người xử lý vết thương mỗi người một vị trí, phối hợp trong im lặng theo một kế hoạch đã lên sẵn.
Ngay khi tiếp xúc, đội ngũ bác sĩ bắt đầu che mắt sư tử để kiểm soát ánh sáng tác động vào tròng mắt, gây phản xạ thần kinh, kích thích phản xạ cơ của con vật. Việc che mắt đặc biệt quan trọng ở giai đoạn đầu và cuối của quá trình gây mê.
Đây là ca “làm nail” cho sư tử vì phần móng của con sư tử đã mọc dài, đâm ngược vào thịt, cắm sâu khoảng 2 – 3 cm hồi tháng 7.2025. Vết thương phải được vệ sinh kỹ, sát trùng toàn bộ, đồng thời kiểm tra các móng khác để tránh tái diễn. Mọi thao tác đều phải nhanh nhưng chính xác, bởi thời gian gây mê không dài.
Không ai nói gì, nhưng ai cũng hiểu nếu con vật bật dậy lúc này, khoảng cách chỉ vài mét là không đủ an toàn.
Khi công việc hoàn tất, con vật được tiêm thuốc giải mê, chuồng được đóng lại. Khoảng 15 phút sau, nó bắt đầu có dấu hiệu tỉnh: thở nhanh hơn, cơ thể cử động nhẹ. Nhưng với bác sĩ, ca điều trị chưa kết thúc.
“Lúc đó chúng tôi không lo thuốc mê quá liều, vì đã tính theo cân nặng rồi. Điều lo là vết thương có nhiễm trùng hay không, vì với động vật hoang dã, bác sĩ không thể băng vết thương lại, các bạn thú sẽ tự tháo ra hết”, chị nhớ lại.
Những ngày sau đó, tình trạng của con sư tử được theo dõi qua từng bức hình mà nhân viên chăm sóc gửi về. Không phải kết quả xét nghiệm, không phải chỉ số sinh tồn, mà là một dấu hiệu rất đơn giản: Nó có ăn lại hay không
Công việc mỗi ngày của bác sĩ thú y ở Thảo Cầm Viên không bắt đầu bằng những ca lớn như sư tử, mà từ những việc rất nhỏ: nhìn từng con, xem chúng có ăn hay không, có biểu hiện gì khác so với hôm qua.
Buổi sáng, chị Hảo làm việc ở phòng thú y, nơi tiếp nhận các cá thể non hay những con vật được cứu hộ từ kiểm lâm, công an đưa về. Sau đó, chị cùng đồng nghiệp đi xuống từng khu chuồng, quan sát từng con, ghi nhận tình trạng sức khỏe để can thiệp nếu cần.
Có ngày đi hết một vòng chuồng, quay lại phòng thú y thì đã quá trưa, nhưng vẫn còn danh sách những con cần theo dõi…
“Nhìn bên ngoài có thể nghĩ giống như chăm chó mèo thôi, nhưng thực tế áp lực hơn nhiều. Không phải cứ thấy bệnh là chữa triệu chứng, mà phải tìm nguyên nhân vì sao nó bị như vậy, từ môi trường sống, thức ăn cho tới cách chăm sóc”, chị tâm sự.
Động vật hoang dã không quen với con người. Mỗi lần tiếp cận đều có thể khiến chúng căng thẳng. Vì vậy, điều trị không chỉ là xử lý bệnh, mà còn là cách tiếp cận phù hợp với từng loài.
Với đội ngũ bác sĩ thú y ở Thảo Cầm Viên, có nhiều ca độc lạ, cần sự phối hợp nhuần nhuyễn của cả đội ngũ, đặc biệt là người đi trước truyền nghề người đi sau như lấy máu kiểm tra sức khỏe cá sấu, đỡ đẻ cho hươu.
Theo lời nữ bác sĩ Hảo, có những con khá hợp tác như gấu mèo, cầy mực, dù sợ nhưng vẫn để bác sĩ thăm khám. Nhưng có những loài rất nhạy cảm, như cầy vằn hay cầy vòi, chỉ cần giữ lại kiểm tra là có thể khiến con vật stress, bỏ ăn, nên bác sĩ luôn phải cân nhắc rất kỹ.
Trong công việc này, không phải lúc nào bác sĩ cũng là người phát hiện bất thường đầu tiên. Những người chăm sóc trực tiếp, theo sát con vật mỗi ngày, mới là người nhận ra những thay đổi nhỏ nhất.
“Họ sẽ nói hôm nay con này có gì đó lạ, hôm nay nó buồn, không chơi như mọi khi. Những chi tiết rất nhỏ nhưng tụi em phải ghi nhận hết, vì nhiều khi đó là dấu hiệu đầu tiên của bệnh”, chị nói.
Một trong những vấn đề thường gặp nhất là rối loạn tiêu hóa và nguyên nhân nhiều khi đến từ sự vô tình của khách tham quan.
Có dấu hiệu chuyển dạ nhưng khó sinh, hươu được các bác sĩ thú y hỗ trợ đỡ đẻ
ẢNH: DIỆU MI
“Có những loài chỉ ăn lá như voọc bạc nhưng vì nhìn giống khỉ nên khách lại cho ăn bánh, kẹo, các thức ăn không trong khẩu phần khiến động vật bị rối loạn tiêu hóa; có trường hợp con vật ăn phải nilon hay bị thương ngoài da do đánh nhau với đồng loại chung chuồng”, nữ bác sĩ nói.
Với chị, dấu hiệu khỏi bệnh quan trọng nhất là phản ứng bản năng của động vật. “Sau mỗi ca bệnh, nếu con vật còn ăn là còn hy vọng, còn con vật bỏ ăn thì bác sĩ phải can thiệp sâu hơn, truyền dịch. Vì vậy thấy con vật ăn lại là chúng tôi mừng lắm”, chị Hảo bày tỏ.
Sau mỗi ca điều trị, niềm vui không nằm ở việc hoàn thành một quy trình, mà ở một khoảnh khắc rất nhỏ: khi con vật quay lại ăn, đi lại bình thường, sinh hoạt như trước. Không ồn ào, không có gì đặc biệt, chỉ là một bữa ăn trở lại. Nhưng với những người làm nghề, đó là dấu hiệu rõ ràng nhất rằng mọi nỗ lực đã có ý nghĩa.
Những khoảnh khắc đẹp khi chụp TP.HCM từ trên cao, ẩn hiện dưới những tầng mây buổi sớm mai hay lúc hoàng hôn buông xuống khi thành phố sắp lên đèn của anh Trịnh Thế Cường (sống tại xã Nhà Bè) được nhiều người yêu thích.
Những ngày đầu tháng 7, hai hàng phượng vĩ dài hơn 3 km dọc tỉnh lộ 913 (đoạn thuộc phường Trường Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long) đồng loạt bung nở, nhuộm đỏ cả một góc trời. Khu vực này trở thành điểm check-in của nhiều người dân và du khách gần xa.
Đang chuẩn bị chụp ảnh cùng ê kíp của mình, chị Nguyễn Thúy Quyên (28 tuổi, ngụ phường Duyên Hải, tỉnh Vĩnh Long) cho biết, cứ mỗi dịp hè đến, con đường này lại rực rỡ sắc đỏ. Từng cơn gió nhẹ thổi qua mang theo những cánh phượng vĩ rơi khiến chị bồi hồi nhớ lại những ký ức tươi đẹp của tuổi học trò đã qua.
Với những người trẻ đam mê nhiếp ảnh, con đường phượng vĩ này là một địa điểm không thể bỏ qua. Anh Võ Tấn Phát (26 tuổi, ngụ phường Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long) chia sẻ: "Tôi đam mê nhiếp ảnh. Ở đâu có cảnh quan nổi bật, tôi đều ghé tham quan, chụp lại những khoảnh khắc đẹp nhất để giới thiệu nét đặc trưng của vùng đất đó đến với mọi người".
Hai bên đường, những chùm phượng vĩ bung nở nhuộm đỏ rực cả một góc trời khiến nhiều người qua bị níu chân, phải dừng lại lưu những hình ảnh đẹp.
Chị Trần Kim Châu (24 tuổi, ngụ phường Thanh Đức, tỉnh Vĩnh Long) cho biết, chị xem được hình ảnh con đường phượng vĩ này trên mạng xã hội nên tranh thủ cuối tuần rủ nhóm bạn đến check-in, lưu lại những khoảnh khắc đẹp.
"Hồi đi học, tôi thường cùng bạn bè nhặt hoa phượng rụng ở sân trường, rồi tạo hình con bướm ép vào sách vở, từ từ nó khô lại thành những con bướm rất đẹp. Nhìn con đường này tôi nhớ lại thời học trò vui vẻ với bạn bè, thầy cô quá", chị Châu nói.
Người dân sinh sống dọc tỉnh lộ 913 cho biết, hai hàng phượng vĩ này được trồng đã khá lâu. Mỗi dịp hè đến, nhìn màu hoa đỏ rực, nhiều người lại nhớ đến bài hát Phượng hồng của nhạc sĩ Vũ Hoàng, được phổ từ bài thơ của nhà thơ Đỗ Trung Quân: "Cánh phượng hồng ngẩn ngơ/Mùa hè đến trường khắc nỗi nhớ lên cây/Và mùa sau biết có còn gặp lại/ Ngày khai trường áo lụa gió thu bay...".
Ở một số tỉnh phía Bắc, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch gần như là một nếp sinh hoạt quen thuộc. Cứ đến ngày này, nhiều gia đình lại tất bật nặn bánh trôi bánh chay, thắp hương gia tiên, như một nghi thức không thể thiếu.
Chính vì vậy, dân gian vẫn hay nói với nhau câu "tháng ba bánh trôi bánh chay", như một cách gọi tên thời điểm mà ai cũng có thể nhận ra.
Nhưng khi vào miền Nam, Tết Hàn thực lại mang một dáng vẻ khác. Không còn không khí rộn ràng hay tính cộng đồng rõ rệt, ngày mùng 3 tháng 3 trôi qua nhẹ hơn, đôi khi chỉ còn lại trong ký ức của một số gia đình.
Có lẽ vì khí hậu và nhịp sống khác biệt, miền Nam không có sự chuyển mùa rõ ràng như miền Bắc, nên cảm nhận về tiết Thanh minh hay "mốc chuyển" của thời gian cũng nhạt hơn. Những ý niệm về "ăn lạnh để giảm nóng", hay điều hòa âm dương, vì thế cũng không còn hiện diện rõ trong đời sống thường ngày.
Từ những thói quen tưởng như rất đời thường ấy, câu hỏi về nguồn gốc Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch bắt đầu được đặt ra. Với nhiều người, đây đơn giản là ngày làm bánh trôi, bánh chay dâng lên bàn thờ tổ tiên.
Theo ông Hoàng Triệu Hải, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu địa lý kiến trúc Phương Đông, đằng sau những viên bánh nhỏ ấy là cả một lớp nghĩa sâu của văn hóa Việt.
"Tết Hàn thực không phải là ngày lễ vay mượn, mà được hình thành từ cách người Việt quan sát tự nhiên và tổ chức đời sống theo âm lịch, âm dương ngũ hành", ông Hải nói.
Thời điểm Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 cũng là lúc tiết Thanh minh đã bắt đầu, trời chuyển nhẹ từ xuân sang hạ, không khí ấm dần lên, cây cối thay lá. Người Việt thường đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên, cắt tỉa cỏ cây, như một cách vừa chăm sóc ký ức gia đình, vừa "sửa soạn" lại không gian trước mùa mới.
Những việc tưởng như rất giản dị như phát quang một ngôi mộ, đặt lại nén nhang, lau sạch bia đá, lại mang trong mình một ý nghĩa sâu xa hơn. Đó không chỉ là sự tưởng nhớ, mà còn là cách con người điều chỉnh mối quan hệ với tự nhiên trong thời điểm chuyển mùa.
Khi mùa xuân dần khép lại, nhường chỗ cho cái nắng đầu hạ, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch xuất hiện như một "nhịp chuyển" nhẹ. Và trong nhịp chuyển đó, những viên bánh trôi bánh chay, nén nhang trên bàn thờ trở thành cách để người Việt giữ mình gắn với cội nguồn, dù cuộc sống đã đổi thay rất nhiều.
Hiện nay, một số quan niệm cho rằng Tết Hàn thực của người Việt gắn liền với tích Giới Tử Thôi của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Hoàng Triệu Hải cho rằng cách lý giải này không thực sự trùng với ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà chỉ là một lớp nghĩa được gán thêm về sau.
"Ngày 3 tháng 3 âm lịch không liên quan trực tiếp đến điển tích đó, nên nếu chỉ hiểu Tết Hàn thực theo câu chuyện này thì chưa đủ", ông nói.
Điều quan trọng hơn nằm ở chính cái tên "Hàn thực" - thức ăn lạnh. Nhưng "lạnh" ở đây không đơn thuần là nhiệt độ của món ăn, mà là một cách biểu đạt mong muốn cân bằng với thời tiết khi mùa hè đang đến gần.
"Ăn đồ lạnh vào dịp này là cách người xưa gửi gắm mong muốn mùa hạ bớt nóng, thời tiết hài hòa hơn", ông Hải phân tích.
Trong cách nhìn đó, bánh trôi bánh chay không chỉ là món ăn quen thuộc của Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà còn là một dạng "biểu tượng" được người Việt tạo ra từ rất lâu. Hình tròn của bánh, màu trắng của bột, phần nhân bên trong… tất cả đều mang ý nghĩa riêng.
Theo ông Hải, bánh trôi tròn, nhân vuông được hiểu là dương sinh âm; bánh chay với nhân đậu vàng và vỏ trắng thể hiện sự giao hòa âm dương.
"Khi đặt những viên bánh lên bàn thờ trong ngày Tết Hàn thực, người Việt không chỉ dâng một món ăn, mà còn gửi vào đó những ước vọng rất đời thường: một mùa hè dịu hơn, một năm thuận lợi hơn, và một sự cân bằng trong cuộc sống", ông Hải nói.
Theo chuyên gia, có thể ai cũng từng ăn bánh trôi bánh chay dịp Tết Hàn thực, nhưng không phải ai cũng biết mình đang giữ một phong tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
