Trong những tuần đầu xung đột, trung đội của Vladyslav Tovstyi từng có lần rơi vào cảnh ngặt nghèo khi lính Nga siết vòng vây. Trong lúc tuyệt vọng, họ lấy ra một chiếc máy bay không người lái (UAV) dân sự mua trên thị trường và điều khiển nó bay lên không trung.
“Sau khi điều khiển chiếc Mavic bay lên, chúng tôi có thể nhìn thấy 50 khí tài đối phương và chỉ thị mục tiêu cho pháo binh”, Tovstyi kể. “Trước đó, chúng tôi không hay biết gì về những ổ hỏa lực này”.
Sau hơn 4 năm chiến sự, mọi chuyện giờ đây đã khác. Tovstyi giờ nằm trong số những binh sĩ công nghệ cao, đang chỉ huy hàng chục người điều khiển UAV từ một hầm chỉ huy ở Donetsk.
Những màn hình độ phân giải cao được gắn trên các bức tường cách nhiệt, mỗi màn hình hiển thị một góc nhìn từ UAV về lực lượng hay khí tài Nga, hoặc một vùng chiến hào và dây thép gai chằng chịt.
Chiếc máy tính xách tay của Tovstyi kết nối anh với các đơn vị khác đang điều khiển UAV xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga. Trong đó, một số nỗ lực làm gián đoạn tuyến tiếp tế hậu phương, một số khác tấn công các nhà máy lọc dầu cách biên giới Ukraine hàng nghìn km.
Với nguồn tài trợ từ châu Âu, Ukraine đã trở thành nhà sản xuất vũ khí ngày càng đáng gờm, đặc biệt là các hệ thống UAV. Từ vài chiếc quadcopter, loại UAV bốn cánh quạt mua sẵn trên thị trường, Ukraine giờ đã phát triển mạng lưới UAV ba tầng: tầm ngắn, tầm trung và tầm xa.
Một thế hệ UAV tầm xa chiến lược mới do Ukraine sản xuất đang xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga chưa từng thấy, buộc Moskva phải tăng cường phòng thủ những vùng lãnh thổ mà họ chưa từng nghĩ sẽ bị đe dọa. Vào tháng 2, một chiếc UAV đã lao vào nhà máy lọc dầu nằm ở Cộng hòa Komi gần vòng Bắc Cực, sau khi thực hiện hành trình dài gần 1.780 km.
Hàng chục nghìn UAV tác chiến tầm trung đang bao phủ khu vực có bán kính lên tới hơn 300 km phía sau tiền tuyến, làm đảo lộn các tuyến tiếp tế, nhắm mục tiêu vào trung tâm chỉ huy hậu phương và săn tìm các khẩu đội phòng không của Nga.
Dọc theo tiền tuyến dài hơn 1.200 km, Ukraine đang giảm số lượng binh sĩ trong vùng chiến sự bằng cách tăng cường sử dụng các đội UAV. Các thiết bị không người lái trên không giúp phát hiện và tấn công lính Nga, trong khi robot mặt đất hỗ trợ tiếp tế cho quân đội Ukraine và sơ tán người bị thương.
Đà tiến quân của Nga, quốc gia từng kiểm soát lãnh thổ Ukraine trung bình gần 400 km2 mỗi tháng ở thời điểm đỉnh cao năm ngoái, đã chậm lại. Vào tháng 4, lần đầu tiên trong gần hai năm, Nga đã mất nhiều lãnh thổ kiểm soát hơn là giành được, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington.
Yevgen Karas, người từng chỉ huy một số đội UAV tầm xa thử nghiệm đầu tiên vào năm 2022, cho biết số lượng UAV tấn công tầm xa mà Ukraine phóng mỗi tháng tăng gấp 20-30 lần kể từ đó. Số lượng UAV tầm trung hàng tháng cũng đã tăng thêm 1.000%.
“Tôi nghĩ họ sẽ gặp rắc rối lớn hơn trong nửa còn lại của năm nay vì chúng tôi sẽ triển khai nhiều cuộc tập kích hơn nữa. Đối với Nga, đó sẽ là những khoảng thời gian khó khăn”, Karas nói tại trung tâm chỉ huy ở Dnipro.
Karas đã phát động một trong những cuộc tấn công phía sau chiến tuyến đầu tiên vào tháng 9/2022, đánh trúng một kho nhiên liệu của Nga cách đó hơn 80 km bằng UAV. Khi đó, chiếc UAV phải cất cánh ở vị trí gần tiền tuyến đến mức những người điều khiển phải ngồi giữa làn hỏa lực của Nga.
Giờ đây, họ đánh trúng hàng trăm mục tiêu mỗi tháng từ các trung tâm điều khiển bí mật trên khắp Ukraine, nơi việc kết nối vào mạng lưới điện và Internet quan trọng hơn là khoảng cách gần mặt trận. Hôm 27/5, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov công bố chương trình “phong tỏa hậu cần” mới trị giá 112 triệu USD để giúp nước này có thể tiến hành nhiều cuộc tấn công tầm trung hơn vào mục tiêu Nga.
“Đà tiến công của Nga đang bị chậm lại một cách nghiêm trọng”, Sergei Markov, nhà phân tích chính trị Nga thân Điện Kremlin, thừa nhận.
Markov cho hay các cuộc tấn công bằng UAV tầm trung của Ukraine đã làm gián đoạn việc vận chuyển nhu yếu phẩm và binh sĩ ra mặt trận. “Giờ đây họ buộc phải ở cách xa các vị trí của Ukraine hơn 150 km. Điều này đang làm giảm khả năng cơ động tác chiến của lực lượng Nga”, ông nói.
Riêng trong tháng 3, Ukraine đã phóng 7.000 UAV, lần đầu tiên họ vượt Nga về số lượng thiết bị không người lái được triển khai, theo dữ liệu mà ABC News công bố.
Tuy nhiên, Ukraine vẫn phải đối mặt với những thách thức dai dẳng kể từ đầu xung đột. Họ thiếu binh sĩ, tên lửa đánh chặn và phụ thuộc nặng nề vào nguồn tài trợ từ châu Âu.
Liên minh châu Âu tháng trước thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ euro (khoảng 105 tỷ USD), nhưng Ukraine được cho là vẫn thiếu hụt khoảng 60 tỷ USD nhu cầu ngân sách.
Các nhà phân tích cho biết việc Ukraine phô diễn sức mạnh UAV không có nghĩa là họ sắp giành chiến thắng hoàn toàn, theo WP. Chiến tuyến vẫn chứng kiến giao tranh ác liệt và các quan chức Ukraine đã ghi nhận 233 trận giao tranh chỉ trong một ngày vào tuần trước.
Nga cũng đã phát động một trong những cuộc không kích lớn nhất trong cuộc chiến cuối tuần trước, sử dụng các UAV tự sát, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, gồm cả một tên lửa siêu vượt âm Oreshnik. Lực lượng Nga hiện vẫn kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine, và cả hai bên đều chưa tiến gần đến một chiến thắng quân sự mang tính quyết định.
Mặc dù vậy, Ukraine đang bắt đầu mùa hè thứ 5 của xung đột với sự tự tin ngày càng tăng.
“Đây là cuộc chiến tiêu hao. Nó giống như trận đấu quyền Anh không giới hạn số hiệp vậy. Chúng tôi chỉ cần đứng vững trên đôi chân của mình cho đến hiệp cuối cùng”, Mykola Bielieskov, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia Ukraine kiêm nhà phân tích cấp cao tại tổ chức phi lợi nhuận Come Back Alive cho biết.
Ron Takeda, Tavis Boise cùng một người bạn hôm 25/4 bắt đầu hành trình lướt ván dài gần 33 km trên biển, gần Đại học California, Santa Barbara.
Khi đang lướt trên mặt nước, Takeda nghe thấy tiếng động phía sau và nhanh chóng liếc nhìn lại. Ông phát hiện một thân hình đồ sộ, dài tới 4 m, đang bám sát và theo dõi từng cử động của mình.
"Tavis, đó có phải là cá heo không?", Takeda hỏi khi đứng trên tấm ván lướt cánh ngầm chuyên dụng đang lao nhanh.
Boise, người đang quay lại hành trình của họ trong chuyến lướt ván, nhận ra câu hỏi này là một điềm báo nguy hiểm, bởi với những người lướt ván kỳ cựu, họ thừa hiểu về cá heo đến mức Takeda lẽ ra phải nhận ra ngay lập tức.
Hai người nhanh chóng xác định được đó là một con cá mập khổng lồ đang ráo riết đuổi theo Takeda. Con vật bám sát ngay sau, vây lưng nhô lên khỏi mặt nước, khi Takeda di chuyển với tốc độ khoảng 16 km/h.
Trong video được Boise đăng trên mạng xã hội, con cá mập liên tục truy đuổi Takeda. Boise hét lên "Đừng có ngã đấy!" và "Chúa ơi, nó đang lao tới chỗ ông kìa!", khi hướng đi của anh tách khỏi Takeda.
"Chúa ơi, nó vẫn đuổi theo. Chuyện này vẫn tiếp diễn. Thật không thể tin nổi", Boise kể. "Đó là lúc cả hai chúng tôi bắt đầu hoảng loạn".
Takeda, một kỹ sư cơ khí đã nghỉ hưu, cho biết ông chỉ tập trung vào việc giữ thăng bằng, cố gắng không nghĩ đến con cá mập. Có những lúc ông tưởng con vật đã rời đi nhưng rồi lại thấy nó xuất hiện phía sau.
Theo lời kể của hai người, con cá mập bám theo Takeda trong khoảng 5 phút trước khi bỏ cuộc. Cả hai đều từng chạm trán cá mập trước đây, nhưng chưa bao giờ bị truy đuổi gay gắt và kéo dài đến vậy.
Boise biết Takeda có thể giữ thăng bằng nên đã quyết định dừng lại. Anh đuổi kịp Takeda vài km sau đó.
"Câu đầu tiên ông ấy nói là 'ngoài này thực sự rất tuyệt''', Boise nhớ lại lúc hội ngộ Takeda sau cuộc chạm trán cá mập.
Sau khi được đăng tải lên mạng xã hội, đoạn video nhanh chóng gây chú ý. Nhiều người xem thậm chí còn nghi ngờ tính xác thực của video và đặt câu hỏi liệu đây có phải là sản phẩm của AI hay không.
Boise và Takeda đã chia sẻ video với các chuyên gia tại Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) và tất cả đều xác nhận đó là một con cá mập lớn.
Takeda và Boise tin rằng bộ cánh ngầm dưới tấm ván, thứ vốn có hình dáng giống một con cá đuối khi nhìn từ dưới lên, có thể đã chạm vào thân con cá mập, khơi mào cuộc rượt đuổi. "Hãy thử đặt mình vào vị trí con cá mập. Con mồi vừa vỗ vào vai bạn rồi chạy biến đi", Boise nói.
Họ kinh ngạc trước trải nghiệm này nhưng không tỏ ra quá sợ hãi. Boise đặt tiêu đề cho video là "Cuộc rượt đuổi của chú cá mập thân thiện" với hy vọng không góp phần gây thêm ác cảm đối với loài vật này.
"Rõ ràng con cá mập đã đuổi theo chúng tôi một lúc lâu. Tôi tin chắc nó chỉ tò mò thôi. Nó chưa hề chạm vào chúng tôi", Takeda nói.
Họ dự kiến vẫn tiếp tục ra khơi lướt ván. "Chúng tôi khá tự tin rằng ngay cả khi chuyện này tái diễn, chúng tôi đã biết phải làm gì, đó là đừng để bị ngã", Boise nói.
Theo truyền thông Mỹ, tin tặc dường như đã khai thác hệ thống đo bồn tự động (ATG) vốn đang hiển thị trực tuyến và không được bảo vệ bằng mật khẩu tại nhiều trạm xăng ở một số bang của Mỹ ngày 15/5, cho phép chúng có thể can thiệp vào các chỉ số hiển thị trên bồn chứa nhưng không làm thay đổi mức nhiên liệu thực tế bên trong.
Các vụ xâm nhập mạng này chưa được ghi nhận gây ra thiệt hại hoặc tổn hại về mặt vật lý, nhưng các vụ vi phạm đã dấy lên những lo ngại về an toàn vì việc tiếp cận được vào hệ thống ATG. Về mặt lý thuyết, những vụ xâm nhập như vậy có thể cho phép một tin tặc gây ra một vụ rò rỉ mà không bị phát hiện.
Giới chức Mỹ nghi ngờ Iran có liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, các nguồn tin cũng cảnh báo rằng chính phủ Mỹ có thể không thể xác định một cách triệt để ai là người chịu trách nhiệm do thiếu các bằng chứng kỹ thuật số.
Cơ quan An ninh Cơ sở Hạ tầng và An ninh Mạng Mỹ, FBI chưa đưa ra bình luận.
Nếu sự can dự của Iran được xác nhận, đây sẽ là trường hợp mới nhất về việc Tehran đe dọa cơ sở hạ tầng quan trọng tại Mỹ, nơi vẫn nằm ngoài tầm bắn của các máy bay không người lái và tên lửa của Iran trong bối cảnh chiến sự Mỹ, Israel với Iran tạm đóng băng bởi một lệnh ngừng bắn trong khi các cuộc hòa đàm tiếp tục bế tắc.
Chiến dịch tấn công mạng này cũng là một lời cảnh báo đối với nhiều nhà vận hành cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ, những người đã phải chật vật để bảo mật hệ thống của họ bất chấp nhiều năm thúc giục từ liên bang.
Các nhà nghiên cứu an ninh mạng đã cảnh báo về các hệ thống ATG kết nối Internet trong hơn một thập niên qua. Vào năm 2015, công ty bảo mật Trend Micro đã đưa các hệ thống ATG giả lập lên mạng để xem loại tin tặc nào sẽ nhắm mục tiêu vào chúng. Một nhóm ủng hộ Iran đã nhanh chóng xuất hiện.
Một báo cáo năm 2021 từ Sky News đã trích dẫn các tài liệu nội bộ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, trong đó chỉ đích danh ATG là một mục tiêu tiềm năng cho một cuộc tấn công mạng gây gián đoạn tại các trạm xăng.
Theo Đài CNN, ngày 2-4, các phi hành gia của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch cùng đại diện từ Cơ quan Vũ trụ Canada là Jeremy Hansen đã chính thức rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida (Mỹ), thực hiện sứ mệnh Artemis II.
Đây là cột mốc đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 50 năm con người bay quanh Mặt trăng và cũng là chuyến bay có phi hành đoàn đầu tiên của hệ thống tên lửa đẩy SLS và tàu vũ trụ Orion.
Dù cả hai hệ thống đã trải qua nhiều năm phát triển và thử nghiệm không người lái - với kinh phí riêng cho tên lửa SLS đã vượt ngưỡng 24 tỉ USD kể từ năm 2010 - Artemis II được xem là thời điểm vàng để đánh giá độ tin cậy của chúng dưới áp lực cao nhất là đảm bảo an toàn tính mạng cho phi hành đoàn.
Kết quả của Artemis II có thể định hình lại tương lai của cả Orion lẫn SLS - dòng tên lửa mạnh nhất thế giới hiện nay nhưng đang đối mặt với nhiều chỉ trích về chậm tiến độ, đội vốn và tần suất phóng hạn chế.
Chuyến hành trình dự kiến kéo dài 10 ngày sẽ đưa phi hành đoàn bay qua phía xa của Mặt trăng. Với lộ trình này, họ có khả năng thiết lập kỷ lục về khoảng cách xa Trái đất nhất mà con người từng đạt tới trong lịch sử.
Từ lâu, NASA đã định hình chương trình thám hiểm Mặt trăng Artemis như một bàn đạp chiến lược phục vụ tham vọng tiến xa hơn vào vũ trụ.
Sứ mệnh Artemis II là chuyến bay thử nghiệm với lộ trình bay quanh Mặt trăng mà không hạ cánh xuống bề mặt.
Tuy nhiên đây được coi là sứ mệnh mở đường cho Artemis III - nhiệm vụ dự kiến sẽ đưa tàu không người lái đáp xuống vùng cực Nam còn nhiều ẩn số của Mặt trăng.
Mục tiêu cốt lõi của chương trình Artemis là tìm ra phương thức giúp con người có thể sinh sống và làm việc lâu dài trên bề mặt Mặt trăng.
