Giới chức y tế tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda đang nỗ lực kiểm soát một đợt bùng phát dịch Ebola, với quy mô đến nay đã lên tới 246 ca nghi nhiễm và 88 trường hợp tử vong, theo The Guardian ngày 17/5. Dịch bệnh bắt đầu tại tỉnh Ituri, phía đông DRC, nhưng các ca bệnh hiện đã được phát hiện ở những khu vực khác trong nước và tại quốc gia láng giềng Uganda.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hôm qua tuyên bố đợt bùng phát này là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế” (PHEIC), đồng thời kêu gọi các nỗ lực mạnh mẽ nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh.
Lý do đầu tiên khiến dịch bệnh lan rộng là sự chậm trễ “chết người” trong hệ thống cảnh báo y tế. Theo ghi nhận của The Guardian vào giữa tháng 5, đợt bùng phát thực chất đã bắt đầu từ cuối tháng 4. Ca nghi nhiễm đầu tiên là một người đàn ông 59 tuổi, khởi phát triệu chứng vào ngày 24/4 và tử vong ba ngày sau đó. Tuy nhiên, giới chức y tế không hề hay biết cho đến khi nhận được tin báo qua mạng xã hội vào ngày 5/5, thời điểm đã có tới 50 người chết.
Tiến sĩ Anne Cori, giáo sư mô hình hóa bệnh truyền nhiễm tại Đại học Hoàng gia London, nhận định số lượng lớn ca nhiễm được xác định ngay khi công bố cho thấy virus đã âm thầm lây lan suốt nhiều tuần. Sự chậm trễ này khiến các biện pháp dập dịch tiêu chuẩn như truy vết người tiếp xúc hoàn toàn bị vô hiệu hóa.
Yếu tố thứ hai đẩy đợt bùng phát này vào tình trạng khẩn cấp là sự xuất hiện của chủng virus Bundibugyo hiếm gặp. Trong số 4 chủng Ebola gây bệnh ở người, Bundibugyo mới chỉ xuất hiện hai lần vào năm 2007 và 2012.
Tiến sĩ Simon Williams từ Đại học Swansea phân tích mức độ nguy hiểm của đợt dịch nằm ở việc vaccine Ervebo hiện hành hoàn toàn vô hiệu hóa trước chủng Bundibugyo, đồng thời y học hiện chưa có liệu pháp điều trị đặc hiệu.
Với đặc tính gây sốt xuất huyết nội ngoại vi và tỷ lệ tử vong lên đến 50%, mầm bệnh này có thể tước đi sinh mạng của bất kỳ ai, không giới hạn ở người già hay nhóm suy giảm miễn dịch.
Nguyên nhân thứ ba, đồng thời là rào cản lớn nhất trong việc dập dịch, đến từ bối cảnh bạo lực tại địa phương. Tại DRC, nơi đang hứng chịu đợt bùng phát Ebola thứ 17 kể từ năm 1976, các cuộc xung đột vũ trang khiến nỗ lực y tế lâm vào bế tắc.
Giáo sư Paul Hunter từ Đại học East Anglia cho hay khi chưa có vaccine, biện pháp kiểm soát duy nhất là cách ly người bệnh tại các trung tâm điều trị. Tuy nhiên, các cơ sở y tế tại đây thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng dân quân. Nỗi sợ hãi bạo lực khiến nhiều cá nhân nhiễm bệnh từ chối tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế, chọn trốn tránh trong cộng đồng và vô tình biến thành nguồn lây nhiễm liên tục cho gia đình.
Hậu quả cộng gộp của chuỗi nguyên nhân này là quy mô ổ dịch thực tế đang lớn hơn rất nhiều so với số liệu báo cáo. Bắt nguồn từ tỉnh Ituri ở phía đông DRC, dịch đã tràn sang quốc gia láng giềng Uganda. Hai ca bệnh di chuyển từ DRC sang đã được xác nhận, trong đó một người tử vong ngay tại thủ đô Kampala.
Việc tỷ lệ xét nghiệm dương tính ở mức cao, cộng với sự xâm nhập của virus vào các khu đô thị đông dân, là dấu hiệu cảnh báo toàn khu vực đang đối mặt với một rủi ro y tế thảm khốc nếu không có sự can thiệp kịp thời từ cộng đồng quốc tế, các chuyên gia nhận định.
PHEIC là mức cảnh báo cao nhất do WHO ban bố theo Điều lệ Y tế Quốc tế 2005. Mục đích của quyết định này không phải để gieo rắc sự hoảng loạn mà nhằm kích hoạt một hệ thống phản ứng nhanh trên toàn cầu.
Khi một dịch bệnh được gắn nhãn PHEIC, các quốc gia thành viên buộc phải chia sẻ dữ liệu minh bạch và tuân thủ các hướng dẫn kiểm soát dịch bệnh khắt khe. Lệnh cảnh báo này cũng đóng vai trò như một chiếc chìa khóa pháp lý để giải phóng các nguồn quỹ tài trợ khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế.
Thế giới từng chứng kiến quyết định tương tự lần đầu tiên vào năm 2009 với đại dịch cúm A/H1N1. Kể từ đó, mức cảnh báo tối đa tiếp tục được kích hoạt cho dịch Ebola tại Tây Phi năm 2014, bệnh bại liệt, virus Zika năm 2016 và thảm họa Covid-19 năm 2020.
Gần đây nhất, bệnh đậu mùa khỉ (Mpox) cũng bị đưa vào danh sách này khi lây lan bất thường ngoài lục địa châu Phi. Điểm chung của những lần ban bố này là các mầm bệnh đều sở hữu tốc độ lây lan xuyên biên giới khó lường và mang nguy cơ đánh sập hệ thống y tế của nhiều quốc gia cùng lúc.
Hôm qua, Bộ Y tế Việt Nam cũng ra khuyến cáo người dân không hoang mang về dịch Ebola, song người đi về từ khu vực đang có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày.
Ngày 26/5, đại diện Bệnh viện K cho biết đơn vị đang tiếp nhận hơn 2.000 lượt người đến khám và điều trị nội trú mỗi ngày. Để hỗ trợ người dân giữa thời tiết khắc nghiệt, cơ sở Tân Triều mở cửa đón khách từ 5h, bắt đầu khám lúc 6h. Hai cơ sở Quán Sứ và Tam Hiệp phục vụ từ 6h sáng. Cơ sở chính bố trí 33 bàn khám, trong khi hai cơ sở còn lại vận hành 18 bàn nhằm đẩy nhanh tốc độ chẩn đoán. Trước đây, bệnh viện thường khám lúc 7h.
Bên cạnh đó, cơ sở Quán Sứ còn cho người dân đặt lịch hẹn qua tổng đài và đến thẳng phòng khám theo giờ mà không cần làm thủ tục đăng ký. Hai cơ sở còn lại ưu tiên những trường hợp đã đặt lịch trước. Bệnh viện yêu cầu các bác sĩ chủ động hẹn giờ thăm khám để tạo điều kiện tối đa cho bệnh nhân ngoại tỉnh.
Đại diện viện cho biết còn lắp đặt thêm điều hòa và bật liên tục 24/24 tại tất cả buồng bệnh lẫn khu vực khám. Đơn vị cũng bổ sung quạt công suất lớn, bố trí hệ thống lọc nước uống miễn phí và tăng cường ghế ngồi ở sảnh chờ để mang lại sự thoải mái cho người dân.
Bệnh viện K là cơ sở y tế chuyên khoa tuyến trung ương thuộc Bộ Y tế, chuyên về lĩnh vực khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý ung bướu. Tính trung bình mỗi năm, bệnh viện phục vụ hơn 400.000 lượt người dân đến khám và hàng chục nghìn lượt bệnh nhân hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật. Do đặc thù là bệnh viện tuyến cuối chuyên trị bệnh nặng nên Bệnh viện K thường xuyên ở trong tình trạng rất đông đúc.
Trong khi đó, Bệnh viện Bạch Mai luôn đối mặt tình trạng đông đúc, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng bệnh nhân đột quỵ, nhồi máu cơ tim và tăng huyết áp khi nhiệt độ lên cao. Nhằm ứng phó, bệnh viện trang bị máy điều hòa cho hầu hết phòng bệnh, đồng thời vận hành hệ thống phun sương và cung cấp nước uống miễn phí ở khu vực cấp cứu.
Tương tự, các bệnh viện Nhi Trung ương, Việt Đức đồng loạt triển khai phương tiện chống nóng như quạt, bạt che và nước sinh hoạt nhằm xoa dịu sự ngột ngạt cho người nhà cũng như bệnh nhân.
Các cơ sở y tế điều động thêm nhân sự hướng dẫn tại phòng khám, khu chẩn đoán hình ảnh, nội soi và xét nghiệm để rút ngắn thời gian chờ. Hệ thống máy bấm số tự động, thanh toán không dùng tiền mặt và quét mã QR trả kết quả giúp quy trình diễn ra trơn tru.
Ngoài ra, ban quản lý các bệnh viện trồng thêm nhiều cây xanh quanh khuôn viên, đặc biệt tại khoa khám và phòng điều trị, nhằm thanh lọc không khí và làm dịu bức xạ nhiệt.
Đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026 đang bao trùm Bắc Bộ và Trung Bộ. Cơ quan khí tượng đánh giá cường độ đợt này gay gắt hơn đợt giữa tháng, lọt nhóm ba đợt nóng nhất tháng 5 kể từ năm 2021, đồng thời cảnh báo tình trạng thời tiết cực đoan này chưa có dấu hiệu suy giảm và tiếp tục kéo dài trong những ngày tới.
Nắng nóng gay gắt kéo dài khiến số ca nhập viện tại nhiều cơ sở y tế cả nước tăng 20-30%, chủ yếu do sốc nhiệt, đột quỵ, rối loạn tâm thần và suy giảm sức khỏe vì bệnh nền. Bộ Y tế vừa khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài từ 10h đến 16h trong những ngày nắng nóng gay gắt, đồng thời uống đủ nước, tránh làm việc quá lâu dưới trời nắng để phòng say nắng, đột quỵ nhiệt và các bệnh do thời tiết cực đoan.
Huyết áp cao là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của đột quỵ, trong đó có đột quỵ do thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Trên thực tế, nguy cơ đột quỵ có xu hướng tăng dần khi huyết áp vượt khỏi mức lý tưởng và sẽ tăng mạnh hơn ở một số ngưỡng nhất định, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Thông thường, huyết áp được đo bằng hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Chỉ số huyết áp dưới 120/80 mmHg được xem là bình thường. Trong đó, 120 là chỉ số huyết áp tâm thu, 80 là huyết áp tâm trương.
Khi huyết áp tâm thu ở mức 120 - 129 mmHg nhưng huyết áp tâm trương vẫn dưới 80 mmHg, đây được xem là giai đoạn huyết áp tăng nhẹ. Từ mức 130/80 mmHg trở lên, nguy cơ tim mạch bắt đầu cần được chú ý. Nếu huyết áp đạt từ 140/90 mmHg, tình trạng này thường được xem là tăng huyết áp rõ ràng và cần được theo dõi nghiêm túc.
Nhiều người cho rằng chỉ khi huyết áp vượt 140/90 mmHg mới nguy hiểm. Thế nhưng, các dữ liệu khoa học cho thấy rủi ro có thể bắt đầu tăng sớm hơn, khi huyết áp vượt mức bình thường 120/80 mmHg.
Nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt hơn từ mức 140/90 mmHg. Đây là ngưỡng mà nhiều bác sĩ đặc biệt lưu ý vì nguy cơ bắt đầu tăng mạnh hơn đáng kể.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Frontiers in Neurology cho thấy những người có huyết áp tâm thu từ 140 - 159 mmHg có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với nhóm có huyết áp dưới 130 mmHg. Khi huyết áp tăng lên mức 160 mmHg trở lên, nguy cơ tiếp tục tăng mạnh hơn nữa.
Nguyên nhân là huyết áp cao kéo dài có thể làm thành mạch dày lên, cứng hơn và dễ tổn thương. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành mảng xơ vữa hoặc làm mạch máu yếu đi theo thời gian.
Huyết áp tăng từ 180/120 mmHg trở lên có thể là tình trạng cấp cứu. Nguy cơ biến chứng cấp tính tăng rất mạnh. Ở mức này, người bệnh có thể đối mặt với đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc tổn thương thận.
Nếu huyết áp rất cao và đi kèm các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường, lú lẫn hoặc nhìn mờ thì cần đi cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ đang xảy ra.
Với đa số người trưởng thành, duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg thường giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ về lâu dài. Với những người đã từng bị đột quỵ hoặc có bệnh lý nền nghiêm trọng, bác sĩ có thể đưa ra mục tiêu huyết áp riêng phù hợp với tình trạng sức khỏe, theo Medical News Today.
Trong bối cảnh thời tiết liên tục thay đổi thất thường, một hội chứng "cảm lạnh" lạ, không phải do cúm mùa hay Covid-19 gây ra, đang trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi trên các nền tảng mạng xã hội tại Nhật Bản. Sự việc càng thu hút sự chú ý khi Hiệp hội Y khoa tỉnh Fukuoka phải tổ chức một cuộc họp báo bất thường để làm rõ tình hình, theo FNN ngày 21/5.
Làn sóng lo ngại bắt đầu lan rộng từ giữa tháng 5 khi hàng loạt cư dân tại vùng Fukuoka và những người từng đến đây du lịch trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng đồng loạt chia sẻ về các triệu chứng giống nhau. Người bệnh thường gặp tình trạng ngứa rát họng, ho dữ dội không dứt, mất tiếng, sổ mũi và nghẹt mũi. Điểm đặc trưng của đợt bùng phát là bệnh nhân hầu như không bị sốt và tất cả xét nghiệm nhanh đối với virus cúm hay SARS-CoV-2 đều cho kết quả âm tính.
Theo báo cáo từ Đài Phát thanh Truyền hình Kyushu (KBC) của Nhật Bản, sau kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng, nhiều phòng khám tai mũi họng và nội khoa tại Fukuoka ghi nhận số lượng bệnh nhân tăng mạnh; một số cơ sở tiếp nhận hơn 100 người mỗi ngày. Nhiều bệnh nhân mô tả cơn đau họng của họ dữ dội đến mức "như bị dao cắt', kèm với các triệu chứng như ho, sổ mũi và đờm đặc kéo dài nhiều tuần mà không thuyên giảm.
Tại họp báo hôm 20/5, ông Takeshi Inamitsu, Giám đốc điều hành Hiệp hội Y khoa tỉnh Fukuoka, cho biết chính ông cũng từng trải qua các triệu chứng tương tự ngay trước thềm Tuần lễ Vàng, khi đột ngột bị đau họng dữ dội nhưng không sốt. Ông xác nhận các ca bệnh đều có tiến trình triệu chứng đồng nhất: Khởi phát bằng đau họng, tiến triển thành sổ mũi và kết thúc bằng những cơn ho nặng có đờm đặc. Hiệp hội Y khoa địa phương bước đầu định danh hội chứng này là một dạng nhiễm trùng do virus. Tuy nhiên, do chưa thể xác định chính xác chủng loại, các chuyên gia y tế đang khẩn trương tiến hành xét nghiệm chuyên sâu để truy tìm tác nhân gây bệnh.
Không chỉ giới hạn ở miền Nam, làn sóng "cảm lạnh bí ẩn" hiện đã lan tới thủ đô Tokyo. Phòng khám Nội - Ngoại khoa Ito Oji Kamiya ghi nhận số lượng bệnh nhân đến khám vì đau họng và các vấn đề về mũi tăng đột biến sau kỳ nghỉ lễ dài ngày. Bác sĩ Hiromichi Ito, Giám đốc phòng khám, cho biết các bác sĩ lâm sàng không thể định danh được loại virus gây bệnh vì tất cả kết quả xét nghiệm nhanh đối với cúm mùa và Covid-19 đều cho kết quả âm tính. Số liệu thống kê từ phòng khám cho thấy nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nằm trong độ tuổi lao động từ 20 đến 50 tuổi.
Ông giải thích y học hiện ghi nhận hơn 200 loại virus có thể gây ra các triệu chứng cảm lạnh thông thường ví dụ rhinovirus, virus hợp bào hô hấp (RSV), virus cúm á, adenovirus hay enterovirus. Do đó, thay vì lo ngại về một chủng siêu virus mới nguy hiểm, nhiều khả năng đợt bùng phát này chỉ do một loại virus cảm lạnh thông thường chưa được đặt tên gây ra.
Phân tích về các tác nhân khiến đợt cảm lạnh này bùng phát mạnh mẽ, bác sĩ Ito chỉ ra ba nguyên nhân chính. Đầu tiên là sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm kết hợp với thói quen sử dụng điều hòa khi trời chuyển nóng đột ngột đã làm khô niêm mạc mũi họng, khiến hệ miễn dịch của cơ thể suy yếu. Thứ hai, mùa dịch cúm năm nay kéo dài hơn thường lệ với sự xuất hiện của các biến thể mới, làm suy giảm sức đề kháng chung của cộng đồng và tạo điều kiện cho các virus cảm lạnh khác tấn công.
Cuối cùng là dị ứng thời tiết. Việc người dân mở cửa đón gió hoặc ngừng đeo khẩu trang đúng vào mùa phấn hoa cỏ đang phát tán mạnh tại Fukuoka, cộng thêm ảnh hưởng từ bụi vàng và bụi mịn PM2.5, đã khiến niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương, làm mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên, cơ thể dễ bị virus xâm nhập hơn, đồng thời kéo dài thời gian phục hồi.
Hội chứng này đột ngột nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận là do từ tháng 4 năm ngoái, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính tại Nhật Bản đã được phân loại lại thành bệnh truyền nhiễm Nhóm 5 và được đưa vào hệ thống giám sát trọng điểm. Quy trình đó giúp các cơ quan y tế dễ dàng điều tra, phát hiện sớm đặc tính của các chủng virus đang lưu hành để nhanh chóng đưa ra phương án ứng phó.
Các cơ quan chức năng Nhật Bản vẫn chưa chính thức xác nhận đây là một đợt dịch bệnh quy mô lớn mới, cộng đồng y khoa vẫn kêu gọi công chúng duy trì sự cảnh giác. Những người có kế hoạch đến Nhật Bản trong thời gian tới được khuyến cáo nên đeo khẩu trang tại nơi đông người, rửa tay thường xuyên và cần đến ngay các cơ sở y tế nếu xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, đau họng nặng hoặc khó thở, nhằm chủ động phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như viêm phế quản hay viêm phổi.
Ngoài ra, mỗi cá nhân nên chủ động duy trì chế độ ăn uống cân bằng để cải thiện hệ vi sinh đường ruột, nâng cao chất lượng giấc ngủ và tập thể dục vừa sức. Sau khi trở về nhà, người dân nên thực hiện đầy đủ các bước vệ sinh cá nhân như súc họng, rửa tay, chăm sóc răng miệng và tắm rửa sạch sẽ để loại bỏ tối đa các tác nhân gây bệnh bám trên cơ thể.
