Giới chức y tế tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda đang nỗ lực kiểm soát một đợt bùng phát dịch Ebola, với quy mô đến nay đã lên tới 246 ca nghi nhiễm và 88 trường hợp tử vong, theo The Guardian ngày 17/5. Dịch bệnh bắt đầu tại tỉnh Ituri, phía đông DRC, nhưng các ca bệnh hiện đã được phát hiện ở những khu vực khác trong nước và tại quốc gia láng giềng Uganda.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hôm qua tuyên bố đợt bùng phát này là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế” (PHEIC), đồng thời kêu gọi các nỗ lực mạnh mẽ nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh.
Lý do đầu tiên khiến dịch bệnh lan rộng là sự chậm trễ “chết người” trong hệ thống cảnh báo y tế. Theo ghi nhận của The Guardian vào giữa tháng 5, đợt bùng phát thực chất đã bắt đầu từ cuối tháng 4. Ca nghi nhiễm đầu tiên là một người đàn ông 59 tuổi, khởi phát triệu chứng vào ngày 24/4 và tử vong ba ngày sau đó. Tuy nhiên, giới chức y tế không hề hay biết cho đến khi nhận được tin báo qua mạng xã hội vào ngày 5/5, thời điểm đã có tới 50 người chết.
Tiến sĩ Anne Cori, giáo sư mô hình hóa bệnh truyền nhiễm tại Đại học Hoàng gia London, nhận định số lượng lớn ca nhiễm được xác định ngay khi công bố cho thấy virus đã âm thầm lây lan suốt nhiều tuần. Sự chậm trễ này khiến các biện pháp dập dịch tiêu chuẩn như truy vết người tiếp xúc hoàn toàn bị vô hiệu hóa.
Yếu tố thứ hai đẩy đợt bùng phát này vào tình trạng khẩn cấp là sự xuất hiện của chủng virus Bundibugyo hiếm gặp. Trong số 4 chủng Ebola gây bệnh ở người, Bundibugyo mới chỉ xuất hiện hai lần vào năm 2007 và 2012.
Tiến sĩ Simon Williams từ Đại học Swansea phân tích mức độ nguy hiểm của đợt dịch nằm ở việc vaccine Ervebo hiện hành hoàn toàn vô hiệu hóa trước chủng Bundibugyo, đồng thời y học hiện chưa có liệu pháp điều trị đặc hiệu.
Với đặc tính gây sốt xuất huyết nội ngoại vi và tỷ lệ tử vong lên đến 50%, mầm bệnh này có thể tước đi sinh mạng của bất kỳ ai, không giới hạn ở người già hay nhóm suy giảm miễn dịch.
Nguyên nhân thứ ba, đồng thời là rào cản lớn nhất trong việc dập dịch, đến từ bối cảnh bạo lực tại địa phương. Tại DRC, nơi đang hứng chịu đợt bùng phát Ebola thứ 17 kể từ năm 1976, các cuộc xung đột vũ trang khiến nỗ lực y tế lâm vào bế tắc.
Giáo sư Paul Hunter từ Đại học East Anglia cho hay khi chưa có vaccine, biện pháp kiểm soát duy nhất là cách ly người bệnh tại các trung tâm điều trị. Tuy nhiên, các cơ sở y tế tại đây thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng dân quân. Nỗi sợ hãi bạo lực khiến nhiều cá nhân nhiễm bệnh từ chối tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế, chọn trốn tránh trong cộng đồng và vô tình biến thành nguồn lây nhiễm liên tục cho gia đình.
Hậu quả cộng gộp của chuỗi nguyên nhân này là quy mô ổ dịch thực tế đang lớn hơn rất nhiều so với số liệu báo cáo. Bắt nguồn từ tỉnh Ituri ở phía đông DRC, dịch đã tràn sang quốc gia láng giềng Uganda. Hai ca bệnh di chuyển từ DRC sang đã được xác nhận, trong đó một người tử vong ngay tại thủ đô Kampala.
Việc tỷ lệ xét nghiệm dương tính ở mức cao, cộng với sự xâm nhập của virus vào các khu đô thị đông dân, là dấu hiệu cảnh báo toàn khu vực đang đối mặt với một rủi ro y tế thảm khốc nếu không có sự can thiệp kịp thời từ cộng đồng quốc tế, các chuyên gia nhận định.
PHEIC là mức cảnh báo cao nhất do WHO ban bố theo Điều lệ Y tế Quốc tế 2005. Mục đích của quyết định này không phải để gieo rắc sự hoảng loạn mà nhằm kích hoạt một hệ thống phản ứng nhanh trên toàn cầu.
Khi một dịch bệnh được gắn nhãn PHEIC, các quốc gia thành viên buộc phải chia sẻ dữ liệu minh bạch và tuân thủ các hướng dẫn kiểm soát dịch bệnh khắt khe. Lệnh cảnh báo này cũng đóng vai trò như một chiếc chìa khóa pháp lý để giải phóng các nguồn quỹ tài trợ khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế.
Thế giới từng chứng kiến quyết định tương tự lần đầu tiên vào năm 2009 với đại dịch cúm A/H1N1. Kể từ đó, mức cảnh báo tối đa tiếp tục được kích hoạt cho dịch Ebola tại Tây Phi năm 2014, bệnh bại liệt, virus Zika năm 2016 và thảm họa Covid-19 năm 2020.
Gần đây nhất, bệnh đậu mùa khỉ (Mpox) cũng bị đưa vào danh sách này khi lây lan bất thường ngoài lục địa châu Phi. Điểm chung của những lần ban bố này là các mầm bệnh đều sở hữu tốc độ lây lan xuyên biên giới khó lường và mang nguy cơ đánh sập hệ thống y tế của nhiều quốc gia cùng lúc.
Hôm qua, Bộ Y tế Việt Nam cũng ra khuyến cáo người dân không hoang mang về dịch Ebola, song người đi về từ khu vực đang có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày.
Sáng nay, bà Mai, 84 tuổi, ngồi trên xe lăn được con gái đẩy vào khu khám bệnh của Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình. Lần đầu tiên bà được gặp "bác sĩ Bạch Mai" ở nơi chỉ cách nhà 5 km, thay vì phải bắt xe lên Hà Nội mỗi tháng như suốt nhiều năm qua. "Vừa tiết kiệm được tiền bạc, vừa đỡ phải di chuyển", bà nói.
Tại khu chờ nội soi tiêu hóa, ông Khánh, 55 tuổi, đau bụng liên tục một tuần nay, chờ đến lượt khám. Trước đây mỗi lần cần khám chuyên sâu, ông đều phải lên Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Hôm nay, ông được phó giáo sư khám ngay tại địa phương.
Một phụ nữ khác đưa chồng đến tái khám sau khi phát hiện hở van tim hai lá trong đợt sàng lọc. Trước đây, bác sĩ khuyên gia đình lên Bệnh viện Bạch Mai ở Hà Nội kiểm tra chuyên sâu. Biết cơ sở Ninh Bình tiếp nhận người bệnh, họ lập tức xin chuyển về. Từng xạ trị ung thư ở Hà Nội, bà thấu hiểu những ngày người bệnh phải xa nhà. "Khám gần nhà thì đỡ vất vả hơn nhiều, người bệnh bớt mệt, người nhà cũng đỡ tốn thời gian và chi phí đi lại", bà chia sẻ.
Cùng ngày, hơn 1.500 lượt bệnh nhân đến khám, chữa bệnh tại đây trong ngày đầu cơ sở này chính thức vận hành, con số phản ánh nhu cầu dồn nén lâu nay của người dân khu vực phía Nam đồng bằng sông Hồng khi muốn tiếp cận y tế tuyến cuối mà không phải ngược xuôi hàng trăm cây số lên Hà Nội.
Bệnh viện tọa lạc trên diện tích hơn 20 ha tại Ninh Bình, gồm 21 khoa lâm sàng và 6 khoa cận lâm sàng. Hơn 1.300 cán bộ, viên chức từ cơ sở Hà Nội, trong đó có nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và bác sĩ đầu ngành, được điều động về làm việc. Trang thiết bị gồm máy CT đếm photon NAEOTOM Alpha, MRI, DSA, SPECT/CT, hệ thống xét nghiệm tự động, sinh học phân tử và xét nghiệm di truyền.
Cấp cứu - hồi sức, thế mạnh của Bạch Mai, được đầu tư theo mô hình liên hoàn từ tiếp nhận, chẩn đoán đến điều trị tích cực. Cơ sở này triển khai các kỹ thuật ECMO, lọc máu liên tục (CRRT), thở máy chuyên sâu và hồi sức đa cơ quan, đáp ứng điều trị các ca nguy kịch như đột quỵ, tim mạch, hô hấp, nhiễm khuẩn nặng, suy đa tạng và chấn thương nặng.
"Cơ sở Ninh Bình sẽ trở thành trung tâm cấp cứu - hồi sức chuyên sâu của khu vực", PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết, thêm rằng đơn vị mới hoạt động theo mô hình "Một Bệnh viện Bạch Mai – Một chuẩn chất lượng", áp dụng thống nhất hệ thống quản trị, quy trình chuyên môn và công nghệ thông tin với cơ sở Hà Nội.
Phát biểu tại lễ khai trương, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá đây là dấu mốc phát triển của ngành y tế. Ông yêu cầu hai cơ sở hoạt động theo mô hình "một Bạch Mai, hai cơ sở", đồng bộ về chất lượng, quản trị và văn hóa phục vụ; luân phiên thường xuyên các chuyên gia đầu ngành, tăng cường hội chẩn trực tiếp và từ xa để người bệnh tiếp cận kỹ thuật cao ngay tại Ninh Bình, hạn chế chuyển tuyến không cần thiết.
Phó thủ tướng cũng nhấn mạnh việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao thông qua chế độ và môi trường làm việc, đồng thời yêu cầu bệnh viện đi đầu trong chuyển đổi số, ứng dụng bệnh án điện tử, khám chữa bệnh từ xa và trí tuệ nhân tạo. Ông đề nghị Bộ Y tế hoàn thiện cơ chế hoạt động và tỉnh Ninh Bình phối hợp phát triển hạ tầng, hệ sinh thái y tế xung quanh bệnh viện, tạo nền tảng phát triển bền vững.
Cùng quan điểm, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan định hướng cơ sở Ninh Bình không chỉ khám chữa bệnh mà còn đảm nhiệm vai trò đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao kỹ thuật cho các cơ sở y tế trong khu vực, từ đó nâng cao năng lực y tế địa phương.
Hồi tháng 4, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu xử lý dứt điểm vướng mắc, hoàn thiện thủ tục và đưa hai bệnh viện Bạch Mai 2, Việt Đức 2 tại Ninh Bình vào hoạt động trong quý II/2026.
Đó là thuốc điều trị ung thư máu Truxima (rituximab) và thuốc điều trị ung thư đại trực tràng di căn, ung thư vú Vegzelma (bevacizumab).
Theo doanh nghiệp, hai sản phẩm này đã được cơ quan chức năng Việt Nam cấp phép lưu hành từ tháng 3 năm nay. Tính cả hai thuốc mới, danh mục sản phẩm của Celltrion tại Việt Nam hiện gồm bốn loại thuốc điều trị một số bệnh ung thư và bệnh tự miễn.
Việt Nam được các hãng dược Hàn Quốc quan tâm thâm nhập khi đánh giá đây là một trong các "thị trường dược mới nổi" tại châu Á và Mỹ Latin.
Theo TTXVN, nhóm thị trường này còn để chỉ nhóm các quốc gia đang phát triển, nơi có tốc độ sử dụng dược phẩm tăng nhanh và tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong ngành dược nhưng đang phụ thuộc vào các công ty dược phẩm nước ngoài do thiếu năng lực sản xuất trong nước.
Báo cáo của Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) vừa qua cho biết thị trường dược phẩm Việt Nam có quy mô 8 tỉ USD/năm, tỉ lệ tăng trưởng kép hằng năm của ngành này chỉ đứng sau Ấn Độ, ở mức 8%/năm.
Trong năm 2025, Việt Nam đã chi khoảng 3,5 tỉ USD để nhập khẩu thuốc từ nhiều thị trường như châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc và Ấn Độ.
Giới chuyên môn nhận định nhu cầu thuốc tại Việt Nam tiếp tục tăng nhờ thu nhập người dân cải thiện, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh và số ca mắc các bệnh không lây nhiễm liên quan đến lối sống ngày càng nhiều. Cùng với đó, mức chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe cũng gia tăng theo đà tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người.
Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp dược phẩm và công nghệ sinh học Hàn Quốc đang đẩy mạnh hiện diện tại Việt Nam thông qua việc thành lập công ty con, mở rộng hoạt động thử nghiệm lâm sàng và xin cấp phép lưu hành sản phẩm.
Thị trường dược Việt Nam gần đây cũng ghi nhận một thương vụ M&A đáng chú ý khi Livzon Pharmaceutical Group (Trung Quốc) hoàn tất việc mua 67,87% cổ phần tại Imexpharm với giá trị khoảng 6.000 tỉ đồng.
Trước đó Imexpharm được Tập đoàn SK (Hàn Quốc) tham gia đầu tư, đổ vốn khoảng 150 tỉ won vào năm 2020.
"Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hay Thái Lan đã phát triển thành công du lịch y tế như một ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Hà Nội được đánh giá có đầy đủ điều kiện để tham gia cuộc đua này", TS.BS Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, nói tại hội thảo Phát triển du lịch y tế Hà Nội: Từ chính sách đến triển khai thực tiễn, do Sở Y tế phối hợp Bệnh viện Ung Bướu tổ chức chiều 3/7.
Theo ông Hưng, Hà Nội là trung tâm y tế lớn nhất cả nước, nơi hội tụ đầy đủ tinh hoa của y học Việt Nam từ các kỹ thuật mũi nhọn như ghép tạng, tim mạch, ung bướu, hỗ trợ sinh sản đến phục hồi chức năng và y học cổ truyền. Đây là nguồn lực vô giá để phát triển du lịch y tế. Bên cạnh lợi thế về chuyên môn, Thủ đô còn sở hữu hệ thống di sản văn hóa, hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện và khả năng kết nối quốc tế thuận lợi, tạo nền tảng để phát triển mô hình kết hợp khám chữa bệnh với nghỉ dưỡng.
Thực tế, ở Thái Lan, phẫu thuật tim và thẩm mỹ với chi phí thấp (25.000-30.000 USD so với 100.000 USD ở Mỹ) tạo doanh thu 600-700 triệu USD mỗi năm. Ở Malaysia, dịch vụ y tế giá thấp hơn 30-50% mang về 1,7 tỷ USD, thúc đẩy kinh tế và đầu tư. Đặc biệt, ở Hàn Quốc, phẫu thuật thẩm mỹ và điều trị ung thư đạt doanh thu 4,3 tỷ USD, quảng bá văn hóa K-pop. Hay Nhật Bản, du lịch onsen và điều trị ung thư tạo doanh thu 13 tỷ USD, bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế địa phương.
Còn Việt Nam, xu hướng khách quốc tế kết hợp du lịch, hội nghị với khám, chữa bệnh ngày càng gia tăng. Báo cáo ghi nhận trong năm 2024, quy mô thị trường du lịch y tế của Việt Nam đã đạt 700 triệu USD, dự báo đạt 4 tỷ USD năm 2033.
Theo lãnh đạo Sở Y tế, giai đoạn 2026-2030 sẽ mở ra cơ hội mới khi nhiều cơ chế đặc thù được triển khai, trong đó có Luật Thủ đô 2026 và các nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và y tế. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm du lịch y tế chất lượng cao của Đông Nam Á, Hà Nội xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm.
Trong đó, xây dựng mạng lưới liên kết giữa các bệnh viện trung ương, bệnh viện bộ, ngành, cơ sở công lập và tư nhân nhằm cung cấp dịch vụ đồng bộ. Phát triển các sản phẩm y tế có thế mạnh như ung bướu, tim mạch, răng hàm mặt, phẫu thuật thẩm mỹ, tế bào gốc, y học cổ truyền và chăm sóc người cao tuổi. Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng bệnh viện thông minh, ứng dụng AI và hồ sơ sức khỏe điện tử để nâng cao trải nghiệm cho người bệnh trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó là hình thành hệ sinh thái liên kết giữa bệnh viện với doanh nghiệp lữ hành, hàng không, khách sạn, bảo hiểm và dịch vụ phiên dịch.
"Khi người bệnh lựa chọn đến Hà Nội không chỉ để tham quan một Thủ đô nghìn năm văn hiến mà còn đặt niềm tin vào chất lượng khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng, đó sẽ là thước đo thành công của y tế Thủ đô trong giai đoạn mới", ông Hưng nói.
Tại hội thảo, ông Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho rằng Hà Nội cần sớm cụ thể hóa chương trình phát triển du lịch y tế; từng bước xây dựng tiêu chí cơ sở đủ điều kiện phục vụ người bệnh quốc tế; tháo gỡ vướng mắc về cơ chế giá, tự chủ và thanh toán bảo hiểm quốc tế theo thẩm quyền...
Các đại biểu cũng cho rằng Hà Nội vẫn cần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn như cơ chế phối hợp giữa bệnh viện và doanh nghiệp du lịch, hệ thống thông tin kết nối, thanh toán quốc tế, rào cản ngôn ngữ và xây dựng thương hiệu. Chỉ khi hình thành hệ sinh thái khép kín từ khám chữa bệnh, lưu trú, vận chuyển, bảo hiểm đến các dịch vụ hỗ trợ, Hà Nội mới đủ sức cạnh tranh với các trung tâm du lịch y tế hàng đầu trong khu vực và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ chăm sóc sức khỏe quốc tế.
