Sau hơn hai năm xung đột lan rộng từ Gaza sang Lebanon rồi tới cuộc đối đầu trực tiếp giữa Mỹ, Israel với Iran, Trung Đông đã chứng kiến hàng loạt nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chiến sự vượt khỏi tầm kiểm soát. Các thỏa thuận ngừng bắn lần lượt được thiết lập, dấy lên hy vọng mang đến hòa bình cho khu vực.
Tuy nhiên, những gì diễn ra lại cho thấy một bức tranh khác, khi những cuộc không kích, tập kích, đấu hỏa lực vẫn diễn ra tại Gaza, Lebanon, miền nam Israel hay eo biển Hormuz.
Nghịch lý này phản ánh một thực tế mới của khu vực, khi ngừng bắn không còn chắc chắn đồng nghĩa với hòa bình. Theo một quan chức an ninh Trung Đông, khu vực này đang chứng kiến cách diễn giải linh hoạt hơn đối với các thỏa thuận ngừng bắn.
“Những cuộc không kích hạn chế, chiến dịch tấn công có mục tiêu và tiến quân trên bộ vẫn tiếp diễn, nhưng thỏa thuận ngừng bắn vẫn được duy trì về mặt hình thức. Các nỗ lực ngoại giao tập trung vào ngăn xung đột leo thang, thay vì chấm dứt hoàn toàn bạo lực”, quan chức này nói với National.
Mỹ và Iran ngày 7/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn để mở đường cho đàm phán, hướng đến một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Tuy nhiên, hai bên sau đó vẫn tiếp tục đối đầu bằng những vụ phóng tên lửa, tập kích tàu thuyền, khiến nỗ lực ngoại giao có nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào.
Mỹ vẫn ném bom vào cơ sở quân sự ở miền nam Iran, phóng tên lửa vào tàu thuyền tìm cách vượt vòng phong tỏa, trong khi Tehran đáp trả bằng cách tập kích tên lửa, UAV vào các căn cứ quân sự Mỹ và hạ tầng các nước vùng Vịnh. Tuy nhiên, hai bên đều tránh những hành động quân sự quy mô lớn có thể thổi bùng lửa xung đột.
Giới chức Mỹ cho rằng những hoạt động quân sự của Iran chỉ là “hỏa lực quấy rối ở mức thấp”, chưa đến ngưỡng để tái khởi động chiến dịch tấn công. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine nhấn mạnh “không đối thủ nào được nhầm lẫn sự kiềm chế hiện tại của Mỹ là thiếu quyết tâm”.
Xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát ngày 2/3, sau khi nhóm vũ trang tại Lebanon tấn công nước láng giềng để trả đũa cho cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Quân đội Israel sau đó phát động chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon.
Israel và Lebanon đạt lệnh ngừng bắn từ giữa tháng 4, nhưng các cuộc đụng độ vẫn diễn ra. Hezbollah đã tăng cường dùng UAV tập kích các vị trí của Israel ở miền nam Lebanon và miền bắc nước láng giềng. Đáp lại, Israel mở rộng chiến dịch trên bộ, thọc sâu hơn vào lãnh thổ Lebanon.
Các cuộc giao tranh liên tục đã khiến hàng chục nghìn người ở cả hai bên biên giới chưa thể trở về nhà. Nhiều khu vực tại miền nam Lebanon vẫn nằm trong tình trạng sơ tán hoặc chịu thiệt hại nặng nề về cơ sở hạ tầng.
Tại Gaza, Israel tiếp tục duy trì các chiến dịch quân sự nhằm vào những mục tiêu mà nước này cho là thuộc Hamas hoặc các nhóm vũ trang đồng minh. Israel gần đây thông báo đã hạ sát Mohammed Odeh, một chỉ huy quân sự cấp cao của Hamas, chưa đầy hai tuần sau khi hạ sát người tiền nhiệm của ông.
Israel còn mở rộng kiểm soát tại một số khu vực chiến lược trong dải Gaza, đặc biệt là các hành lang an ninh và vùng đệm dọc biên giới. Quân đội Israel cho biết các hoạt động này nhằm ngăn Hamas tái tổ chức lực lượng và khôi phục năng lực chiến đấu.
Hamas vẫn tiến hành các cuộc phục kích ở quy mô hạn chế nhằm vào lực lượng Israel, cho thấy mạng lưới quân sự của nhóm này chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn.
Giới chức y tế Palestine cho biết hàng trăm người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Cuộc khủng hoảng nhân đạo cũng chưa được cải thiện đáng kể. Nhiều khu vực vẫn thiếu điện, nước sạch và dịch vụ y tế cơ bản, trong khi phần lớn dân số tiếp tục phụ thuộc vào viện trợ quốc tế.
Theo Foreign Policy, kể từ tháng 10/2023, Israel đã đạt ít nhất 7 lệnh ngừng bắn với các đối thủ, gồm ba lần tại Gaza, hai lần ở Lebanon và hai lần liên quan đến Iran. Việc giao tranh vẫn tiếp diễn sau những thỏa thuận này khiến các lệnh ngừng bắn như vậy “có cũng như không”, theo Avishay Ben-Sasson-Gordis, nhà nghiên cứu tại Đại học Hebrew Jerusalem, và Simon Frankel Pratt, chuyên gia về khoa học chính trị Đại học Melbourne.
Tuy nhiên, hai chuyên gia cho rằng điều đó không đồng nghĩa chúng hoàn toàn thất bại. “Công chúng thường cho rằng lệnh ngừng bắn chỉ thành công nếu dẫn tới hòa bình lâu dài. Bất kỳ cuộc đấu hỏa lực nào xảy ra đều bị xem là bằng chứng cho thấy thỏa thuận đã thất bại”, họ bình luận. “Thực tế ở Trung Đông cho thấy các lệnh ngừng bắn vẫn mang lại kết quả cụ thể”.
Những lệnh ngừng bắn này đã tạo ra khoảng thời gian tạm lắng để giảm bớt tác động đối với dân thường. Trong các giai đoạn đình chiến trước đây tại Gaza, viện trợ nhân đạo được đưa vào nhiều hơn, người dân có cơ hội sơ tán và một số khu vực có điều kiện phục hồi tối thiểu. Các thỏa thuận cũng tạo điều kiện cho việc trao đổi con tin và tù nhân.
Ngoài khía cạnh nhân đạo, các khoảng lặng tạm thời còn mở ra cơ hội cho các cuộc đàm phán. Ngay cả khi không dẫn tới hòa bình cuối cùng, chúng vẫn có thể giúp các bên xây dựng những nền tảng thương lượng mới hoặc chuyển sang giai đoạn đàm phán khác.
Dù vậy, việc các lệnh ngừng bắn liên tục bị vi phạm cũng phản ánh một thực tế rằng nguyên nhân cốt lõi của các cuộc xung đột vẫn chưa được giải quyết.
Tại Gaza, Israel vẫn coi việc vô hiệu hóa Hamas là mục tiêu chiến lược quan trọng. Trong khi đó, Hamas chưa giải giáp và chưa có giải pháp rõ ràng cho việc quản lý dải Gaza sau chiến tranh.
Tại Lebanon, Hezbollah vẫn bị Israel coi là một mối đe dọa an ninh nghiêm trọng. Một nguồn tin an ninh Lebanon nói rằng lệnh ngừng bắn ngay từ đầu vốn đã rất mong manh và được thiết kế để quản lý xung đột hơn là chấm dứt nó.
Đối với Mỹ và Iran, hai bên đều có động lực để tránh một cuộc chiến kéo dài, nhưng vẫn tồn tại những bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân, các biện pháp trừng phạt và cấu trúc an ninh khu vực.
Một quan chức Arab cho rằng Trung Đông đang bước vào thời kỳ chiến tranh kéo dài, bất kể Mỹ và Iran có đạt được thỏa thuận lớn hơn hay không. “Cái vòng luẩn quẩn đó sẽ tiếp tục. Đây là chiến tranh cường độ thấp”, quan chức này nói.
"Trong cuộc diễn tập bắn đạn thật ngày 24/4 ở vùng biển phía tây đảo Itbayat, thuộc khuôn khổ tập trận Balikatan 2026, đặc nhiệm Mỹ và Philippines đã phối hợp sử dụng khí tài để tấn công và đánh chìm tàu mục tiêu", Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Thái Bình Dương (SOCPAC) thuộc quân đội Mỹ cho biết hồi tuần trước.
Theo SOCPAC, đặc nhiệm Mỹ đã sử dụng xuồng không người lái (USV) với đầu đạn xuyên giáp để tấn công tàu mục tiêu, làm thủng vỏ và suy yếu cấu trúc khung thân của phương tiện. Cường kích hạng nhẹ A-29B Philippines cũng ném bom vào tàu, trong khi trinh sát cơ P-8A Mỹ và máy bay Philippines liên tục cung cấp thông tin cho sở chỉ huy.
"Tàu mục tiêu bị đánh chìm và trở thành rạn san hô nhân tạo. Hoạt động của chúng tôi nhằm thúc đẩy đa dạng sinh học biển, hỗ trợ phục hồi hệ sinh thái và mang lại lợi ích lâu dài cho các cộng đồng duyên hải trong khu vực", SOCPAC cho hay.
Nhóm phân tích Army Recognition có trụ sở tại Bỉ ngày 3/5 nhận định cuộc diễn tập không đơn thuần là thực hành khoa mục đánh chìm tàu. Hoạt động này cũng nhằm thử nghiệm thực tế về cách lực lượng đặc nhiệm có thể phát hiện, định vị, theo dõi và tấn công mục tiêu trên biển bằng USV.
"Yếu tố đặc biệt nhất là đặc nhiệm Mỹ dùng USV để đưa liều nổ lõm áp sát mục tiêu", Army Recognition nhận định.
Balikatan là cuộc tập trận chung thường niên giữa quân đội Mỹ và Philippines. Sự kiện năm nay diễn ra ngày 11-28/4 với sự tham gia của khoảng 17.000 binh sĩ, trong đó có 12.000 lính Mỹ.
Ukraine là quốc gia đầu tiên sử dụng rộng rãi USV trong thực chiến, sau khi mất hết chiến hạm và phải đầu tư vào xuồng tự sát để tấn công mục tiêu Nga.
Sự xuất hiện của USV đánh dấu bước tiến mới trong tác chiến với phương tiện không người lái. Những đợt tập kích của Ukraine cho thấy một bên không còn tàu chiến truyền thống vẫn có thể gây ra thiệt hại và cản trở một trong những lực lượng hải quân lớn nhất thế giới.
Sau thời gian bị đối phương dẫn trước, Nga cũng chạy đua phát triển và bắt đầu dùng USV tấn công nhiều mục tiêu. Vụ tập kích thành công đầu tiên diễn ra vào tháng 8/2025, khi USV cao tốc Nga đánh trúng tàu trinh sát Simferopol của hải quân Ukraine trên sông Danube.
Trong xung đột với Mỹ - Israel, quân đội Iran cũng triển khai xuồng tự sát tấn công mục tiêu trên vùng biển xung quanh. Trong số này có tàu dầu VYOM trúng đòn ngày 2/3, khiến một người thiệt mạng và phương tiện bốc cháy.
"Đêm qua, lực lượng vũ trang Ukraine đã tấn công mỏ Bilorichenska ở Cộng hòa Lugansk, khiến một trạm biến áp bị hư hại. Do mất điện, 41 công nhân mắc kẹt dưới lòng đất", ông Leonid Pasechnik, lãnh đạo do Nga bổ nhiệm tại Lugansk, hôm nay cho biết.
Giới chức Lugansk đã huy động lực lượng triển khai các biện pháp để giải cứu nhóm thợ mỏ và khôi phục nguồn điện. Ông Pasechnik cho hay đội cứu nạn đã liên lạc được với các thợ mỏ mắc kẹt và biết được họ có sẵn nguồn nước uống dự trữ.
Hơn 99% diện tích Lugansk trên thực tế đang do lực lượng Nga kiểm soát, ngoại trừ một phần nhỏ ở phía tây đang giằng co. Các nhóm theo dõi chiến sự nhận định một số khu vực tại Lugansk vẫn thuộc vùng xám, nơi giao tranh đang diễn ra và không bên nào thực sự nắm quyền kiểm soát.
Ukraine đã tăng cường đáng kể các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Nga, bao gồm cả các trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất ở cả biển Baltic và biển Đen, nhằm giảm doanh thu của Moskva từ việc bán dầu, huyết mạch của nền kinh tế nước này.
Ít nhất 8 người bị thương, trong đó có hai trẻ em, và một số nhà dân bị hư hại trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào thành phố cảng Novorossiysk trên biển Đen, giới chức Nga ngày 6/4 cho hay. Hiện chưa rõ liệu cảng Novorossiysk, cửa ngõ xuất khẩu lớn nhất của Nga trên biển Đen, có bị nhắm mục tiêu hay không.
Ukraine hiện chưa lên tiếng về những thông tin này.
Quân đội Nga trước đó cho biết các đơn vị phòng không của họ đã bắn hạ 148 máy bay không người lái của Ukraine trong vòng ba giờ.
Tại khu vực do Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, người đứng đầu chính quyền do Nga bổ nhiệm Andrei Chertkov nói rằng các đội sửa chữa đã khôi phục điện cho hai thành phố lớn là Donetsk và Makiivka, sau các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Trước đó, ông Chertkov thông báo gần nửa triệu hộ gia đình đã bị mất điện. Công tác khắc phục sự cố vẫn tiếp tục ở những khu vực chưa có điện.
Nga gần đây cũng liên tục tấn công Ukraine bằng máy bay không người lái vào ban đêm. Một cuộc tập kích vào thành phố cảng Odesa ở miền nam Ukraine đêm qua đã khiến ba người thiệt mạng, trong đó có một trẻ em, một quan chức quân đội Ukraine ngày 6/4 cho hay.
Điện Kremlin thời gian qua giữ nguyên yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi phần còn lại của vùng Donbass, bao gồm Donetsk và Lugansk, để chấm dứt "giai đoạn nóng" của xung đột. Phía Nga cho rằng triển vọng giải quyết các vấn đề ngoại giao, bao gồm chấm dứt chiến sự, sẽ rộng mở hơn nếu Kiev đưa ra quyết định rút quân.
Kiev nhiều lần bác bỏ yêu cầu này, coi đây là điều không thể nhượng bộ.
Kế hoạch xây dựng khách sạn, căn hộ, biệt thự và bến du thuyền được cho là có liên hệ với Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, và Ivanka Trump, con gái lãnh đạo Mỹ.
Một công ty đầu tư liên quan đến ông Kushner đã được chính quyền Albania cấp quy chế "nhà đầu tư đặc biệt". Dự án gồm hai phần: bất động sản ven biển tại vùng đầm phá Narta vốn là khu bảo tồn động vật hoang dã và một khu nghỉ dưỡng nhỏ hơn trên đảo Sazan không người ở gần đó, vốn từng là căn cứ quân sự.
Trong cuộc phỏng vấn tuần này với chương trình podcast của David Senra, Ivanka cho biết gia đình phát hiện địa điểm này một cách tình cờ. "Chúng tôi đi thuyền cùng bạn bè và dừng lại để bơi. Đó là cách chúng tôi tìm thấy nơi này. Chúng tôi bơi vào đảo, rồi cứ thế đi bộ chân trần lên đỉnh đồi và bị nơi này cuốn hút", cô kể lại.
Albania sở hữu khoảng 450 km bờ biển, phần lớn chưa được phát triển trong nhiều thập kỷ. Chính phủ Albania cho rằng dự án có thể tạo bước chuyển mình cho quốc gia Đông Âu, trong giai đoạn nước này muốn gia nhập thị trường du lịch cao cấp và thúc đẩy tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Tuy nhiên, dự án ở miền nam Albania đang vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các nhóm bảo vệ môi trường và những người chỉ trích Thủ tướng Edi Rama.
Các nhóm phản đối lo ngại những đoạn bờ biển nguyên sơ của nước này sẽ rơi vào tay các nhà đầu tư quyền lực. Dự án được triển khai trong khu bảo tồn thiên nhiên, là một trong những vùng đa dạng sinh học giá trị nhất Albania. Đây là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim di cư dọc bờ biển Adriatic.
Từ cuối tháng 5, máy xúc và nhiều thiết bị hạng nặng đã xuất hiện tại khu vực để mở đường, đào cát, dọn đất giữa rừng thông và dựng hàng rào. Phản ứng từ dư luận gia tăng sau khi xuất hiện video cho thấy một nhà hoạt động bị nhân viên an ninh tư nhân kéo lê khi biểu tình tại khu vực.
Người biểu tình tại thủ đô Tirana thời gian qua còn mang theo các mô hình chim hồng hạc bằng bìa cứng, loài chim di cư được bảo vệ trong khu vực này, để kêu gọi bảo vệ hệ sinh thái. Một nhóm môi trường địa phương cáo buộc những khu sinh quyển được bảo vệ lâu nay đang bị "phá hủy không thể đảo ngược".
Những người phản đối dự án cho rằng Albania cần rút kinh nghiệm từ trường hợp đầu tư tương tự tại Serbia. Tháng 11/2025, quốc hội Serbia thông qua đạo luật đặc biệt nhằm mở đường xây dựng tổ hợp nghỉ dưỡng hạng sang tại thủ đô Belgrade, thay thế khu phức hợp quân sự từng bị đánh bom trong chiến tranh Nam Tư. Dự án nhận vốn từ một công ty đầu tư cũng liên quan Jared Kushner.
Chỉ một tháng sau, công tố viên chống tội phạm có tổ chức Serbia truy tố 4 người, trong đó có một bộ trưởng, với cáo buộc lạm dụng chức vụ và làm giả tài liệu để hỗ trợ dự án. Ông Kushner sau đó đã rút khỏi kế hoạch đầu tư trị giá hàng triệu USD.
Chính phủ Albania cho biết phần đất dành cho dự án thuộc sở hữu tư nhân. Tuy nhiên, đã xuất hiện một số tranh cãi về tính hợp pháp của quá trình tư nhân hóa khu đất, dạng tranh chấp pháp lý phổ biến tại nước này. Cơ quan chống tham nhũng Albania xác nhận đã mở điều tra liên quan dự án nhưng chưa công bố chi tiết.
Thủ tướng Edi Rama vẫn ủng hộ dự án, cho rằng đây là bước đi phù hợp với tham vọng đưa Albania trở thành điểm đến du lịch toàn cầu.
"Albania không nên là quốc gia sợ hãi một dự án phi thường như thế này, nơi các đối tác đặc biệt cùng đầu tư 4 tỷ euro (hơn 4,6 tỷ USD)", ông nói. "Chừng nào tôi còn tại vị, khoản đầu tư này sẽ không bị cản trở".
