Theo Hãng tin AFP ngày 15-6, Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk kêu gọi các quốc gia khẩn trương ban hành quy định đối với các hệ thống vũ khí tự động, nhằm ngăn nguy cơ chúng gây ra các tội ác nghiêm trọng trên diện rộng.
Phát biểu trước Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc tại Geneva (Thụy Sĩ), ông Turk cảnh báo những rủi ro từng được dự báo từ lâu liên quan đến vũ khí tự động đang “nhanh chóng trở thành hiện thực”.
“Chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi toàn cầu trong cách thức tổ chức chiến tranh”, ông Turk nói.
Ông nhấn mạnh Liên hợp quốc đã nhiều năm cảnh báo về việc phát triển các loại vũ khí sát thương tự động.
“Thực tế này giờ đây đã ở ngay trước mắt chúng ta”, ông nói thêm.
Theo ông Turk, việc sử dụng máy bay không người lái (drone) trong xung đột đang gia tăng nhanh chóng, “tạo ra một vòng địa ngục mới” tại các khu vực như Cộng hòa Dân chủ Congo, Gaza, Israel, Lebanon và Myanmar.
Tại Ukraine, ông Turk cho biết “các cuộc tấn công bằng drone không ngừng nghỉ đã gây thương vong lớn và gieo rắc nỗi sợ hãi cho dân thường”.
Ở Sudan, văn phòng của ông ghi nhận các vụ tấn công bằng drone đã khiến hơn 1.000 dân thường thiệt mạng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5 năm nay. Các drone tầm xa cũng phá hủy đoàn xe viện trợ và hạ tầng năng lượng thiết yếu.
Ông Turk cảnh báo cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), các chuyên gia ngày càng lo ngại con người có thể mất kiểm soát đối với những loại vũ khí này.
Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc cho rằng viễn cảnh “vũ khí trị giá hàng tỉ USD được hỗ trợ bởi AI, đối đầu với các hệ thống phòng thủ AI trị giá hàng tỉ USD” cho thấy “sự kinh hoàng, trống rỗng và vô nghĩa của chiến tranh”.
“Vũ khí tự động không được trở thành ‘giấy phép’ cho các tội ác”, ông Turk nhấn mạnh.
Các cuộc thảo luận về một hiệp ước tương lai nhằm điều chỉnh việc sử dụng vũ khí tự động, thường được gọi là “robot sát thủ”, đã diễn ra trong khoảng một thập kỷ.
Các quốc gia dự kiến sẽ quyết định vào cuối năm nay về việc có khởi động đàm phán hiệp ước chính thức hay không.
Ông Turk kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động để kiểm soát nguy cơ này.
“Các quốc gia cần khẩn trương xem xét các vấn đề đạo đức và pháp lý đặt ra”, ông nói, đồng thời kêu gọi đạt được một cách tiếp cận chung nhằm bảo vệ dân thường và tái cam kết đối thoại, hòa giải.
Sau 3 ngày kể từ đợt địa chấn xảy ra, con số thương vong tiếp tục tăng cao. Chính quyền Venezuela chiều 26.6 (rạng sáng 27.6, giờ VN) thông báo có 920 người thiệt mạng, 3.360 người bị thương nặng, tăng thêm hàng trăm người so với trước đó một ngày.
Lãnh đạo Văn phòng Điều phối vấn đề nhân đạo LHQ (OCHA) Tom Fletcher nói với AFP rằng còn hơn 50.000 người mất tích. Con số này được cho là gồm những người chưa thể liên lạc do sóng điện thoại bị gián đoạn hoặc nhiều trường hợp bị báo cáo trùng lặp, theo AP. Hơn 4.000 người buộc phải rời bỏ nhà cửa.
Chính quyền Venezuela cho biết đã có hơn 860 tình nguyện viên từ Mexico, Mỹ, El Salvador, Thụy Sĩ, Colombia... có mặt tại nước này và đang tiếp tục tăng lên. OCHA thống kê các đội cứu hộ từ ít nhất 17 quốc gia đang được huy động để tìm người sống sót, trong bối cảnh thời gian vàng để cứu hộ đang dần trôi qua. Các cơ quan cứu hộ cho biết 48 - 72 giờ đầu tiên từ khi thảm họa xảy ra là thời gian vàng để giải cứu người còn sống, dù giai đoạn này có thể kéo dài thêm nếu nạn nhân có lương thực và nước uống để cầm cự.
Để tránh tình trạng tắc nghẽn giao thông cản trở chiến dịch cứu hộ và đảm bảo thông thoáng cho xe cứu thương di chuyển, Bộ trưởng Nội vụ, Tư pháp và Hòa bình Diosdado Cabello đã ban bố lệnh hạn chế giao thông đến bang La Guaira, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ trận động đất. La Guaira nằm ở phía bắc thủ đô Caracas và đã được ban bố là vùng thảm họa.
Theo Bộ trưởng Cabello, phương tiện dân sự di chuyển qua La Guaira bị kiểm soát nghiêm ngặt từ tối 26.6. Tình nguyện viên cứu hộ phải đăng ký với cơ quan chức năng mới được phép đến vùng thảm họa. Các chốt kiểm soát được thiết lập trên toàn mạng lưới cao tốc kết nối Caracas với La Guaira và người không phận sự sẽ buộc phải quay đầu để đảm bảo đường sá thông thoáng cho xe cấp cứu. Chính quyền cũng lập các cơ sở tập kết và tiếp nhận hàng cứu trợ từ người dân lẫn các bên khác.
Tính đến hôm qua, nhà chức trách xác nhận đã cứu được 243 người tại La Guaira. Chủ tịch Quốc hội Jorge Rodriguez khen ngợi các đội tình nguyện, an ninh và nhấn mạnh chiến dịch tìm kiếm cứu nạn đang tiếp tục tại La Guaira cũng như các khu vực ở Caracas. "Mỗi người được cứu là một phép màu mang lại hy vọng cho chúng tôi", ông Rodriguez nói.
Theo Kênh truyền hình Telesur, lực lượng tìm kiếm cứu nạn đang nỗ lực để xác định 172 người nghi còn mắc kẹt dưới những tòa nhà bị đổ sập. Bộ trưởng Cabello cảnh báo về những nguy cơ tiềm tàng đối với sức khỏe cộng đồng bắt nguồn từ thi thể của các nạn nhân vẫn còn bị chôn vùi dưới đống đổ nát. Ông khẳng định các đội y tế khẩn cấp phải hoạt động với tốc độ và sự phối hợp tối đa để giảm thiểu rủi ro sinh học thứ cấp.
Trong một diễn biến làm phức tạp tình hình, một trận động đất khác có cường độ 4,9 độ Richter đã làm rung chuyển khu vực Caracas và TP.Maracay gần đó vào tối 26.6. Lãnh đạo OCHA Tom Fletcher miêu tả chiến dịch ứng phó khẩn cấp là rất phức tạp và cảnh báo số người thương vong có thể còn tăng mạnh.
Trận động đất kép với cường độ lần lượt là 7,2 và 7,5 độ Richter hôm 24.6 được cho là cơn địa chấn mạnh nhất tại Venezuela trong hơn một thế kỷ. LHQ ước tính 6,76 triệu người có thể bị ảnh hưởng và thiệt hại trực tiếp từ thảm họa này là khoảng 6,7 tỉ USD.
Sáng qua 6.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên tài khoản mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ tạm hoãn chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz mang tên Dự án Tự do trong một thời gian ngắn, chỉ một ngày sau khi chiến dịch được công bố. Nhà lãnh đạo giải thích rằng lệnh tạm hoãn dựa trên yêu cầu của Pakistan và các nước khác, sự thành công về quân sự trong chiến dịch chống Iran và "thực tế là đã có tiến triển lớn về phía một thỏa thuận đầy đủ và cuối cùng với đại diện Iran". Ông Trump cho biết đây là quyết định có sự "đồng thuận chung" để xem thỏa thuận có được ký kết hay không, song cũng lưu ý rằng Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
Thông báo đột ngột của Tổng thống Trump mâu thuẫn với những tuyên bố chỉ vài giờ trước đó của các quan chức hàng đầu Nhà Trắng. Cụ thể, trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington đã thiết lập một hành lang an toàn qua eo biển Hormuz và hàng trăm tàu thương mại đang nối đuôi nhau để đi qua. "Chúng tôi biết người Iran đang xấu hổ về sự thật này. Họ nói muốn kiểm soát eo biển nhưng thực tế thì không", ông Hegseth nói. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng sau đó, Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng việc Mỹ đưa tàu thuyền qua eo biển là "ân huệ cho thế giới vì chỉ có Mỹ mới làm được điều đó".
Trước đó, các hãng vận tải biển, bảo hiểm và giới quan sát đánh giá rằng việc di chuyển qua eo biển Hormuz vẫn mang rủi ro cao bất chấp sự đảm bảo của Mỹ. Ngay trong ngày đầu tiên, Mỹ và Iran đã trao đổi hỏa lực dữ dội trong khi một số hãng vận tải xác nhận tàu hàng đã bị tấn công. Theo tờ The Guardian, chỉ có 2 tàu hàng treo cờ Mỹ qua được eo biển Hormuz nhờ sự hộ tống của nước này trong khi hàng trăm tàu khác với thủy thủ đoàn lên đến 23.000 người đang kẹt lại vịnh Ba Tư.
Việc hoãn chiến dịch hộ tống được xem là chiến thuật "cây gậy và củ cà rốt" điển hình của ông Trump, khi ông sử dụng sức mạnh quân sự để gây áp lực tối đa, sau đó tạm dừng như biện pháp khuyến khích Iran chấp nhận thỏa thuận.
Chuyên gia Joshua Tallis, thuộc Trung tâm phân tích hải quân (Mỹ), nhận định đây là mức cược rủi ro thấp để chính quyền ông Trump chìa cành ô liu ra cho Iran, trong bối cảnh xung đột gây tác động kinh tế, chính trị tại Mỹ nhưng Nhà Trắng chưa tìm ra cách tháo gỡ thế bế tắc. Mặc dù lệnh ngừng bắn đã được công bố cách đây một tháng, Mỹ và Iran vẫn chưa đạt thỏa thuận giải quyết xung đột trong khi việc đàm phán trực tiếp chưa có dấu hiệu khôi phục.
Một số chuyên gia khác cho rằng chính quyền ông Trump đang vội vã tìm lối thoát cho bế tắc tại eo biển Hormuz và chỉ ra tình huống khó xử mà Mỹ đang đối mặt. "Nếu ông Trump chấp nhận một thỏa thuận hẹp về eo biển và hoãn đối thoại hạt nhân, đồng nghĩa Mỹ từ bỏ đòn bẩy nhờ việc phong tỏa Iran. Nếu ông ấy chờ một thỏa thuận toàn diện hơn, kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục thiệt hại. Nếu ông ấy oanh tạc trở lại, ông ấy phải đánh cược rằng việc đó sẽ mang Iran trở lại bàn đàm phán theo cách nhượng bộ hơn", Chủ tịch Richard Fontaine của Trung tâm an ninh Mỹ Mới phân tích với tờ Financial Times.
Truyền thông Iran gọi việc Mỹ tạm dừng hộ tống tàu thuyền là bước lùi trước sự cứng rắn của Tehran. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hôm qua, Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị rằng Tehran luôn sẵn sàng đương đầu với hành động gây hấn nhưng cũng nghiêm túc trong ngoại giao, đồng thời tuyên bố Iran sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận "công bằng và toàn diện".
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, ngày 7-4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội).
Công ước về chống tội phạm mạng, điều ước quốc tế đầu tiên của Liên hợp quốc, được đặt tên theo một địa danh của Việt Nam, là dấu mốc lịch sử trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam, cho thấy năng lực và vị thế của Việt Nam trong giải quyết các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế.
Trong vai trò chủ nhà, Việt Nam đã phối hợp với Liên hợp quốc tổ chức thành công Lễ mở ký Công ước tại Hà Nội vào tháng 10-2025, với sự tham gia của lãnh đạo, đại diện cấp cao của hơn 110 quốc gia và tổ chức quốc tế.
Trong đó 72 quốc gia đã chính thức ký công ước để tiếp tục là cầu nối thúc đẩy đối thoại, hợp tác và xây dựng lòng tin trong cộng đồng quốc tế về các vấn đề liên quan đến an ninh mạng và quản trị không gian mạng.
Việc nhanh chóng hoàn thành thủ tục phê chuẩn, qua đó trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và quốc gia thứ hai trên thế giới là thành viên chính thức của Công ước Hà Nội, thể hiện cam kết mạnh mẽ và nhất quán của Việt Nam trong việc đề cao luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và chủ nghĩa đa phương.
Với tư cách thành viên chính thức, Việt Nam có thể đóng góp thực chất hơn vào tiến trình xây dựng và phát triển khuôn khổ pháp lý quốc tế trên không gian mạng.
Công ước Hà Nội là cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng để Việt Nam tăng cường hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm mạng, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Đây đồng thời là động lực quan trọng cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, bảo đảm sự tương thích với các tiêu chuẩn và nghĩa vụ quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực thể chế, kỹ thuật và nguồn nhân lực trong phòng, chống tội phạm mạng.
