Alliance Fairfax, con tàu cỡ lớn chuyên chở ôtô, đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/4. Đến ngày 4/5, cánh cửa thoát khỏi vùng biển này được mở ra với con tàu treo cờ Mỹ.
“Các bạn có thể sẵn sàng xuất phát. Chúc thượng lộ bình an”, một sĩ quan quân đội Mỹ thông báo qua bộ đàm khi con tàu nhổ neo, bắt đầu hành trình đi qua eo biển Hormuz và vòng qua bán đảo ở rìa phía bắc Oman.
Đây là một trong hai con tàu thành công đi qua eo biển Hormuz theo chiến dịch hộ tống tàu thuyền bị mắc kẹt ở vùng Vịnh mang tên “Dự án Tự do” mà Tổng thống Donald Trump công bố ngày 3/5.
Nỗ lực khai thông vùng Vịnh nhen nhóm từ những tuần đầu xung đột, khi ông Trump gợi ý rằng hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu qua eo biển vào thời điểm thích hợp.
Theo quan chức quốc phòng Mỹ, quân đội nước này đã âm thầm đặt nền móng cho chiến dịch “Dự án Tự do” vào tháng 4. Họ triển khai xuồng không người lái vào khu vực, sử dụng cảm biến thủy âm để rà quét đáy thủy lôi dưới đáy biển nhằm thiết lập tuyến vận tải an toàn dọc theo rìa phía nam eo biển Hormuz. Mỹ cũng đã điều động hai tàu khu trục vào eo biển trong đợt chạy thử nghiệm vào giữa tháng 4.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và người đứng đầu Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper ngày 1/5 báo cáo với Nhà Trắng về nhiều phương án quân sự, bao gồm cả cách hộ tống tàu qua eo biển.
Khi công bố chiến dịch, ông Trump coi đây là “động thái nhân đạo” và nỗ lực để đưa các thủy thủ bị mắc kẹt ra khỏi vịnh Ba Tư, đồng thời cảnh báo Iran không được can thiệp. Trong kế hoạch của ông, các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường để cung cấp chiếc ô phòng không đối phó tên lửa, theo quan chức Mỹ.
Mỹ cũng đã huy động lực lượng lớn trên không, bao gồm trực thăng Apache và Sea Hawk, những công cụ quan trọng để chống lại mối đe dọa từ đội xuồng tấn công nhỏ và nhanh của Iran. Mỹ còn sử dụng drone, nhiều máy bay chiến đấu cùng các tàu chiến khác hỗ trợ chiến dịch, theo Cooper.
Một thông báo ngắn đã được gửi tới các thủy thủ tàu hàng để hướng dẫn họ men theo hành lang an toàn mới, bám sát đường bờ biển của Oman. Tuyến đường này rộng khoảng 150 mét, vừa đủ để một tàu siêu tải trọng lách qua. Điều đó có nghĩa là tại một thời điểm chỉ có một con tàu có thể đi qua eo biển theo hành lang mới.
Hãng vận tải A.P. Moller-Maersk đã được hải quân Mỹ cung cấp một khoảng thời gian kéo dài vài giờ để đưa tàu Alliance Fairfax vượt qua eo biển. Lực lượng Mỹ đã liên lạc qua bộ đàm với con tàu để hướng dẫn trong suốt hành trình.
“Hãy giữ vững lộ trình và không đổi hướng. Các bạn hiện không đối mặt nguy cơ bị tấn công”, một sĩ quan từ tàu chiến Mỹ thông báo qua bộ đàm cho tàu Alliance Fairfax.
“Rõ, chúng tôi đang đi chậm và giữ vững lộ trình” một thành viên trên tàu Alliance Fairfax trả lời. Con tàu ước tính phải mất khoảng ba giờ để vượt qua eo biển.
Hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dường như đã phát hiện ra tàu Alliance Fairfax và cử một đội xuồng cao tốc ra kiểm tra. Tuy nhiên, đội xuồng này mất nhiều hời gian di chuyển qua eo biển rộng hơn 30 km, giúp trực thăng Mỹ có đủ thời gian để ứng phó.
“Khi các xuồng nhỏ xuất hiện, chúng trở thành mục tiêu của trực thăng”, Steven Wills, cựu sĩ quan hải quân và hiện là chuyên gia hải quân tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải ở Washington, cho biết.
Trực thăng Mỹ được cho là đã phóng tên lửa đánh chìm đội xuồng cao tốc của Iran và chiến dịch hộ tống tàu Alliance Fairfax thành công. Ngày 5/5, con tàu treo cờ Mỹ thứ hai là CS Anthem đã đi qua eo biển bằng hành lang của hải quân Mỹ.
Tuy nhiên, Iran đã tiến hành cuộc trả đũa lớn hơn vào vùng Vịnh. Không chỉ tấn công lực lượng Mỹ, Iran còn phóng tên lửa và drone vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến một cơ sở dầu khí bị cháy.
Sáng sớm 6/5, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng chiến dịch Dự án Tự do đã tạm dừng theo đề nghị của Pakistan, viện dẫn lý do cuộc đàm phán với Iran có tiến triển.
Jared Malsin, nhà báo chuyên về Trung Đông của WSJ, cho hay Dự án Tự do đã cho thấy ngay cả những thành công chiến thuật nhỏ mà Mỹ đạt được ở Hormuz cũng có thể nhanh chóng biến thành thách thức chiến lược lớn hơn.
Quân đội Mỹ đã đưa được hai tàu hàng ra khỏi khu vực nguy hiểm mà không chịu tổn thất nào, nhưng hành động đó lại châm ngòi cho phản ứng leo thang từ phía Iran, qua đó càng củng cố khả năng kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Việc cung cấp lá chắn quân sự cho các tàu dân sự có thể làm tăng áp lực lên Tehran trong các cuộc đàm phán, đồng thời đẩy lùi nỗ lực của nước này trong việc “thể chế hóa” sự kiểm soát đối với eo biển, gồm cả việc thu phí tàu đi qua.
Tuy nhiên, việc hải quân Mỹ điều thêm tàu chiến vào vịnh Ba Tư sẽ khiến nhiều quân nhân gặp rủi ro hơn, đồng thời giảm bớt nguồn lực từ một nhiệm vụ lớn khác mà hải quân Mỹ đang thực hiện, đó là phong tỏa các cảng của Iran nhằm cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ của họ.
“Họ hy vọng có thể xử lý tình hình với chi phí tối thiểu, về cơ bản chỉ bằng cách điều các chiến hạm hiện diện để chứng tỏ vẫn có một hành lang hàng hải an toàn. Nhưng tôi nghĩ mọi người nhanh chóng nhận ra điều đó không đủ an toàn”, Bryan Clark, cựu quan chức Lầu Năm Góc chuyên về tác chiến hải quân và hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Hudson Institute, nhận định.
Quân đội Mỹ ngày 1.6 thông báo đã không kích các mục tiêu quân sự của Iran trong hai ngày 30 và 31.5, sau khi Tehran bị cáo buộc bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) MQ-1 của Mỹ hoạt động trên vùng biển quốc tế. Theo Reuters dẫn tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các máy bay chiến đấu Mỹ đã tiến hành những cuộc "tấn công tự vệ" nhằm vào các địa điểm quanh thành phố Geruk và trên đảo Qeshm của Iran. CENTCOM cho biết đợt không kích đã phá hủy một hệ thống phòng không, một trạm kiểm soát mặt đất và 2 UAV tấn công một chiều mà Washington cho là gây ra mối đe dọa rõ ràng đối với tàu thuyền di chuyển qua các vùng biển trong khu vực.
Iran sau đó tuyên bố các đòn đáp trả của Iran đã nhắm vào những vị trí ở Kuwait, nơi Tehran cáo buộc là điểm xuất phát các cuộc tấn công của Mỹ. Hãng thông tấn KUNA (Kuwait) đưa tin còi báo động không kích vang lên tại nhiều khu vực, trong khi quân đội Kuwait cho biết hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn các tên lửa và UAV đang bay tới. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 1.6 chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ là "hành động gây hấn", đồng thời nói Iran có quyền trả đũa nhằm vào những "căn cứ và tài sản" trong khu vực được sử dụng để tấn công nước này.
Từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 7.4, Mỹ và Iran đã nhiều lần trao đổi các đòn đáp trả lẻ tẻ, khiến ranh giới giữa "ngừng bắn" và "giao tranh hạn chế" ngày càng mờ đi. Nguy cơ leo thang càng lớn khi Iran vẫn kiểm soát chặt eo biển Hormuz và Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran, khiến vận tải qua khu vực bị gián đoạn nghiêm trọng và giá dầu ngày 1.6 tăng hơn 3%, theo Reuters.
Những cuộc giao tranh mới nhất khiến tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran càng thêm mong manh. Các vòng đàm phán trước đó từng đổ vỡ sau các đòn tấn công của Mỹ và Israel, khiến Iran nghi ngờ liệu Washington có thực sự muốn một lối thoát ngoại giao hay không. Ngày 1.6, Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, không chỉ vì các đợt không kích mà còn do tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran và không kiềm chế được Israel trong các cuộc tấn công ở Li Băng. Trước đó, Iran được cho là đang sửa đổi dự thảo biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ, sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gửi lại một phiên bản cứng rắn hơn, theo tờ The Times of Israel.
Tuy vậy, ông Trump ngày 1.6 viết trên mạng Truth Social rằng Tehran "thực sự muốn đạt được một thỏa thuận" và bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ tốt cho Mỹ cùng các đồng minh. Theo báo The Guardian, chính quyền ông Trump hiện chịu sức ép lớn trong nước khi vừa cần mở lại tuyến hàng hải qua Hormuz và hạ giá nhiên liệu trước bầu cử quốc hội tháng 11, vừa phải tránh bị phe diều hâu cáo buộc nhượng bộ Iran.
Tạp chí Responsible Statecraft dẫn giới chuyên gia cho rằng Mỹ không nên cố đạt một thỏa thuận toàn diện lúc này, vì mỗi tín hiệu ngoại giao lại có thể kích hoạt sức ép từ phe chủ chiến, làm tăng nguy cơ leo thang. Theo hướng tiếp cận này, ông Vali Nasr, giáo sư về quan hệ quốc tế tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho rằng một tiến trình từng bước, chẳng hạn 2 bên giảm các biện pháp phong tỏa hoặc Mỹ bắt đầu rút bớt lực lượng khỏi khu vực, có thể mở đường giảm căng thẳng ở Hormuz và tạo điều kiện cho các bước xây dựng lòng tin cho một thỏa thuận lớn hơn. Ngược lại, ông Trita Parsi, Phó chủ tịch Viện Quincy (Mỹ), nhận định một "thỏa thuận nhỏ" chỉ tạm hoãn khủng hoảng mà không giải quyết căn nguyên đối đầu Mỹ - Iran.
Trong thông cáo ngày 30/3, hãng hàng không Air Canada cho biết CEO Michael Rousseau sẽ tiếp tục điều hành công ty và giữ vai trò trong hội đồng quản trị cho đến khi rời vị trí.
Quyết định được đưa ra sau khi ông Rousseau vấp phải làn sóng chỉ trích liên quan đến thông điệp chia buồn chỉ sử dụng tiếng Anh sau tai nạn khiến hai phi công của hãng thiệt mạng ở Mỹ hồi tuần trước. Trong video dài khoảng 4 phút, ông Rousseau chỉ nói hai từ tiếng Pháp là "bonjour" và "merci", còn lại sử dụng tiếng Anh. Video có phụ đề tiếng Pháp.
Máy bay Bombardier CRJ-900 của Air Canada, chở theo 72 hành khách và 4 thành viên tổ bay, hôm 22/3 va chạm với xe cứu hỏa trên đường băng sân bay LaGuardia ở New York, Mỹ. Nhờ nỗ lực của tổ bay, 74 người trên máy bay sống sót. Antoine Forest, một trong hai phi công thiệt mạng, là người Quebec nói tiếng Pháp.
Air Canada đặt trụ sở tại Montreal, bang Quebec, nơi tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức và được sử dụng rộng rãi. Theo Luật Ngôn ngữ Chính thức của Canada và quy định nội bộ của hãng, các thông điệp công khai phải được thể hiện bằng cả tiếng Anh và tiếng Pháp.
Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ thất vọng về cách xử lý tình huống của ông Rousseau, cho rằng thông điệp "thiếu cảm thông với các nạn nhân".
CEO Air Canada sau đó công khai xin lỗi, cho rằng việc ông không thể sử dụng tiếng Pháp đã làm chệch hướng sự chú ý của xã hội khỏi nỗi đau của gia đình nạn nhân. Ông cho biết đã học tiếng Pháp trong nhiều năm, nhưng chưa thể diễn đạt đầy đủ bằng ngôn ngữ và cam kết sẽ tiếp tục cải thiện.
Ông Rousseau từng gây tranh cãi năm 2021 khi phát biểu hoàn toàn bằng tiếng Anh tại Quebec, dù đã sống ở Montreal suốt 14 năm. Khi đó, ông nói mình không cần học tiếng Pháp mà vẫn có thể đảm bảo hiệu quả công việc và viện dẫn lịch trình bận rộn. Trước video gây tranh cãi, ông được cho là đã dành khoảng 300 giờ học ngôn ngữ này.
Tính đến ngày 27/3, Văn phòng Ủy viên Ngôn ngữ Chính thức Canada nhận hơn 2.000 đơn khiếu nại liên quan sự việc. Tại Quebec, các nhà lập pháp đã thông qua nghị quyết kêu gọi ông Rousseau từ chức.
Nga đã tiến hành một trong những đợt không kích phối hợp quy mô lớn nhất trong nhiều tháng qua nhằm vào Ukraine, với chiến thuật "bắn bồi liên hoàn".
Giới chức Ukraine cho biết khoảng 675 UAV và 56 tên lửa đã được sử dụng trong giai đoạn tấn công ban đêm, sau một đợt tập kích UAV quy mô lớn vào ban ngày hôm 13/5.
Các chuyên gia nói với The Telegraph rằng loạt cuộc tấn công này là dấu hiệu đặc trưng cho chiến thuật “bắn bồi liên hoàn” mới của Nga, tức kết hợp một trận tập kích ban đêm với một cuộc tấn công ban ngày có cường độ tương đương.
“Những gì chúng ta đang chứng kiến trong các cuộc tấn công của Nga vào Ukraine hiện nay giống như một mô hình tấn công liên tục, gần như không có khoảng nghỉ thực sự nào”, ông Keir Giles, chuyên gia thuộc tổ chức Chatham House, nhận định.
“Nga đã tìm cách bào mòn Ukraine bằng cách oanh kích các mục tiêu của họ đêm này qua đêm khác, nhưng mô hình mới, hiện gần như kéo dài suốt 24 giờ, phản ánh quy mô nỗ lực và nguồn lực mà Moscow đã đầu tư vào việc mở rộng năng lực sản xuất UAV và tên lửa", ông nhấn mạnh.
Cho tới gần đây, Nga chủ yếu tiến hành các đợt tập kích UAV và tên lửa quy mô lớn vào ban đêm, nhưng chiến thuật này đã thay đổi từ tháng 3, khi Moscow chuyển sang chiến lược tập kích vào ban ngày.
Quy mô của cuộc tập kích hôm 13/5 cho thấy rõ cách tiếp cận mới này. Hơn 750 UAV kiểu Shahed và UAV mồi nhử đã được phóng từ 8 giờ sáng đến đầu giờ tối, nhắm vào gần như mọi khu vực trên cả nước. Sau đó là một đợt oanh kích riêng biệt qua đêm nhằm vào Kiev, khiến Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo rằng Moscow đang cố tình “làm quá tải” hệ thống phòng không Ukraine.
Ukraine tuyên bố, hệ thống phòng không nhiều tầng của Kiev đã bắn hạ số lượng UAV kỷ lục trong các đợt oanh kích gần đây, nhưng họ vẫn ghi nhận thiệt hại tại hàng loạt địa điểm trên khắp nơi do trúng đạn trực tiếp hoặc do mảnh vỡ từ các vụ đánh chặn.
Theo Telegraph, chiến thuật của Nga bao gồm một làn sóng tấn công ban ngày nhằm làm cạn kiệt tên lửa đánh chặn của Ukraine và làm lộ vị trí các hệ thống phòng không mạnh nhất của nước này. Sau đó, tên lửa phóng vào ban đêm sẽ đánh vào những khoảng trống còn lại.
Các chuyên gia cho biết để chống chọi được kiểu tấn công này, Ukraine đã buộc phải phát triển những năng lực mà không quốc gia châu Âu nào khác sở hữu.
“Ukraine đã bị buộc phải phát triển chuyên môn, năng lực, chiến thuật và phương thức cần thiết để đối phó với các gói tấn công hỗn hợp, bao gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV với nhiều tổ hợp khác nhau”, ông Giles giải thích.
Giới chức Ukraine cho rằng động thái này nằm trong chiến dịch không kích mùa xuân quy mô lớn hơn của Nga, vốn ngày càng dựa nhiều vào các bầy đàn UAV kiểu Shahed kết hợp với tên lửa nhằm áp đảo hệ thống phòng không Ukraine.
UAV Shahed đủ rẻ để có thể phóng hàng trăm chiếc cùng lúc và hiệu quả cả với vai trò vũ khí lẫn mồi nhử.
Khi được phóng theo bầy đàn lớn, chúng buộc Ukraine phải sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt tiền để đối phó với những mục tiêu giá trị thấp, làm cạn kho dự trữ và khiến các hệ thống phòng không phải lộ vị trí. Từ đó, Nga tiếp tục "bắn bồi" vào mục tiêu để làm suy giảm năng lực phòng thủ của đối phương, gia tăng áp lực lên Ukraine.
