Ngày 1-5, Lầu Năm Góc thông báo Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ trưởng Quốc phòng) Pete Hegseth đã ra lệnh rút 5.000 trong tổng số 38.000 binh sĩ Mỹ đang đóng quân tại Đức trong vòng sáu tháng đến một năm.
Theo News Nation, quyết định này xuất phát từ việc các đồng minh châu Âu “không thể hiện mức độ cam kết” mà Tổng thống Donald Trump mong đợi.
Việc rút quân sẽ đưa lực lượng Mỹ tại châu Âu về mức trước năm 2022 – trước khi chiến sự tại Ukraine nổ ra khiến chính quyền Biden phải tăng cường quân số.
Căng thẳng bùng phát trực tiếp từ bài phát biểu của Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 27-4 tại một trường trung học ở Marsberg.
Tại đây, ông Merz cảnh báo Mỹ có nguy cơ sa lầy ở Trung Đông, chỉ trích Washington đã thể hiện “sự yếu kém” khi bị Iran “làm nhục” và thiếu một kế hoạch mạch lạc để rút khỏi xung đột.
Ông còn lưu ý rằng phía Iran “hiệu quả hơn trong đàm phán” so với phía Mỹ, và khẳng định các hành động quân sự tại Iran cùng việc đóng cửa eo biển Hormuz đã giáng đòn mạnh vào kinh tế Đức.
Chỉ hai ngày sau, ngày 29-4 ông Trump phản pháo trên mạng xã hội Truth Social, gọi ông Merz là người “hoàn toàn không biết mình đang nói gì”, chỉ trích ông đang “làm việc rất tệ” khiến nước Đức phải đối mặt với đủ loại vấn đề, và khuyên Thủ tướng Đức nên tập trung ít hơn vào Iran, nhiều hơn vào việc giải quyết xung đột Ukraine.
Đây không phải lần đầu ông Merz bày tỏ bất đồng. Trước đó, ông đã lên tiếng rằng người Đức và châu Âu không được tham vấn trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28-2, đồng thời trực tiếp đặt câu hỏi về lối thoát của Washington khỏi cuộc xung đột này.
Hãng CBC nhận định quyết định rút quân là lời nhắc nhở mạnh mẽ về “sự sẵn sàng đáp trả của ông Trump đối với những gì ông coi là sự bất trung từ các đồng minh”.
Tờ Politico dẫn lời nhà phân tích Todd Harrison nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Đức: nơi đây không chỉ là nơi đóng quân của gần 40.000 binh sĩ Mỹ, mà còn là trụ sở của Bộ Tư lệnh Mỹ tại châu Âu và châu Phi, cùng bệnh viện quân sự lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài. Việc rút quân nhanh chóng, theo ông Harrison, sẽ “tốn kém và có thể làm suy yếu khả năng răn đe”.
Tờ Telegraph ngày 1-5 cũng lưu ý rằng NATO chưa thảo luận về khả năng rút quân này, vì bất kỳ động thái nào cũng đòi hỏi một thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Đức – điều hiện chưa tồn tại.
Bất đồng Mỹ – NATO thực ra đã âm ỉ từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump (2017 – 2021), khi Washington liên tục gây sức ép buộc các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP.
Khi đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã giúp hóa giải khủng hoảng, còn kế hoạch rút 12.000 binh sĩ của ông Trump bị đình lại sau khi ông thất cử và chính quyền Biden đảo ngược quyết định này.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đẩy căng thẳng lên một nấc mới: từ đe dọa rời khỏi NATO, chỉ trích châu Âu “quân sự hóa” Ukraine gây cản trở hòa đàm, đến áp thuế quan lên các thành viên EU.
Bài phát biểu của Phó tổng thống J.D. Vance tại Hội nghị an ninh Munich năm ngoái – cáo buộc một số nhà lãnh đạo châu Âu đang theo đuổi các chính sách có thể dẫn đến “sự hủy diệt của nền văn minh phương Tây”, đồng thời ám chỉ sự ủng hộ công khai đối với các lực lượng dân tộc chủ nghĩa và cánh hữu tại châu Âu – càng khoét sâu thêm hố ngăn cách.
Trang Al Arabiya nhận định những khác biệt trong NATO đang “gay gắt hơn bao giờ hết”. Nhà khoa học chính trị Emilian Kowalski thuộc Đại học Tampere lập luận rằng Mỹ không trực tiếp phá hủy NATO, mà đang dần biến liên minh này thành một “cầu thu phí” phục vụ lợi ích Washington, ngày càng ít dung nạp các cơ chế an ninh thay thế của châu Âu.
Ở phía châu Âu, các ý tưởng về lực lượng vũ trang độc lập và “ô dù hạt nhân” riêng – ban đầu do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề xuất – đang được bàn thảo nghiêm túc hơn.
Dù vậy, Chiến lược Quốc phòng quốc gia Mỹ (NDS 2026) công bố đầu năm nay khẳng định Washington không có ý định rời NATO, với khoảng 80.000 binh sĩ vẫn hiện diện tại châu Âu.
Trọng tâm đang dịch chuyển: Mỹ tiếp tục ở lại, nhưng đòi các đồng minh gánh phần lớn hơn trong chi tiêu quốc phòng.
Hội nghị thượng đỉnh NATO ngày 7 và 8-6 tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ là phép thử quan trọng: liệu đây sẽ là thời điểm hòa giải, hay là bước ngoặt dẫn đến sự đổ vỡ của liên minh tồn tại gần tám thập niên?
Theo Hãng tin Reuters, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm (Lin Jian) cho biết Bắc Kinh đã thông báo cho Tổng lãnh sự quán Mỹ tại thành phố Quảng Châu về vụ bắt giữ nói trên.
Tại họp báo hôm nay, ông xác nhận vụ bắt giữ khi được hỏi về thông tin trên báo New York Times. Theo tờ báo của Mỹ, ông U Min Zin mất tích từ ngày 3-6 khi đang ở thành phố Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam, địa phương giáp biên giới với Myanmar.
Ông Lâm Kiếm thông tin Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế hình sự đối với ông Min Zin do nghi ngờ ông này "tham gia các hoạt động gián điệp gây nguy hại cho an ninh quốc gia Trung Quốc".
Việc Trung Quốc bắt giữ công dân Mỹ với cáo buộc gây nguy hại cho an ninh quốc gia là điều hiếm gặp.
Vụ việc xảy ra chưa đầy một tháng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi giữa tháng 5. Đó là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một Tổng thống Mỹ trong gần 9 năm.
Ông U Min Zin là nhà khoa học chính trị và giám đốc điều hành của một tổ chức nghiên cứu chính sách có trụ sở ban đầu tại Yangon, Myanmar. Tổ chức này đã hoạt động từ nhiều địa điểm khác nhau kể từ sau cuộc đảo chính tại Myanmar hồi năm 2021.
Trong nhiều năm qua, ông sống và làm việc tại cả Mỹ lẫn Myanmar, quê hương của mình. Hiện ông sống tại Thái Lan.
Ông từng viết nhiều bài bình luận về chính trị Myanmar cho chuyên mục ý kiến của báo New York Times, tạp chí Foreign Policy và một số cơ quan báo chí khác.
Khi được hỏi về vụ bắt giữ, Bộ Ngoại giao Mỹ hôm 11-6 nói: "Chúng tôi đã nắm được các thông tin liên quan đến việc một công dân Mỹ bị bắt giữ tại Trung Quốc. Mỗi khi một công dân Mỹ bị bắt giữ, chúng tôi đều nỗ lực cung cấp sự hỗ trợ lãnh sự phù hợp".
Hiện chưa rõ ông Min Zin có đang tiến hành hoạt động nghiên cứu vào thời điểm bị bắt giữ hay không.
Hãng tin AFP dẫn một nguồn tin cho biết ông Min Zin đã bị bắt ngày 3-6 tại sân bay Côn Minh thuộc tỉnh Vân Nam. "Ông ấy đến đó để tham dự một cuộc họp" - một người khác có mối quan hệ thân thiết với vị học giả chia sẻ.
"Eo biển Hormuz vẫn mở và sẽ tiếp tục mở, dù có Iran hay không. Chúng ta đang khôi phục lệnh phong tỏa đối với Iran", Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 13.7.
"Mỹ sẽ được hoàn trả, với tỷ lệ 20% trên tổng giá trị hàng hóa vận chuyển, cho tất cả các chi phí cần thiết để thực hiện nhiệm vụ đảm bảo an ninh và an toàn cho khu vực đầy biến động này trên thế giới", theo ông Trump. Tổng thống Mỹ cho hay kế hoạch sẽ được triển khai ngay lập tức, nhưng không nêu cơ chế thực hiện.
Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với chương trình Fox & Friends của Đài Fox News, ông Trump nói Mỹ có thể "tiếp quản" eo biển Hormuz và cần được bồi thường cho vai trò bảo vệ tuyến hàng hải này.
"Chúng tôi sẽ giữ eo biển này, và có lẽ sẽ điều hành nó. Chúng tôi sẽ trở thành người bảo vệ eo biển, có thể gọi là thiên thần hộ mệnh của eo biển. Và chúng tôi xứng đáng được bồi thường cho điều đó", ông nói.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải huyết mạch đối với nguồn cung dầu toàn cầu. Việc Iran đình chỉ lưu thông qua eo biển này đã đẩy giá năng lượng tăng và làm dấy lên lo ngại về tác động đối với lạm phát toàn cầu, theo Reuters.
Ngày 13.7, Iran cho biết hoạt động qua lại vẫn bị đình chỉ và giấy phép sẽ chỉ được cấp lại khi "tình hình ổn định và yên tĩnh" được khôi phục.
Ông Trump cáo buộc Iran phá vỡ thỏa thuận tạm thời đã đạt được với Mỹ. "Chúng tôi đã có một thỏa thuận. Đó là thỏa thuận đã hoàn tất, nhưng rồi họ phá vỡ nó. Họ luôn phá vỡ thỏa thuận", ông nói, đồng thời cảnh báo Washington sẽ đáp trả mạnh.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố cách duy nhất để khôi phục lưu thông hàng hải bình thường qua eo biển Hormuz là chấm dứt sự can thiệp quân sự của Mỹ tại tuyến đường thủy này. IRGC cảnh báo việc Mỹ tiếp tục can dự có thể dẫn đến "những sự cố lớn hơn" đối với thị trường dầu khí toàn cầu.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng chế giễu đề xuất thu phí của ông Trump. Ông nói: "Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất cứ ai đảm bảo an ninh cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz đều xứng đáng được bồi thường cho dịch vụ này. Iran luôn là người bảo vệ eo biển và sẽ mãi mãi như vậy. 20% dĩ nhiên là quá nhiều. Chúng tôi sẽ công bằng".
Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cho biết hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz "phải được duy trì miễn phí mọi khoản phí và lệ phí, phù hợp với luật pháp quốc tế". IMO cũng tái khẳng định cam kết bảo vệ tự do hàng hải, duy trì luật pháp quốc tế và bảo đảm an toàn cho thủy thủ, theo The Guardian.
"Quyền đi lại qua các eo biển được sử dụng cho hàng hải quốc tế không được bị đe dọa, cản trở, từ chối, gây khó khăn, làm suy yếu hoặc đình chỉ", IMO nhấn mạnh và lên án các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại dân sự trong và quanh eo biển Hormuz.
Những tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh lực lượng Mỹ và Iran liên tục trao đổi các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong những ngày gần đây.
Các cuộc đụng độ mới nhất đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng, làm gia tăng nghi ngờ về thỏa thuận tạm thời Mỹ - Iran được ký tháng trước nhằm mở lại eo biển và ngừng các hành động thù địch trong lúc hai bên tiếp tục đàm phán. Giá dầu Brent ngày 13.7 tăng 7,8%, lên 81,92 USD/thùng.
Lực lượng cứu hộ Venezuela đang nhận được sự hỗ trợ lớn từ các nước như Mỹ, Mexico và nhiều nước khác trong công tác chạy nước rút cứu nạn nhân động đất.
Trong bối cảnh đã qua 72 giờ kể từ sau thảm họa, cơ hội tìm được người sống sót ngày càng thu hẹp, Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez khẳng định sẽ vẫn tiếp tục các nỗ lực cứu hộ và “vẫn luôn giữ vững hy vọng” có thêm người được cứu.
Bà Rodriguez hôm 28/6 đã thông báo thành lập một ủy ban tổng thống để đánh giá tình trạng nhà ở và cơ sở hạ tầng bị thiệt hại do trận động đất, đồng thời gia hạn việc đóng cửa trường học thêm một tuần nữa.
“Ủy ban tổng thống đang tiến hành kiểm tra điều kiện sinh hoạt, để xác định xem người dân có thể an toàn trở về nhà hay không”, bà Rodríguez nói trong một chương trình phát sóng trên kênh truyền hình nhà nước Venezolana de Television.
Tổng thống lâm thời còn cho biết ủy ban sẽ do kỹ sư Francisco Garces đứng đầu và sẽ bao gồm các tổ chức công cộng, các tổ chức kỹ thuật và các trường đại học. Bà Rodriguez cũng giải thích rằng, chính quyền sẽ sử dụng hệ thống tín hiệu đèn giao thông để phân loại mức độ an toàn của các ngôi nhà.
Bà Rodriguez tuyên bố thành lập một “lực lượng đặc nhiệm” chịu trách nhiệm thiết lập các trại tạm trú cho những người mất nhà cửa và lập kế hoạch các dự án tái thiết nhà ở “trong thời gian rất ngắn”. Ủy ban này sẽ do Chủ tịch Quốc hội Jorge Rodriguez đứng đầu.
Theo số liệu cập nhật do ông Rodriguez công bố sáng sớm ngày 29/6, đến nay hơn 1.450 người đã thiệt mạng, 3.150 người bị thương, gần 200 tòa nhà sụp đổ hoàn toàn, 774 tòa nhà bị hư hại nặng trong động đất kép vừa qua. Vẫn còn hàng chục nghìn người được báo cáo là mất tích. Hàng triệu người đang trong tình trạng thiếu điều kiện vệ sinh và các nhu cầu cơ bản khác.
Trong ngày 28/6, Bộ Tư lệnh miền Nam của Mỹ cho biết đã điều trực thăng vận chuyển hàng viện trợ, và triển khai thêm 230 quân nhân Mỹ đến để giúp mở rộng năng lực sân bay và mở lại một cảng biển quan trọng nhằm tăng cường các nỗ lực cứu trợ.
Trước đó, Mỹ cũng đã cử đội cứu hộ gồm 250 người tới Venezuela. Các chiến dịch cứu hộ gặp nhiều khó khăn do sân bay quốc tế chính của Venezuela ở phía bắc thủ đô Caracas bị hư hại nghiêm trọng. Các đội cứu hộ Mỹ sửa chữa được một trong các đường băng của sân bay để tiếp nhận các máy bay vận tải quân sự C-17, trong khi một tàu hải quân Mỹ cũng đã có mặt ngoài khơi Venezuela.
Cho đến nay có 24 quốc gia đã gửi 521 tấn hàng cứu trợ, triển khai 86 đơn vị cứu hộ cùng chó nghiệp vụ đến hỗ trợ tìm kiếm người mắc kẹt dưới đống đổ nát. Tổng số nhân viên cứu hộ được cử đến Venezuela là hơn 2.700 người.
Theo ước tính của Liên hợp quốc, thiệt hại vật chất sau trận động đất kép ở Venezuela lên tới 6,7 tỷ USD, tương đương 6% GDP của nước này.
Hiện nay tại La Guaira, khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi động đất, Tổng thống Rodriguez cho biết dịch vụ điện đã được khôi phục 75%, nước sạch 68% và cơ sở hạ tầng đường bộ 90%.
