“Nhưng chỉ vài ngày sau, bài hát ấy cũng trở thành ác mộng mới”, Minh, kỹ sư 33 tuổi, ở Hà Nội, làm việc tại một công ty đang ôm hàng loạt dự án lớn, tâm sự.
Group chat trên Zalo, Messenger của Minh nhảy tin nhắn liên tục từ 7h sáng đến 2h đêm. Mỗi nhân sự gánh cùng lúc 3-4 dự án, ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ hoàn toàn biến mất. “Ai cũng kiệt sức hoàn toàn. Cứ nghe tiếng chuông là tim tôi đập loạn nhịp, tay chân run rẩy”, Minh nói.
Đến mức ngay cả khi đang tắm, đang ăn hay lúc nửa đêm đã tắt máy, tai anh vẫn văng vẳng tiếng “ting ting”. Nhiều đêm anh bật dậy kiểm tra điện thoại, rồi nhận ra đó chỉ là tiếng chuông tưởng tượng.
Cũng bị “ngập” trong tiếng chuông điện thoại công việc, Nam không còn nhớ cuộc gọi cuối cho gia đình là lúc nào. Hơn hai tháng nay, điện thoại của anh chỉ để làm việc. Hiện, người đàn ông vừa làm chuyên viên marketing, IT và thợ chụp hình sự kiện. Với anh, một ngày 24h là không đủ, điện thoại hiếm khi tắt. Anh phải cài nhạc chuông khác nhau cho từng công việc để tránh nhầm lẫn. Khoảng hai tuần nay, chàng trai “ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương, đêm thức trắng” để hoàn thành công việc.
“Tiếp tục thì kiệt sức, buông lại sợ tuổi trẻ không rực rỡ. Có lúc, câu nói của bố lại văng vẳng trong đầu là làm để sống hay làm để chết càng khiến tôi như đứng giữa ngã ba đường”, Nam nói.
Tình trạng hoảng sợ tiếng chuông điện thoại từ công việc của những người trẻ như Minh, Nam không phải là hiện tượng cá biệt. Đây là hệ quả tất yếu của văn hóa làm việc luôn kết nối, buộc nhân viên phải duy trì trạng thái trực tuyến liên tục. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Computers in Human Behavior năm 2017 chỉ ra khoảng 80 đến 90% người dùng điện thoại thông minh từng trải qua hội chứng rung ảo, tức cảm giác thiết bị đang reo trong túi dù thực tế không có.
Thêm vào đó, dữ liệu từ Tổ chức Lao động Quốc tế ước tính rủi ro tâm lý xã hội tại nơi làm việc góp phần gây ra hơn 840.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Những vấn đề độc hại lại đang bị bình thường hóa, thể hiện qua việc 35% lao động thế giới làm việc quá 48 giờ mỗi tuần cùng với 18% từng chịu bạo lực tinh thần.
Sự ám ảnh này bắt nguồn từ cơ chế phản ứng căng thẳng có điều kiện. Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, giải thích rằng khi âm thanh thông báo nhiều lần gắn liền với chỉ tiêu hiệu suất hoặc lời khiển trách, não bộ sẽ tự động xem đó là một tín hiệu nguy hiểm. Do vậy, ngay cả khi nghe chuông của người khác vang lên trong ngày nghỉ, cơ thể người lao động vẫn sinh ra phản ứng nhịp tim nhanh kèm theo tâm lý hoảng hốt né tránh.
Môi trường làm việc khốc liệt cũng tạo ra hội chứng sợ bỏ lỡ. Nhân sự lo ngại nếu không phản hồi ngay lập tức, họ sẽ mất cơ hội thăng tiến. Hơn nữa, những thông báo liên tục phá vỡ sự tập trung cao độ. Nghiên cứu từ Đại học California năm 2008 cho thấy con người mất trung bình hơn 23 phút để quay lại nhịp độ làm việc ban đầu sau khi bị ngắt quãng. Khi thời hạn hoàn thành công việc đang đến gần, mỗi tiếng chuông biến thành một tác nhân phá hoại tiến độ.
Hệ lụy kéo dài của áp lực này là tình trạng kiệt sức nghiêm trọng. Tổ chức Y tế Thế giới đã chính thức công nhận đây là một hiện tượng nghề nghiệp vắt kiệt cảm xúc và làm giảm năng suất. Người lao động luôn bị đặt trong trạng thái cảnh giác thường trực để đối phó với những nguy cơ chưa thực sự xảy ra. Ông Frank Pega, quan chức của cơ quan này, nhận định thời gian làm việc kéo dài làm gia tăng căng thẳng, gây tổn thương tế bào não bộ, đồng thời dẫn đến những thói quen sinh hoạt rủi ro như thiếu ngủ.
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện E, cảnh báo tình trạng làm việc quá sức dẫn đến rối loạn lo âu và suy giảm chất lượng sống. Người lao động dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn, thu mình lại khỏi các mối quan hệ, và ngay cả trong những giờ bên gia đình vẫn không thực sự thoát khỏi công việc.
Giải pháp, theo tiến sĩ Trung, cần bắt đầu từ việc phá vỡ phản xạ có điều kiện đã hình thành. Trước khi nghe máy, dừng lại 10 đến 20 giây, hít vào chậm, thở ra dài hơn, thả lỏng vai. Về dài hạn, cần thiết lập ranh giới rõ ràng là tắt thông báo ngoài giờ, phân loại cuộc gọi khẩn cấp và không khẩn cấp, thống nhất với quản lý về khung giờ liên lạc.
“Nên tập trung vào những gì mình có thể kiểm soát và làm tốt, thay vì quá ám ảnh với những yếu tố phụ thuộc vào người khác”, ông nói.
Nam hiện đã san sẻ bớt khối lượng công việc cho đồng nghiệp và lên kế hoạch du lịch xuyên Việt vào tháng 6 để phục hồi năng lượng.
Về phần Minh, anh vẫn chưa có những giấc ngủ trọn vẹn. Tuy nhiên, nam kỹ sư bắt đầu tự cứu mình bằng một kỷ luật mới, đúng 22h chiếc điện thoại phải tắt nguồn và chỉ được phép sáng đèn trở lại vào 6h hôm sau.
“Tiếng chuông điện thoại vẫn còn đó, chỉ là tôi đang học cách không để nó gõ vào tim nữa”, người đàn ông bày tỏ.
Ngày 24/6, nắng nóng cực đoan đang bao trùm châu Âu, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus hối thúc các nhà lãnh đạo đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống y tế có khả năng thích ứng với khí hậu, theo AFP.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông lo ngại nắng nóng đang buộc nhiều trường học đóng cửa và đẩy sức khỏe người dân vào tình thế nguy hiểm. Theo WHO, châu Âu ấm lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới sẽ khiến các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện dày đặc và nghiêm trọng hơn.
"Chúng ta không thể trì hoãn thêm nữa. Các nhà lãnh đạo phải ưu tiên đầu tư vào hệ thống y tế có khả năng thích ứng với khí hậu, đồng thời đẩy nhanh hành động vì khí hậu và giảm thiểu các yếu tố gây ra cuộc khủng hoảng này", ông viết.
Các nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán và lũ lụt. Một nghiên cứu công bố tuần này cho thấy đợt nắng nóng hiện tại chịu tác động rõ rệt từ biến đổi khí hậu. Nếu không có yếu tố này, nhiệt độ có thể thấp hơn 2-4 độ C.
Châu Âu hiện là khu vực nóng lên nhanh nhất thế giới. Trong 4 năm qua, nắng nóng đã khiến hơn 200.000 người tử vong, tỷ lệ tử vong liên quan nhiệt độ cao tăng 30% trong hai thập kỷ gần đây. Trong một bài đăng trên Instagram, WHO cảnh báo "nắng nóng không còn đơn thuần là một câu chuyện về thời tiết, mà đã trở thành một tình trạng khẩn cấp về y tế".
Cơ quan này kêu gọi các địa phương mở rộng giải pháp làm mát đô thị, đảm bảo người dân tiếp cận nước sạch và bóng râm, đồng thời chủ động theo dõi sức khỏe nhóm nguy cơ cao và chuẩn bị năng lực cấp cứu trước các đợt nhiệt đỉnh điểm.
WHO cũng khuyến cáo người dân cần phân biệt giữa kiệt sức do nóng và sốc nhiệt. Kiệt sức do nóng thường gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, chuột rút; trong khi sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng với biểu hiện lú lẫn, ngất hoặc co giật.
Theo cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc, nắng nóng cực đoan có thể làm tỷ lệ tử vong tăng đột biến, như đợt nắng nóng lịch sử tại châu Âu từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2003 khiến khoảng 70.000 người thiệt mạng. WHO khuyến nghị người dân chỉ nên dùng quạt điện khi nhiệt độ môi trường dưới 40°C, vì trên ngưỡng này luồng gió từ quạt không còn tác dụng làm mát mà sẽ trực tiếp truyền thêm nhiệt vào cơ thể.
Với không gian có điều hòa nhiệt độ, để nhiệt độ ở mức 27 độ C kết hợp bật thêm quạt điện sẽ giúp phòng mát hơn khoảng 4 độ C. Người dân cũng nên lưu ý đôi khi không khí ngoài trời dưới các bóng râm còn mát mẻ hơn trong nhà. Ngoài ra, việc duy trì thói quen uống nước đều đặn, đảm bảo ít nhất từ 2 đến 3 lít nước mỗi ngày trong những ngày nắng nóng là nguyên tắc bắt buộc để bảo vệ cơ thể.
Bắt đầu ngày mới với tin tức sức khỏe, bạn đọc có thể xem các bài viết hấp dẫn trên Thanh Niên như: Uống nước ép củ dền buổi sáng, nhận 4 lợi ích đáng ngạc nhiên; Thận yếu nên đi bộ bao nhiêu phút mỗi ngày là vừa?; Đường nâu có thực sự tốt hơn đường trắng?...
Hãy bắt đầu ngày mới với tin tức sức khỏe để xem chi tiết nội dung các bài viết trên bạn nhé!
Caffeine là chất kích thích tác động lên hệ thần kinh trung ương. Chất này giúp tăng tỉnh táo bằng cách ngăn adenosine - hợp chất liên quan cảm giác buồn ngủ - hoạt động trong não. Khi sử dụng caffeine thường xuyên, não bộ dần thích nghi với trạng thái kích thích này. Vì vậy, khi ngừng đột ngột, cơ thể cần thời gian điều chỉnh lại, dẫn đến các triệu chứng cai caffeine.
Caffeine còn làm tăng adrenaline và dopamine, đồng thời làm giảm lưu lượng máu lên não. Khi ngừng sử dụng, não phải thích nghi trở lại với sự thay đổi này.
Các triệu chứng xuất hiện khi ngừng uống cà phê thường xuất hiện sau 12-24 giờ kể từ lần tiêu thụ cuối cùng và có thể kéo dài 2-9 ngày. Sau khoảng một tuần, phần lớn triệu chứng sẽ giảm dần và nhiều người bắt đầu cảm thấy giấc ngủ ổn định hơn. Những người quen uống cà phê hàng ngày thường dễ gặp triệu chứng rõ hơn nếu giảm hoặc ngừng đột ngột.
Trong ngày đầu tiên không uống cà phê, nhiều người bắt đầu cảm thấy đau đầu, mệt mỏi hoặc buồn ngủ hơn bình thường. Trong đó, đau đầu là triệu chứng phổ biến nhất khi bỏ caffeine vì đây là chất làm co mạch máu trong não. Khi ngừng sử dụng, mạch máu giãn ra trở lại khiến lưu lượng máu tăng lên, từ đó gây đau đầu.
Ngoài ra, cơ thể cũng có thể xuất hiện cảm giác uể oải do adenosine không còn bị caffeine "chặn lại" như trước. Một số người có thể cảm thấy giảm động lực làm việc hoặc khó duy trì sự tỉnh táo trong giai đoạn này.
Ngày thứ hai và thứ ba: Triệu chứng thường nặng nhất
Các triệu chứng ngừng uống cà phê thường đạt đỉnh trong khoảng 24-51 giờ sau khi ngừng sử dụng. Ở giai đoạn này, ngoài đau đầu và mệt mỏi, nhiều người còn cảm thấy cáu gắt, giảm tập trung hoặc tâm trạng đi xuống. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác giống cúm nhẹ như buồn nôn, đau cơ hoặc cứng người.
Khó tập trung và tâm trạng giảm sút là những dấu hiệu thường gặp do não bộ đang điều chỉnh lại hoạt động sau thời gian phụ thuộc caffeine.
Sau vài ngày: Cơ thể dần thích nghi
Sau khoảng 4-5 ngày, não bộ bắt đầu điều chỉnh lại hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh và triệu chứng thường giảm dần. Cảm giác đau đầu thường cải thiện trước, trong khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ có thể kéo dài thêm vài ngày ở một số người. Dần dần, mức năng lượng ổn định hơn sau khi vượt qua giai đoạn đầu ngưng uống cà phê.
Sau 7 ngày: Giấc ngủ có thể cải thiện
Khoảng sau một tuần, phần lớn triệu chứng thể chất đã giảm rõ rệt. Bạn có thể dễ ngủ, ngủ ngon hoặc ngủ sâu hơn.
Khi uống cà phê, caffeine có xu hướng tồn tại trong cơ thể nhiều giờ và ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ ngay cả khi cảm giác tỉnh táo đã giảm. Não bộ không còn phụ thuộc vào caffeine để duy trì tỉnh táo, mức năng lượng trong ngày có thể trở nên ổn định hơn thay vì dao động theo từng cốc cà phê.
Một số người có triệu chứng nặng hơn
Các triệu chứng xuất hiện khi ngừng uống cà phê phụ thuộc vào thói quen tiêu thụ trước đó và yếu tố di truyền. Các nghiên cứu cho thấy gene CYP1A2 - loại enzyme ở gan tham gia chuyển hóa caffeine - có thể ảnh hưởng tốc độ phân giải caffeine trong cơ thể. Người chuyển hóa chậm có xu hướng nhạy cảm hơn với caffeine và có thể gặp triệu chứng cai caffeine rõ hơn khi ngừng sử dụng. Những người uống nhiều cà phê hoặc nước tăng lực trong thời gian dài cũng có thể mất nhiều thời gian hơn để thích nghi.
Các chuyên gia khuyến cáo nên giảm dần caffeine thay vì ngừng hoàn toàn ngay lập tức, đặc biệt với người uống nhiều cà phê mỗi ngày. Có thể giảm từ từ bằng cách pha cà phê half-decaf (loại đã giảm caffeine), giảm số cốc mỗi ngày. Uống đủ nước, ngủ đầy đủ và vận động nhẹ cũng giúp cơ thể thích nghi dễ hơn.
