“Áp lực trừng phạt lên các quốc gia có chủ quyền, không thể thay thế ngoại giao, không thể thay thế luật pháp quốc tế và chắc chắn sẽ không bao giờ dẫn đến việc bình thường hóa tình hình”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nêu quan điểm.
Bất chấp các hành động quân sự của Mỹ và Israel, Matxcơva khẳng định “Tehran vẫn tiếp tục tuân thủ các nghĩa vụ theo Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT)”.
Đáng chú ý, người phát ngôn Zakharova lập luận việc chuyển quyền kiểm soát eo biển Hormuz cho các bên thứ ba sẽ không giúp hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.
“Việc trao quyền kiểm soát tuyến huyết mạch chiến lược này cho bên thứ ba hoặc thiết lập các cơ chế quản trị siêu quốc gia mà không có sự đồng thuận của tất cả các quốc gia vùng Vịnh khó có thể xoa dịu căng thẳng”, bà nói thêm.
Tuyên bố về eo biển Hormuz được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump ngày 1-4 kêu gọi các quốc gia khác cùng tham gia nỗ lực để mở lại eo biển Hormuz, vốn đang bị Iran phong tỏa.
“Họ đáng lẽ phải làm điều đó từ trước, đáng lẽ phải làm cùng với chúng tôi, như chúng tôi đã yêu cầu. Hãy đi tới eo biển này và cứ việc chiếm lấy nó, bảo vệ nó”, nhà lãnh đạo Mỹ kêu gọi.
Bên cạnh đó, bà Zakharova cáo buộc NATO đang chuẩn bị cho một cuộc xung đột quân sự cận kề với Nga, thể hiện qua việc tăng chi tiêu quốc phòng.
“Các con số tự nói lên tất cả. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang tiếp tục chuẩn bị cho một cuộc đối đầu vũ trang trực tiếp với Nga trong những năm tới”, người phát ngôn Zakharova cho hay.
Theo bà Zakharova, số lượng và quy mô các cuộc tập trận của NATO đang gia tăng. Cụ thể, hơn 120 cuộc diễn tập đã được tiến hành dưới sự bảo trợ của liên minh này trong năm 2025, và hơn 700 hoạt động huấn luyện được tổ chức bởi các quốc gia thành viên riêng lẻ.
“32 quốc gia NATO chiếm khoảng 62% tổng chi tiêu quân sự toàn cầu. Và chúng tôi lại bị coi là mối đe dọa sao?”, bà Zakharova nói thêm.
Trong cuộc phỏng vấn hôm 14/5 với NBC News tại Bắc Kinh, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio được hỏi có phải Trung Quốc đang tăng cường sức mạnh quân sự để "làm gì đó" ở Đài Loan không.
Ông Rubio không trả lời thẳng vào câu hỏi, mà cho rằng Trung Quốc "đang tăng cường sức mạnh quân sự nói chung". Ngoại trưởng Rubio lúc đó đang tháp tùng Tổng thống Donald Trump thăm Trung Quốc và tham gia hội đàm với phái đoàn nước này.
"Tốc độ tăng trưởng của quân đội Trung Quốc trong 10 năm qua là chưa từng có tiền lệ", ông nói.
Ngoại trưởng Rubio cho biết Bắc Kinh đã đầu tư hàng tỷ USD chỉ riêng cho lực lượng hải quân, thêm rằng "rất khó để phớt lờ" quy mô và tốc độ phát triển của quân đội Trung Quốc.
"Tôi nghĩ tham vọng của họ là có thể phô diễn sức mạnh trên phạm vi toàn cầu giống như Mỹ đang làm. Họ vẫn đứng sau chúng tôi về mặt đó, nhưng dù sao đi nữa cũng đang đầu tư rất nhiều tiền. Không có gì nghi ngờ cả, họ hiện có quân đội mạnh thứ hai thế giới", ông nói.
Giới chức Trung Quốc chưa bình luận về thông tin. Trung Quốc luôn xem Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời và sẵn sàng sử dụng mọi biện pháp để thống nhất.
Đây là lần hiếm hoi các quan chức cấp cao Mỹ công khai nhận định Trung Quốc đã vượt Nga về mặt quân sự. Theo bảng xếp hạng về sức mạnh quân sự toàn cầu do dự án Global Firepower công bố hồi đầu năm, quân đội Trung Quốc được xếp thứ ba thế giới, sau Mỹ và Nga. Thứ tự được xác định dựa trên hơn 60 tiêu chí, trong đó số lượng quân nhân, năng lực tài chính và hậu cần.
Trong báo cáo công bố hồi tháng 9/2025, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở ở Mỹ nhận định trong vài thập kỷ qua, quân đội Trung Quốc đã chuyển đổi từ lực lượng quân sự "lỗi thời" chỉ hoạt động trong khu vực sang lực lượng "ngày một hiện đại", có khả năng tác chiến ở rất xa biên giới.
Theo CSIS, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc đã tăng gấp 13 lần từ năm 1995 đến 2024. Nước này vẫn chi tiêu ít hơn Mỹ về mặt quân sự, song khoảng cách đang dần thu hẹp. Năm 2012, chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc bằng 1/6 mức của Mỹ, song chênh lệch này đã giảm xuống còn 1/3 vào năm 2024.
Hải quân Trung Quốc đã vượt hải quân Mỹ về số lượng tàu thuộc lực lượng chiến đấu và dự kiến tiếp tục được mở rộng trong một thập kỷ tới. Trung Quốc vẫn đi sau Mỹ ở các chỉ số quan trọng như tổng lượng giãn nước, số lượng bệ phóng tên lửa trên tàu và kinh nghiệm tác chiến ở vùng biển xa, song Bắc Kinh đang dần bắt kịp, theo CSIS.
Không quân và hải quân Trung Quốc hiện cũng sở hữu lực lượng chiến đấu cơ lớn hơn rất nhiều so với những năm trước. Quan trọng nhất là tỷ lệ máy bay được trang bị công nghệ tiên tiến đang ngày càng tăng lên.
"Không quân Trung Quốc đang dần loại biên chiến đấu cơ thế hệ hai và ba để thay bằng các máy bay hiện đại hơn thuộc thế hệ 4,5 và 5, ví dụ J-20", CSIS cho hay.
Về kho vũ khí hạt nhân, Trung Quốc ước tính sở hữu 600 đầu đạn vào năm 2025, tăng hơn gấp đôi so với năm 2019. Bộ Quốc phòng Mỹ dự báo Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng kho vũ khí hạt nhân để đạt mức khoảng 1.500 đầu đạn vào năm 2035.
"Chúng tôi không muốn xảy ra xung đột. Hiện lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì, nhưng chúng tôi sẽ theo dõi sát sao", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói trong cuộc họp báo ở Lầu Năm Góc ngày 5/5.
Theo ông Hegseth, chiến dịch dẫn đường tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz chỉ tạm thời và mang tính phòng vệ.
"Chúng tôi không thể để Iran chặn các quốc gia vô tội và hàng hóa của những quốc gia đó khỏi tuyến đường biển quốc tế. Nếu tấn công quân đội Mỹ hoặc tàu thương mại vô tội, Iran sẽ phải đối mặt hỏa lực áp đảo và tàn khốc của Mỹ", người đứng đầu Lầu Năm Góc cho hay.
Tại cuộc họp báo, tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố ngày 8/4, Iran đã nhắm hỏa lực vào tàu thương mại 9 lần và bắt 2 tàu container, đồng thời tấn công lực lượng Mỹ hơn 10 lần.
"Tuy nhiên, các hành động này vẫn chưa vượt ngưỡng để tái khởi động các chiến dịch quân sự quy mô lớn", ông Caine nói.
Cả tướng Caine và Bộ trưởng Hegseth đều hạ thấp mức độ nghiêm trọng của những hành động quân sự mới nhất từ Iran, mô tả đó là "hỏa lực quấy rối ở mức thấp".
Dù vậy, ông Caine nhấn mạnh lực lượng Mỹ sẵn sàng nối lại các chiến dịch tác chiến quy mô lớn chống lại Iran nếu được lệnh. "Không đối thủ nào được nhầm lẫn sự kiềm chế hiện tại của chúng tôi là thiếu quyết tâm", tướng Caine cho hay.
Mỹ hôm 4/5 điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường đi qua eo biển Hormuz và hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi đây nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của Iran. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng chiến dịch của Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn và đáp trả bằng cách phóng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và sử dụng xuồng cao tốc tấn công tàu thuyền đi qua Hormuz.
IRGC còn tập kích Fujairah, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi nằm ngoài Hormuz và được Abu Dhabi sử dụng như một kênh xuất khẩu dầu thay thế nhằm đối phó tình trạng tắc nghẽn tại eo biển.
Đáp lại những hành động từ phía Iran, Mỹ nói rằng họ đánh chìm 6 xuồng cao tốc của Iran, nhưng Tehran bác bỏ thông tin này.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cho rằng các hành động "vi phạm lệnh ngừng bắn" của Mỹ và đồng minh đã đe dọa hoạt động hàng hải qua eo biển. "Chúng tôi hiểu rằng việc kéo dài tình thế hiện tại là điều quá sức chịu đựng với Mỹ, dù Iran thậm chí còn chưa thực sự ra tay", ông đăng trên mạng xã hội.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đánh giá các diễn biến ngày 4/5 cho thấy không có giải pháp quân sự cho một cuộc khủng hoảng, đồng thời cảnh báo Mỹ và UAE không nên để "bị kéo trở lại vũng lầy".
Trong một tháng qua, dù tình hình trở nên yên ắng, việc Iran siết chặt eo biển cùng Mỹ phong tỏa các cảng của nước này đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao.
Quân đội Anh ngày 22.4 cho hay 3 tàu hàng vừa bị tấn công tại eo biển Hormuz, khiến nỗ lực đưa Mỹ và Iran đến bàn đàm phán trở nên phức tạp. Hãng Reuters dẫn thông báo của Trung tâm điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tổ chức thuộc quân đội Anh, cho biết Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công một tàu container vào sáng 22.4, gây thiệt hại buồng lái nhưng không có thương vong. Tàu này mang cờ Liberia, bị trúng đạn tại vùng biển phía đông bắc Oman. Trang Nour News đưa tin IRGC chỉ khai hỏa sau khi tàu "phớt lờ những cảnh báo của lực lượng vũ trang Iran". Hãng Fars mô tả cuộc tấn công của Iran nhằm "thực thi một cách hợp pháp việc kiểm soát eo biển Hormuz".
Cùng ngày, tàu hàng thứ 2 bị tấn công tại khu vực cách bờ biển phía tây Iran khoảng 8 hải lý. Sau vụ tấn công, tàu hàng mang cờ Panama này đã dừng lại, nhưng chưa ghi nhận thiệt hại. Theo giới thạo tin, tàu hàng thứ 3 bị tấn công khi đang di chuyển ra khỏi eo biển Hormuz. Tàu này mang cờ Liberia, không bị hư hại và đã dừng lại trên biển.
Trước khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời do Pakistan làm trung gian hết hạn vào ngày 22.4, Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định gia hạn vô thời hạn để có thêm thời gian đàm phán, dù ông cho rằng Iran "đang sụp đổ về tài chính" do Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz. "Họ muốn mở cửa eo biển Hormuz ngay vì đang khát tiền. Họ đang mất 500 triệu USD/ngày. Quân đội và cảnh sát Iran phàn nàn rằng họ không được trả lương. Báo động!", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Iran chưa bình luận về động thái này. Đài CNN ngày 22.4 dẫn lời Đại diện thường trực của Iran tại LHQ Amir Saeid Iravani cho biết đàm phán sẽ được tổ chức tại thủ đô của Pakistan một khi Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran.
Trong khi đó, Tổng thống Trump lại cho rằng việc dỡ phong tỏa các cảng của Iran sẽ làm giảm triển vọng đạt thỏa thuận hòa bình. "Họ nói họ muốn đóng cửa eo biển Hormuz vì thực tế tôi đã phong tỏa hoàn toàn. Do đó, họ thuần túy chỉ muốn giữ thể diện", ông Trump viết trên Truth Social. Tổng thống Mỹ cho biết có nhiều người liên hệ ông và nói rằng Iran muốn mở cửa eo biển ngay lập tức. Tuy nhiên, ông cho hay nếu làm thế, sẽ không bao giờ có một thỏa thuận với Iran, trừ khi "chúng ta cho nổ tung phần còn lại của đất nước, bao gồm giới lãnh đạo của họ".
