Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 13/5 tuyên bố chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn tập trung cao độ vào việc đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và coi đây là tiêu chí trung tâm và “lằn ranh đỏ” cho bất kỳ thỏa thuận nào.
“Lằn ranh đỏ rất đơn giản”, ông Vance tuyên bố, đồng thời nói thêm rằng Tổng thống Trump “cần cảm thấy tự tin rằng chúng ta đã đặt ra một số biện pháp phòng vệ để Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”.
Ông Vance cho biết các nhà đàm phán hàng đầu của Mỹ vẫn “đạt được tiến triển” trong các cuộc đàm phán hòa bình với Iran, bất chấp một loạt phản hồi không thỏa đáng từ Tehran trong những tuần gần đây.
“Tôi đã dành khá nhiều thời gian trao đổi qua điện thoại với cả ông Jared Kushner và Steve Witkoff sáng nay, và một số người bạn của chúng ta ở các nước Ả rập sáng nay”, ông Vance nói với các phóng viên, đề cập đến hai đặc phái viên hàng đầu của chính quyền Mỹ tại Iran.
“Hãy nhìn xem, tôi nghĩ rằng chúng ta đang đạt được tiến triển. Câu hỏi cơ bản là liệu chúng ta có đạt được đủ tiến triển để đáp ứng lằn ranh đỏ của tổng thống hay không”, Phó Tổng thống Mỹ nói thêm.
Cùng ngày, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
“Họ (Iran) đã tiến rất gần. Họ chỉ cần vài tuần nữa là có thể làm giàu uranium lên mức độ chế tạo vũ khí”, ông Wright phát biểu trước Ủy ban Quân sự Thượng viện tại một phiên điều trần.
“Vẫn còn một quá trình chế tạo vũ khí diễn ra sau đó, nhưng họ đang tiến rất gần đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân”, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cảnh báo.
Tehran hiện chưa lên tiếng về thông tin trên của phía Mỹ.
Làm giàu uranium vượt quá một ngưỡng nhất định – khoảng 90% – đồng nghĩa với việc có thể được sử dụng để tạo ra vũ khí hạt nhân.
Khi được Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Richard Blumenthal hỏi về tình trạng của 11 tấn uranium khác của Iran, ông Wright cho biết mức độ làm giàu dao động lên đến 60%, mặc dù Iran có “rất nhiều” uranium được làm giàu 20%, điều mà ông gọi là “rất đáng lo ngại”.
Nghị sĩ Blumenthal sau đó tiếp tục chất vấn Bộ trưởng Wright về việc liệu Tổng thống Donald Trump có phải truy thu toàn bộ kho dự trữ uranium của Iran để ngăn chặn việc nước này làm giàu hay không.
“Tôi nghĩ đó là chiến lược khôn ngoan. Mục tiêu cuối cùng là ngăn chặn việc làm giàu uranium trong tương lai. Đúng vậy, để có một thế giới an toàn, chúng ta cần chấm dứt chương trình hạt nhân của họ”, ông Wright nhấn mạnh.
Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump đã viện dẫn kho uranium làm giàu của Iran như một phần lý do cho cuộc chiến với Iran. Tổng thống Trump cũng nói rằng ông muốn Iran giao nộp uranium làm giàu để đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông Ebrahim Rezaei, đại diện Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, gần đây cảnh báo Iran có thể xem xét việc làm giàu uranium lên mức 90% trong trường hợp Mỹ nối lại chiến dịch tấn công.
Cảnh báo trên được đưa ra giữa lúc một số nguồn tin dẫn lời các trợ lý của Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa tin ông Trump đang nghiêm túc cân nhắc việc nối lại chiến dịch quân sự chống lại Iran sau hơn một tháng ngừng bắn. Ông Trump cho biết một trong những mục tiêu cốt lõi của ông khi phát động cuộc chiến chống lại Iran là nhằm đảm bảo Tehran không phát triển được vũ khí hạt nhân.
Iran, quốc gia luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình, được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Vấn đề hạt nhân là một trong những điểm nghẽn chính khiến tiến trình hòa đàm giữa Mỹ và Iran đến nay tiếp tục bế tắc.
Tổng thống Mỹ đã điện đàm với lãnh đạo Ả rập Xê út, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan, kêu gọi họ tham gia Hiệp định Abraham, thỏa thuận năm 2020 thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Israel và các quốc gia Trung Đông.
Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho biết các nước này nên tham gia hiệp định sau khi đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Ông cũng kêu gọi Iran tham gia thỏa thuận mà ông làm trung gian trong nhiệm kỳ đầu tiên, bất chấp căng thẳng kéo dài giữa Tehran và Israel.
Tuy nhiên, Pakistan gần như lập tức bác bỏ đề xuất này, trong khi một nguồn tin Ả rập Xê út cho biết Riyadh chỉ bình thường hóa quan hệ nếu tồn tại lộ trình không thể đảo ngược hướng tới việc thành lập Nhà nước Palestine.
Cả Mỹ và Iran đều giảm nhẹ khả năng sớm đạt được thỏa thuận cuối cùng vào ngày 25/5, bất chấp những tuyên bố có phần lạc quan trước đó.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết: “Có thể nói rằng chúng tôi đã đạt được kết luận đối với phần lớn các vấn đề đang được thảo luận. Nhưng để nói rằng việc ký kết thỏa thuận sắp diễn ra thì không ai có thể đưa ra khẳng định như vậy.”
Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã tới Qatar ngày 25/5 trong khuôn khổ “tiến trình ngoại giao” nhằm chấm dứt xung đột. Các cuộc thảo luận được cho là tập trung vào eo biển Hormuz và kho uranium làm giàu Iran.
Ông Trump khẳng định các cuộc đàm phán “đang tiến triển tốt đẹp”, đồng thời tuyên bố sẽ có “một thỏa thuận tuyệt vời hoặc sẽ không có thỏa thuận nào cả và khi đó sẽ quay trở lại chiến trường với giao tranh còn lớn hơn, mạnh hơn trước”.
Đề cập tới các quốc gia Ả rập chưa tham gia hiệp định Abraham, ông viết: “Sau tất cả những nỗ lực mà Mỹ đã thực hiện để ghép nối câu đố cực kỳ phức tạp này, việc tất cả các nước đó, tối thiểu là cùng lúc, tham gia Hiệp định Abraham nên trở thành điều bắt buộc".
Ông nói thêm: “Có thể một hoặc hai nước có lý do để không làm như vậy và điều đó sẽ được chấp nhận, nhưng phần lớn các nước nên sẵn sàng tham gia để biến thỏa thuận với Iran trở thành sự kiện mang tính lịch sử hơn nhiều".
Ông Trump thúc giục Qatar và Ả rập Xê út tham gia trước với niềm tin rằng các nước khác sẽ nối bước.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain đã ký thỏa thuận năm 2020, trở thành những quốc gia Ả rập đầu tiên công nhận Israel sau hàng chục năm. Morocco và Sudan sau đó cũng tham gia.
Ông Trump cho biết: “Trong các cuộc trao đổi với nhiều nhà lãnh đạo tuyệt vời được đề cập ở trên, họ nói sẽ rất vinh dự nếu ngay sau khi văn kiện của chúng tôi được ký kết, Cộng hòa Hồi giáo Iran tham gia Hiệp định Abraham. Nếu điều đó xảy ra thì thật đặc biệt".
Trước đó, ông Trump cho biết đã yêu cầu các nhà đàm phán của mình “không vội vàng ký thỏa thuận vì thời gian đang đứng về phía chúng ta”, liên quan tới xung đột ở Iran.
Ông nói bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ “hoặc là một thỏa thuận tuyệt vời và có ý nghĩa, hoặc sẽ không có thỏa thuận nào cả”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên trong chuyến thăm Ấn Độ: "Chúng tôi hiện có một đề xuất khá vững chắc trên bàn đàm phán liên quan tới việc mở lại eo biển Hormuz".
Ông cho biết đề xuất này “nhận được rất nhiều sự ủng hộ tại Vùng Vịnh, mọi quốc gia mà chúng tôi trao đổi đều hiểu rằng đây không chỉ là điều hợp lý mà còn là điều đúng đắn đối với thế giới”.
Ngày 27-5, báo Wall Street Journal dẫn nguồn tin am hiểu cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thảo luận về kế hoạch hỗ trợ tài chính cho một số công ty máy bay không người lái (drone) của Mỹ, trong đó có Unusual Machines (UMAC.A) và Neros, nhằm giành ưu thế về công nghệ drone.
Kế hoạch này nằm trong nỗ lực thúc đẩy năng lực drone nội địa - lĩnh vực được Nhà Trắng xem là "ưu tiên hàng đầu của tổng thống" trong đề xuất ngân sách quốc phòng 1.500 tỉ USD cho năm tài khóa 2027.
Theo báo cáo, các cuộc thảo luận giữa doanh nghiệp tư nhân và Lầu Năm Góc đã diễn ra trong nhiều tháng, với sự tham gia của Văn phòng Strategic Capital - đơn vị cho vay được thành lập từ thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp quan trọng đối với chuỗi cung ứng an ninh quốc gia.
Một số phương án đang được xem xét bao gồm hình thức cấp vốn kết hợp giữa nợ vay và vốn cổ phần, đồng nghĩa chính phủ Mỹ có thể nắm cổ phần tại các doanh nghiệp nhận hỗ trợ.
Đáng chú ý, Unusual Machines là công ty sản xuất linh kiện drone có Donald Trump Jr. (con trai cả ông Trump) tham gia với vai trò cố vấn, trong khi Neros là startup chuyên phát triển drone tự hành, được quỹ đầu tư Sequoia Capital hậu thuẫn.
Bên cạnh đó, Performance Drone Works - doanh nghiệp từng ký hợp đồng cung cấp drone trinh sát cho quân đội Mỹ - cũng nằm trong danh sách được cân nhắc cấp vốn.
Hiện Nhà Trắng, Lầu Năm Góc và các doanh nghiệp liên quan vẫn chưa đưa ra bình luận về thông tin trên.
Đài CGTN vừa dẫn lời ông Tưởng Bân, Phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc, ngày 18.5 lên án các hoạt động xây dựng hạ tầng của Philippines tại một số thực thể mà Manila kiểm soát ở phía nam Biển Đông. Tuyên bố lên án được đưa ra sau khi một số hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Philippines tăng tốc xây dựng cơ sở hạ tầng trên các đảo và rạn san hô mà nước này kiểm soát.
Liên quan tình hình Biển Đông, tờ South China Morning Post mới đây dẫn lời một số nhà nghiên cứu của Trung Quốc cho hay nước này có thể triển khai các tàu mặt nước không người lái (USV) với khả năng tận dụng sức đẩy của dòng nước để triển khai ở các vùng biển xa, bao gồm Biển Đông, nhằm thực thi "quyền hàng hải và nhiệm vụ chấp pháp" của nước này. Trung Quốc đã phát triển dòng USV có tầm hoạt động lên đến 10.000 km và vận hành liên tục trong suốt 1 năm nhờ vào việc tận dụng sức đẩy của dòng nước giúp tiết kiệm nhiên liệu. Không những vậy, để hoạt động tự chủ hơn ở vùng biển xa, USV của Trung Quốc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).
Về vấn đề này, trả lời Thanh Niên hôm qua (19.5), TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) nhận định: "AI nâng cao đáng kể khả năng của hệ thống USV vì giúp cải thiện điểm yếu của USV là khả năng liên lạc. Khi USV mất kiểm soát trong thời gian dài thì tạo ra vấn đề không nhỏ. Vì thế, việc tích hợp AI có nghĩa là USV có thể tự suy nghĩ và hoạt động mà không cần sự chỉ huy từ sở chỉ huy. Gần đây, Indonesia đã phát hiện máy bay không người lái (UAV) của Trung Quốc. Vì Indonesia cách Trung Quốc khá xa, nên UAV cần đến AI hỗ trợ tự động vận hành".
"Những gì đang diễn ra tại eo biển Hormuz trong chiến sự Iran cho thấy các loại thủy tự hành có thể theo đuổi mục tiêu cần tấn công. Trong trường hợp như vậy, thủy lôi có thể ở yên trong thời gian dài và khi phát hiện mục tiêu thì truy đuổi để tấn công mà không cần sự điều khiển trực tiếp từ sở chỉ huy. Chính AI nâng cao đáng kể khả năng của các hệ thống không người lái", TS Nagao phân tích thêm.
Thực tế, những năm qua, Trung Quốc không ngừng tăng cường triển khai các thiết bị không người lái hoạt động trên biển. Từ năm 2021, nhiều thông tin cho thấy Trung Quốc đã hoàn thiện một số mẫu USV vũ trang. Trong đó, nổi bật là dòng JARI - vốn từng xuất hiện gần một căn cứ quân sự ở tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc). Dài khoảng 15,2 m và rộng khoảng 4,8 m, JARI có độ choán nước khoảng 20 tấn, đạt tốc độ tối đa lên đến 42 hải lý/giờ (khoảng 77 km/giờ) và tầm hoạt động lên đến 500 hải lý (hơn 900 km). Không chỉ tích hợp nhiều loại cảm biến, radar lẫn sonar tối tân, JARI còn được trang bị pháo 30 mm điều khiển từ xa, ống phóng ngư lôi và tên lửa thẳng đứng để khai hỏa tên lửa đối không và tên lửa đối hạm.
Trong một diễn biến khác, tại cuộc tập trận chung với Philippines trên đảo Luzon hồi đầu tháng 5, Mỹ đã bắn thử tên lửa hành trình Tomahawk từ hệ thống phóng Typhon.
Được triển khai tại Philippines từ năm 2024, hệ thống Typhon có thể phóng cả tên lửa hành trình thông minh Tomahawk và tên lửa phòng không SM-6. Bằng việc phóng thử Tomahawk vừa qua, Mỹ cùng đồng minh khiến cho các cơ sở quân sự mà Trung Quốc xây dựng ở một số thực thể tại quần đảo Trường Sa đều nằm trong tầm tấn công. Nhiều năm qua, Bắc Kinh không chỉ xây dựng đường băng mà còn nhiều hạ tầng quân sự, triển khai nhiều loại tên lửa chống hạm, phòng không tại các thực thể Xu Bi, Vành Khăn, Chữ Thập ở quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền VN nhưng đang bị Trung Quốc chiếm đóng phi pháp.
Mỹ đang từng bước hoàn thiện phủ sóng các hệ thống Typhon ở Nhật Bản, đảo Guam và Đài Loan. Kết hợp cùng việc triển khai ở Philippines, Washington có thể xây dựng một vành đai ở khắp Thái Bình Dương nhằm vào Trung Quốc.
Ngoài ra, Bộ Quốc phòng Nhật Bản cũng đang xem xét xuất khẩu tên lửa đất đối hạm Type 88 sang Philippines. Với tầm bắn khoảng 200 km, tên lửa Type 88 có thể củng cố trận địa tên lửa của Mỹ và đồng minh tăng cường răn đe quân sự đối với Trung Quốc ở khu vực. Ví dụ, giữa Philippines và Đài Loan có khoảng cách
350 km. Nếu cả hai bên triển khai tên lửa tầm bắn 200 km, tất cả các tàu chiến Trung Quốc đi qua khu vực giữa Philippines và Đài Loan đều sẽ nằm trong tầm bắn.
Bên cạnh đó, Philippines cũng đã sở hữu tên lửa chống hạm Brahmos tầm bắn 290 km (được sản xuất bởi liên doanh Ấn Độ - Nga) và tên lửa chống hạm SSM-700K C-Star tầm bắn 180 km (của Hàn Quốc) được gắn trên tàu chiến. Kết hợp với các khí tài trên thì Mỹ cùng đồng minh đang ngày càng siết chặt trận địa tên lửa ở Biển Đông.
