Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA ngày 3/4 đăng trên mạng xã hội X bản đồ có dòng chữ “Đế chế Achaemenid”, thể hiện một vương quốc bao trùm khắp khu vực Trung Đông, cùng dòng chú thích: “Bản đồ này cho thấy Iran đang ở thời kỳ đồ đá. Các vị có chắc là muốn chúng tôi quay lại thời kỳ đó không?”
Bản đồ được IRNA đăng sau tuyên bố hôm 1/4 của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng cho tới khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại, Mỹ sẽ tấn công Iran tới lúc nước này “biến mất hoàn toàn hoặc trở về thời kỳ đồ đá”.
Đế chế Achaemenid, hay còn gọi là Đế quốc Ba Tư thứ nhất, tồn tại trong khoảng thời gian năm 550-330 TCN, với lãnh thổ rộng khoảng 5,5 triệu km2, trải dài từ bán đảo Balkan và Ai Cập ở phía tây, đến tận thung lũng sông Indus, Ấn Độ ở phía đông. Tại thời điểm đó, đây là đế chế rộng lớn nhất mà thế giới từng chứng kiến, cai trị khoảng 44% dân số thế giới.
Đế chế này khởi đầu từ một tiểu quốc ở vùng Persis, tây nam Iran ngày nay, khi Cyrus Đại đế chinh phạt các vương quốc lân cận. Đế chế này trải qua thời kỳ hoàng kim dưới thời Darius Đại đế. Đế chế Achaemenid sụp đổ năm 330 TCN, khi vua Darius III bị Alexander Đại đế của Macedonia đánh bại.
Chiến sự giữa Iran với Mỹ – Israel sắp bước sang tuần thứ 6 nhưng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt thực sự. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth gần đây cũng nhắc lại thông điệp đe dọa Iran, khi đăng lên mạng xã hội dòng trạng thái: “Quay lại thời kỳ đồ đá”.
Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt hôm 2/4 cho biết Tổng thống Mỹ dự định đạt được thỏa thuận với Iran trước ngày 6/4. Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, các cuộc tiếp xúc với Iran vẫn tiếp tục, kể cả thông qua bên trung gian.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 31/3 nói đã trực tiếp trao đổi thông điệp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, nhưng điều đó không đồng nghĩa là Tehran đang đàm phán với Washington.
Ông Araghchi nói rằng Iran chỉ chấp nhận thỏa thuận chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công trong khu vực, thay vì một lệnh ngừng bắn đơn thuần. Ông nói Iran không còn niềm tin vào đối thoại với Mỹ, sau nhiều bài học quá khứ, khi Washington đơn phương rút khỏi các thỏa thuận đã đàm phán xong.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, “đầu não tối cao” của các lực lượng vũ trang Iran, trong khi đó tuyên bố sẽ tiến hành những cuộc tấn công hủy diệt nhằm vào mục tiêu Mỹ và Israel, cho đến khi hai nước này “hối hận và đầu hàng”.
Viết trên tài khoản Truth Social, Tổng thống Trump cho hay lãnh đạo các nước Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE đề nghị ông ngừng kế hoạch tấn công Iran, trong bối cảnh các cuộc đàm phán nghiêm túc đang diễn ra. Tuy nhiên, ông cũng chỉ đạo quân đội "sẵn sàng mở cuộc tấn công toàn diện quy mô lớn theo lệnh" trong trường hợp hai bên không đạt được thỏa thuận.
Phát biểu sau đó tại một sự kiện ở Nhà Trắng, ông Trump cập nhật rằng đã có những tiến triển hết sức tích cực, và các đồng minh Ả Rập của Mỹ đều cho rằng sắp đạt được thỏa thuận. Theo ông Trump, Washington hoàn toàn hài lòng nếu đạt được một thỏa thuận ngăn chặn Tehran tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, IRNA hôm qua đưa tin Tehran đã gửi đề xuất hòa bình mới nhất cho Washington, yêu cầu Mỹ chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm Li Băng, rút quân khỏi các khu vực gần Iran và bồi thường thiệt hại do xung đột. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết Tehran còn muốn Mỹ dỡ bỏ các lệnh cấm vận, trả lại những tài sản bị đóng băng và chấm dứt phong tỏa hàng hải đối với nước này.
Dù chưa bên nào đề cập khả năng nhượng bộ trong quá trình đàm phán, một quan chức cấp cao Iran hôm 18.5 cho hay Washington có vẻ như đang nới lỏng một số yêu cầu. Có tin Washington tỏ ra linh hoạt hơn khi đồng ý để Iran tiếp tục một số hoạt động hạt nhân dân sự dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế.
Đây được xem là một trong những đánh giá toàn diện đầu tiên về tiềm năng lithium của khu vực, giúp Mỹ giảm phụ thuộc vào lithium nhập khẩu, theo trang ScienceAlert ngày 21-5.
Dãy núi Appalachian là một hệ thống núi non hùng vĩ và lâu đời trải dài ở miền đông bắc Mỹ, kéo dài từ Canada xuống đến bang Alabama, Mỹ.
Theo hai nghiên cứu đăng trên tạp chí Natural Resources Research, khu vực Appalachian trải dài từ bang Alabama tới bang Maine (Mỹ) có thể chứa khoảng 2,5 triệu tấn lithium - đủ để sản xuất khoảng 500 tỉ điện thoại di động, 180 tỉ laptop hoặc 130 triệu xe điện.
Nếu khai thác toàn bộ, lượng tài nguyên này đủ để thay thế nhập khẩu lithium của Mỹ trong 328 năm ở mức nhập khẩu hiện nay.
Lithium là thành phần quan trọng trong pin sạc của điện thoại, laptop và xe điện. Ngoài ra lithium còn được dùng trong thiết bị quân sự, hợp kim hàng không vũ trụ, chất bôi trơn công nghiệp...
Sự bùng nổ của thị trường xe điện trong những năm gần đây đã khiến nhu cầu lithium tăng nhanh, trong khi Mỹ hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Quốc, Argentina và Chile.
Các nhà khoa học cho biết lithium tại khu vực Appalachian nói trên nằm trong các loại đá có cấu trúc hạt thô gọi là pegmatite. Dù mỗi mỏ pegmatite riêng lẻ thường không quá lớn, song cộng gộp toàn bộ trữ lượng trong khu vực tạo ra một nguồn tài nguyên đáng kể.
Nghiên cứu về vùng Appalachian phía bắc cho thấy khu vực trải dài qua các bang Maine, New Hampshire, Vermont và nhiều bang khác của Mỹ chứa khoảng 900.000 tấn lithium. Trong đó bang Maine và New Hampshire có các mỏ giàu spodumene - khoáng vật chứa lithium với hàm lượng cao và công nghệ khai thác đã tương đối hoàn thiện.
Trong khi đó nghiên cứu về vùng Appalachian phía nam, bao gồm các bang như North Carolina, South Carolina, Georgia và Alabama ước tính khu vực này sở hữu khoảng 1,43 triệu tấn lithium.
Theo USGS, Mỹ hiện chỉ còn một mỏ lithium đang hoạt động ở bang Nevada. Vì vậy phát hiện mới có thể giúp Washington giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và chuỗi cung ứng pin ngày càng gay gắt.
Tuy nhiên các nhà khoa học cũng cảnh báo việc khai thác lithium quy mô lớn tại dãy núi Appalachian có thể gây ra nhiều hệ lụy môi trường.
Hoạt động khai thác các mỏ pegmatite thường đòi hỏi mở các hố khai thác khổng lồ, phá hủy sinh cảnh tự nhiên và làm thay đổi cảnh quan vùng núi. Quá trình xử lý quặng còn tạo ra chất thải chứa hóa chất độc hại có nguy cơ rò rỉ vào đất và nguồn nước.
Ngoài ra máy móc hạng nặng sử dụng trong khai thác và tinh luyện lithium cũng phát thải lượng lớn khí nhà kính.
Phát biểu trong cuộc gặp song phương với Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani ngày 16.6, bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp, Tổng thống Trump nói rằng: “Nếu không có Mỹ thì Israel sẽ không tồn tại vào lúc này. Nếu không có tôi thì sẽ không có Israel, bởi vì không có vị tổng thống nào khác sẵn lòng làm những gì tôi đã làm”, Al Jazeera đưa tin.
Tuyên bố trên được ông Trump đưa ra khi bày tỏ sự bất mãn với việc Israel tấn công Lebanon vào trước thời điểm Mỹ công bố thỏa thuận với Iran.
Tổng thống Mỹ cho biết ông có "mối quan hệ tuyệt vời" với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, thế nhưng lưu ý rằng lãnh đạo Israel "phải có trách nhiệm hơn đối với Lebanon". Tel Aviv chưa phản hồi phát ngôn của ông Trump. Tổng thống Trump cũng đề xuất Syria sẽ đứng ra giải quyết vấn đề Hezbollah thay vì Israel.
Khi được hỏi liệu thỏa thuận Mỹ - Iran có thể tồn tại ngay cả khi Israel tấn công Lebanon hay không, Trump trả lời: “Có thể”.
“Tôi coi đó là cuộc chiến nhỏ,” ông Trump nói, đề cập cuộc xung đột ở Lebanon. “Iran mới là vấn đề lớn, nhưng chúng ta có một điểm nhỏ luôn luôn nổi lên, đó là lực lượng Hezbollah”, theo nhà lãnh đạo Mỹ. Ông Trump nêu thêm Washington “không có lựa chọn khác” khi tấn công Iran vào tuần trước.
Theo Reuters, Tổng thống Trump cho biết thỏa thuận với Iran đang bước vào “giai đoạn hai” và Washington sẽ không đầu tư bất kỳ khoản tiền nào vào Iran theo thỏa thuận này. Ông Trump nêu thêm giai đoạn hai sẽ “dễ dàng hơn” trong vấn đề đàm phán.
Theo các nguồn thạo tin nói với CNN, lãnh đạo G7 đã có cuộc trao đổi thẳng thắn khi gặp nhau vào ngày 15.6. Các quan chức châu Âu cho biết họ vẫn còn nhiều câu hỏi về thỏa thuận với Iran. Trong khi đó, phía Mỹ kỳ vọng châu Âu sẽ đóng góp vào nỗ lực loại bỏ thủy lôi khỏi eo biển Hormuz sau khi xung đột kết thúc.
Dù vậy, Tổng thống Trump đã hạ thấp tầm quan trọng của sự hỗ trợ từ châu Âu, cho rằng thỏa thuận Mỹ - Iran sẽ mở lại Hormuz mà không cần châu Âu can thiệp. “Tôi không nghĩ chúng tôi sẽ cần nhiều sự trợ giúp, song có vài tàu từ một số quốc gia hiện diện cũng không phải ý tưởng tồi”, ông Trump nói.
