Alliance Fairfax, con tàu cỡ lớn chuyên chở ôtô, đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/4. Đến ngày 4/5, cánh cửa thoát khỏi vùng biển này được mở ra với con tàu treo cờ Mỹ.
“Các bạn có thể sẵn sàng xuất phát. Chúc thượng lộ bình an”, một sĩ quan quân đội Mỹ thông báo qua bộ đàm khi con tàu nhổ neo, bắt đầu hành trình đi qua eo biển Hormuz và vòng qua bán đảo ở rìa phía bắc Oman.
Đây là một trong hai con tàu thành công đi qua eo biển Hormuz theo chiến dịch hộ tống tàu thuyền bị mắc kẹt ở vùng Vịnh mang tên “Dự án Tự do” mà Tổng thống Donald Trump công bố ngày 3/5.
Nỗ lực khai thông vùng Vịnh nhen nhóm từ những tuần đầu xung đột, khi ông Trump gợi ý rằng hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu qua eo biển vào thời điểm thích hợp.
Theo quan chức quốc phòng Mỹ, quân đội nước này đã âm thầm đặt nền móng cho chiến dịch “Dự án Tự do” vào tháng 4. Họ triển khai xuồng không người lái vào khu vực, sử dụng cảm biến thủy âm để rà quét đáy thủy lôi dưới đáy biển nhằm thiết lập tuyến vận tải an toàn dọc theo rìa phía nam eo biển Hormuz. Mỹ cũng đã điều động hai tàu khu trục vào eo biển trong đợt chạy thử nghiệm vào giữa tháng 4.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và người đứng đầu Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper ngày 1/5 báo cáo với Nhà Trắng về nhiều phương án quân sự, bao gồm cả cách hộ tống tàu qua eo biển.
Khi công bố chiến dịch, ông Trump coi đây là “động thái nhân đạo” và nỗ lực để đưa các thủy thủ bị mắc kẹt ra khỏi vịnh Ba Tư, đồng thời cảnh báo Iran không được can thiệp. Trong kế hoạch của ông, các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường để cung cấp chiếc ô phòng không đối phó tên lửa, theo quan chức Mỹ.
Mỹ cũng đã huy động lực lượng lớn trên không, bao gồm trực thăng Apache và Sea Hawk, những công cụ quan trọng để chống lại mối đe dọa từ đội xuồng tấn công nhỏ và nhanh của Iran. Mỹ còn sử dụng drone, nhiều máy bay chiến đấu cùng các tàu chiến khác hỗ trợ chiến dịch, theo Cooper.
Một thông báo ngắn đã được gửi tới các thủy thủ tàu hàng để hướng dẫn họ men theo hành lang an toàn mới, bám sát đường bờ biển của Oman. Tuyến đường này rộng khoảng 150 mét, vừa đủ để một tàu siêu tải trọng lách qua. Điều đó có nghĩa là tại một thời điểm chỉ có một con tàu có thể đi qua eo biển theo hành lang mới.
Hãng vận tải A.P. Moller-Maersk đã được hải quân Mỹ cung cấp một khoảng thời gian kéo dài vài giờ để đưa tàu Alliance Fairfax vượt qua eo biển. Lực lượng Mỹ đã liên lạc qua bộ đàm với con tàu để hướng dẫn trong suốt hành trình.
“Hãy giữ vững lộ trình và không đổi hướng. Các bạn hiện không đối mặt nguy cơ bị tấn công”, một sĩ quan từ tàu chiến Mỹ thông báo qua bộ đàm cho tàu Alliance Fairfax.
“Rõ, chúng tôi đang đi chậm và giữ vững lộ trình” một thành viên trên tàu Alliance Fairfax trả lời. Con tàu ước tính phải mất khoảng ba giờ để vượt qua eo biển.
Hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dường như đã phát hiện ra tàu Alliance Fairfax và cử một đội xuồng cao tốc ra kiểm tra. Tuy nhiên, đội xuồng này mất nhiều hời gian di chuyển qua eo biển rộng hơn 30 km, giúp trực thăng Mỹ có đủ thời gian để ứng phó.
“Khi các xuồng nhỏ xuất hiện, chúng trở thành mục tiêu của trực thăng”, Steven Wills, cựu sĩ quan hải quân và hiện là chuyên gia hải quân tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải ở Washington, cho biết.
Trực thăng Mỹ được cho là đã phóng tên lửa đánh chìm đội xuồng cao tốc của Iran và chiến dịch hộ tống tàu Alliance Fairfax thành công. Ngày 5/5, con tàu treo cờ Mỹ thứ hai là CS Anthem đã đi qua eo biển bằng hành lang của hải quân Mỹ.
Tuy nhiên, Iran đã tiến hành cuộc trả đũa lớn hơn vào vùng Vịnh. Không chỉ tấn công lực lượng Mỹ, Iran còn phóng tên lửa và drone vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến một cơ sở dầu khí bị cháy.
Sáng sớm 6/5, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng chiến dịch Dự án Tự do đã tạm dừng theo đề nghị của Pakistan, viện dẫn lý do cuộc đàm phán với Iran có tiến triển.
Jared Malsin, nhà báo chuyên về Trung Đông của WSJ, cho hay Dự án Tự do đã cho thấy ngay cả những thành công chiến thuật nhỏ mà Mỹ đạt được ở Hormuz cũng có thể nhanh chóng biến thành thách thức chiến lược lớn hơn.
Quân đội Mỹ đã đưa được hai tàu hàng ra khỏi khu vực nguy hiểm mà không chịu tổn thất nào, nhưng hành động đó lại châm ngòi cho phản ứng leo thang từ phía Iran, qua đó càng củng cố khả năng kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Việc cung cấp lá chắn quân sự cho các tàu dân sự có thể làm tăng áp lực lên Tehran trong các cuộc đàm phán, đồng thời đẩy lùi nỗ lực của nước này trong việc “thể chế hóa” sự kiểm soát đối với eo biển, gồm cả việc thu phí tàu đi qua.
Tuy nhiên, việc hải quân Mỹ điều thêm tàu chiến vào vịnh Ba Tư sẽ khiến nhiều quân nhân gặp rủi ro hơn, đồng thời giảm bớt nguồn lực từ một nhiệm vụ lớn khác mà hải quân Mỹ đang thực hiện, đó là phong tỏa các cảng của Iran nhằm cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ của họ.
“Họ hy vọng có thể xử lý tình hình với chi phí tối thiểu, về cơ bản chỉ bằng cách điều các chiến hạm hiện diện để chứng tỏ vẫn có một hành lang hàng hải an toàn. Nhưng tôi nghĩ mọi người nhanh chóng nhận ra điều đó không đủ an toàn”, Bryan Clark, cựu quan chức Lầu Năm Góc chuyên về tác chiến hải quân và hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Hudson Institute, nhận định.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sáng 3.6 thông báo lực lượng Ukraine đã phóng máy bay không người lái (UAV) tầm xa, đánh trúng cảng dầu mỏ tại thành phố Saint Petersburg ở vùng Leningrad của Nga, theo AP.
Các UAV bay hơn 1.000 km đến mục tiêu và gây cháy sau khi rơi xuống. Cột khói đen lớn bốc lên từ bến cảng sau vụ tấn công. Ông Zelensky còn nói đã tấn công một cơ sở quân sự gần thành phố.
Bộ Quốc phòng Nga thông báo rằng lực lượng phòng không đã ngăn chặn 354 UAV của Ukraine tại 16 tỉnh và biển Azov. Các UAV tấn công cơ sở hạ tầng tại quận Kronstadt, Kirovsky và Krasnoselsky của Saint Petersburg, gây thiệt hại và khiến nhiều người bị thương, theo TASS.
Saint Petersburg là thành phố liên bang, nằm ở phía tây của tỉnh Leningrad. Tỉnh trưởng Leningrad Alexander Drozdenko thông báo có 59 UAV bị phá hủy tại tỉnh này. Đợt tấn công làm 2 nhân viên khẩn cấp và 2 người bị thương tại vùng Smolensk.
Vụ tấn công diễn ra ngay trong ngày Saint Petersburg tổ chức Diễn đàn Kinh tế quốc tế SPIEF, sự kiện lớn được ví như "Davos của Nga". Sân bay thành phố đã tạm thời dừng các chuyến bay do vụ tấn công. Dịch vụ internet di động cũng bị cắt.
Saint Petersburg là quê nhà của Tổng thống Vladimir Putin. Nhà lãnh đạo dự kiến phát biểu tại SPIEF trong ngày 5.6. Theo đài RT, có khoảng 20.000 doanh nhân, chính trị gia và gương mặt công chúng từ hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự sự kiện năm nay.
Cũng trong rạng sáng 3.6, Nga phóng 198 UAV tầm xa vào Ukraine, trong đó 189 chiếc bị lực lượng phòng không ngăn chặn, theo Không quân Ukraine.
Vụ tấn công diễn ra một ngày sau khi Nga tiến hành đợt oanh tạc lớn bằng tên lửa và UAV sang Ukraine, khiến ít nhất 22 người thiệt mạng và 138 người bị thương. Nga và Ukraine lâu nay tuyên bố không nhắm mục tiêu vào dân thường.
Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết một thiên thạch đã phát nổ trên bầu trời vùng đông bắc Mỹ vào ngày 30.5 khi đang lao về phía trái đất. Vụ nổ có sức mạnh tương đương 300 tấn thuốc nổ TNT, tạo ra những tiếng nổ lớn vang rền khắp khu vực, theo AFP sáng nay.
Bà Jennifer Dooren, Phó giám đốc tin tức của NASA cho biết thiên thạch phát nổ trên khu vực đông bắc bang Massachusetts và đông nam bang New Hampshire vào lúc 14 giờ 6 phút ngày 30.5, giờ địa phương.
"Quả cầu lửa này không liên quan bất kỳ trận mưa sao băng nào đang hoạt động hiện nay, mà là một vật thể tự nhiên, không phải là mảnh vỡ tên lửa hay vệ tinh tái nhập khí quyển. Năng lượng giải phóng khi thiên thạch vỡ vụn được ước tính tương đương khoảng 300 tấn TNT, đó là lý do gây ra những tiếng nổ lớn", bà Dooren nói.
Theo vị chuyên gia, thiên thạch đã di chuyển với tốc độ hơn 120.000 km/giờ ở độ cao khoảng 64 km khi nó phát nổ. Người dân trong khu vực hoảng hốt vì những tiếng nổ bất ngờ và rất lớn. Nhiều người dùng mạng xã hội cho biết tiếng nổ mạnh đến mức làm rung chuyển nhà cửa, vật nuôi giật mình hoảng sợ.
Hầu hết các thiên thạch bốc cháy hoàn toàn trong khí quyển nhưng đôi khi các vật thể lớn hơn có thể tồn tại đủ lâu để tạo ra những quả cầu lửa và sóng xung kích mạnh, thu hút sự chú ý của con người.
Vụ việc ngày 30.5 là sự kiện mới nhất trong một loạt vụ thiên thạch phát nổ được báo cáo trên khắp Bắc Mỹ trong năm nay, theo CBS News. Vào tháng Ba, một thiên thạch phát nổ trên bầu trời bang Ohio, tạo ra tiếng nổ được nghe thấy trên nhiều tiểu bang.
Chỉ vài ngày sau, thiên thạch khác phát nổ trên bầu trời bang Texas, tạo ra một sóng xung kích mạnh và làm văng các mảnh thiên thạch khắp khu vực Houston, trong đó có một mảnh được cho là đã bay xuyên thủng mái nhà.
Đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV hôm 22/5 cho biết Ngụy Hoài Nhân, người đứng đầu "gia tộc họ Ngụy", bị cáo buộc các tội lừa đảo, giết người, tống tiền và tổ chức vượt biên trái phép trong phiên tòa diễn ra tại Tòa án Nhân dân Trung cấp Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến ngày 19-22/5. Các thành viên trong băng của Ngụy cũng hầu tòa.
Đây là một trong "tứ đại gia tộc lừa đảo" từng hoành hành tại các thị trấn biên giới Myanmar. Các công tố viên cho biết kể từ năm 2019, "gia tộc họ Ngụy" đã lợi dụng ảnh hưởng với các nhóm vũ trang tại vùng Kokang ở Myanmar để vận hành nhiều khu phức hợp lừa đảo, chiếm đoạt hơn 24 tỷ nhân dân tệ (khoảng 3,5 tỷ USD) của các nạn nhân ở Trung Quốc.
Hai công dân Trung Quốc được cho là đã bị các thành viên trong gia tộc họ Ngụy sát hại tại các khu phức hợp này. Băng nhóm trên cũng được cho là đã cử lực lượng vũ trang bảo vệ cho các "nhà đầu tư", những người điều hành hoạt động lừa đảo viễn thông tại các tổ hợp.
Các công tố viên còn cáo buộc Trần Đại Vĩ, cháu trai của Ngụy, tham gia vào hai vụ giết người, bên cạnh các tội danh khác. Ba nghi phạm còn lại trong phiên tòa cũng bị cáo buộc nhiều tội danh khác nhau.
Phiên tòa đang trong giai đoạn chờ nghị án. Chưa rõ khi nào thẩm phán sẽ ra phán quyết với Ngụy Hoài Nhân và đồng phạm.
"Tứ đại gia tộc", gồm họ Ngụy, họ Bạch, họ Lưu và họ Minh từng kiểm soát nền kinh tế Kokang, khu vực bán tự trị ở miền bắc Myanmar và giáp với tỉnh Vân Nam của Trung Quốc. Các gia tộc này còn điều hành hoạt động trên nhiều lĩnh vực như khai thác mỏ, sòng bạc và bất động sản, trong đó đem lại lợi nhuận lớn nhất là lừa đảo viễn thông.
Chúng đã hoạt động tự do trong nhiều năm, sử dụng các lực lượng vũ trang tư nhân và mối quan hệ chính trị để điều hành các khu phức hợp lừa đảo, nơi nạn nhân buôn người bị ép buộc phải tham gia hoạt động lừa đảo trực tuyến. Những ai không đạt chỉ tiêu hoặc cố gắng chạy trốn sẽ bị đánh đập, tra tấn và thậm chí là sát hại.
Chính phủ Trung Quốc hồi cuối năm 2023 phối hợp với chính quyền địa phương ở Myanmar phát động chiến dịch nhằm dẫn độ những cái tên chủ chốt của các gia tộc. Cho tới nay, hơn 57.000 công dân Trung Quốc đã bị bắt trong chiến dịch trấn áp do nghi ngờ có liên quan đến hoạt động lừa đảo.
Hồi tháng 3, giới chức Trung Quốc cho biết 16 người đã bị tuyên án tử hình, 39 người bị phạt tù chung thân hoặc nhận án tử hình treo trong chiến dịch đối phó "tứ đại gia tộc". Trong đó, 11 thành viên "gia tộc họ Minh" đã bị xử tử vào tháng 1 vì các tội danh như lừa đảo, buôn ma túy và giết người. 5 người khác bị tuyên án tử hình treo.
Tòa án Nhân dân Trung cấp Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, ngày 2/2 công bố hoàn tất thi hành án tử hình đối với 4 người liên quan "gia tộc họ Bạch".
