Trong những tuần đầu xung đột, trung đội của Vladyslav Tovstyi từng có lần rơi vào cảnh ngặt nghèo khi lính Nga siết vòng vây. Trong lúc tuyệt vọng, họ lấy ra một chiếc máy bay không người lái (UAV) dân sự mua trên thị trường và điều khiển nó bay lên không trung.
“Sau khi điều khiển chiếc Mavic bay lên, chúng tôi có thể nhìn thấy 50 khí tài đối phương và chỉ thị mục tiêu cho pháo binh”, Tovstyi kể. “Trước đó, chúng tôi không hay biết gì về những ổ hỏa lực này”.
Sau hơn 4 năm chiến sự, mọi chuyện giờ đây đã khác. Tovstyi giờ nằm trong số những binh sĩ công nghệ cao, đang chỉ huy hàng chục người điều khiển UAV từ một hầm chỉ huy ở Donetsk.
Những màn hình độ phân giải cao được gắn trên các bức tường cách nhiệt, mỗi màn hình hiển thị một góc nhìn từ UAV về lực lượng hay khí tài Nga, hoặc một vùng chiến hào và dây thép gai chằng chịt.
Chiếc máy tính xách tay của Tovstyi kết nối anh với các đơn vị khác đang điều khiển UAV xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga. Trong đó, một số nỗ lực làm gián đoạn tuyến tiếp tế hậu phương, một số khác tấn công các nhà máy lọc dầu cách biên giới Ukraine hàng nghìn km.
Với nguồn tài trợ từ châu Âu, Ukraine đã trở thành nhà sản xuất vũ khí ngày càng đáng gờm, đặc biệt là các hệ thống UAV. Từ vài chiếc quadcopter, loại UAV bốn cánh quạt mua sẵn trên thị trường, Ukraine giờ đã phát triển mạng lưới UAV ba tầng: tầm ngắn, tầm trung và tầm xa.
Một thế hệ UAV tầm xa chiến lược mới do Ukraine sản xuất đang xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga chưa từng thấy, buộc Moskva phải tăng cường phòng thủ những vùng lãnh thổ mà họ chưa từng nghĩ sẽ bị đe dọa. Vào tháng 2, một chiếc UAV đã lao vào nhà máy lọc dầu nằm ở Cộng hòa Komi gần vòng Bắc Cực, sau khi thực hiện hành trình dài gần 1.780 km.
Hàng chục nghìn UAV tác chiến tầm trung đang bao phủ khu vực có bán kính lên tới hơn 300 km phía sau tiền tuyến, làm đảo lộn các tuyến tiếp tế, nhắm mục tiêu vào trung tâm chỉ huy hậu phương và săn tìm các khẩu đội phòng không của Nga.
Dọc theo tiền tuyến dài hơn 1.200 km, Ukraine đang giảm số lượng binh sĩ trong vùng chiến sự bằng cách tăng cường sử dụng các đội UAV. Các thiết bị không người lái trên không giúp phát hiện và tấn công lính Nga, trong khi robot mặt đất hỗ trợ tiếp tế cho quân đội Ukraine và sơ tán người bị thương.
Đà tiến quân của Nga, quốc gia từng kiểm soát lãnh thổ Ukraine trung bình gần 400 km2 mỗi tháng ở thời điểm đỉnh cao năm ngoái, đã chậm lại. Vào tháng 4, lần đầu tiên trong gần hai năm, Nga đã mất nhiều lãnh thổ kiểm soát hơn là giành được, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington.
Yevgen Karas, người từng chỉ huy một số đội UAV tầm xa thử nghiệm đầu tiên vào năm 2022, cho biết số lượng UAV tấn công tầm xa mà Ukraine phóng mỗi tháng tăng gấp 20-30 lần kể từ đó. Số lượng UAV tầm trung hàng tháng cũng đã tăng thêm 1.000%.
“Tôi nghĩ họ sẽ gặp rắc rối lớn hơn trong nửa còn lại của năm nay vì chúng tôi sẽ triển khai nhiều cuộc tập kích hơn nữa. Đối với Nga, đó sẽ là những khoảng thời gian khó khăn”, Karas nói tại trung tâm chỉ huy ở Dnipro.
Karas đã phát động một trong những cuộc tấn công phía sau chiến tuyến đầu tiên vào tháng 9/2022, đánh trúng một kho nhiên liệu của Nga cách đó hơn 80 km bằng UAV. Khi đó, chiếc UAV phải cất cánh ở vị trí gần tiền tuyến đến mức những người điều khiển phải ngồi giữa làn hỏa lực của Nga.
Giờ đây, họ đánh trúng hàng trăm mục tiêu mỗi tháng từ các trung tâm điều khiển bí mật trên khắp Ukraine, nơi việc kết nối vào mạng lưới điện và Internet quan trọng hơn là khoảng cách gần mặt trận. Hôm 27/5, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov công bố chương trình “phong tỏa hậu cần” mới trị giá 112 triệu USD để giúp nước này có thể tiến hành nhiều cuộc tấn công tầm trung hơn vào mục tiêu Nga.
“Đà tiến công của Nga đang bị chậm lại một cách nghiêm trọng”, Sergei Markov, nhà phân tích chính trị Nga thân Điện Kremlin, thừa nhận.
Markov cho hay các cuộc tấn công bằng UAV tầm trung của Ukraine đã làm gián đoạn việc vận chuyển nhu yếu phẩm và binh sĩ ra mặt trận. “Giờ đây họ buộc phải ở cách xa các vị trí của Ukraine hơn 150 km. Điều này đang làm giảm khả năng cơ động tác chiến của lực lượng Nga”, ông nói.
Riêng trong tháng 3, Ukraine đã phóng 7.000 UAV, lần đầu tiên họ vượt Nga về số lượng thiết bị không người lái được triển khai, theo dữ liệu mà ABC News công bố.
Tuy nhiên, Ukraine vẫn phải đối mặt với những thách thức dai dẳng kể từ đầu xung đột. Họ thiếu binh sĩ, tên lửa đánh chặn và phụ thuộc nặng nề vào nguồn tài trợ từ châu Âu.
Liên minh châu Âu tháng trước thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ euro (khoảng 105 tỷ USD), nhưng Ukraine được cho là vẫn thiếu hụt khoảng 60 tỷ USD nhu cầu ngân sách.
Các nhà phân tích cho biết việc Ukraine phô diễn sức mạnh UAV không có nghĩa là họ sắp giành chiến thắng hoàn toàn, theo WP. Chiến tuyến vẫn chứng kiến giao tranh ác liệt và các quan chức Ukraine đã ghi nhận 233 trận giao tranh chỉ trong một ngày vào tuần trước.
Nga cũng đã phát động một trong những cuộc không kích lớn nhất trong cuộc chiến cuối tuần trước, sử dụng các UAV tự sát, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, gồm cả một tên lửa siêu vượt âm Oreshnik. Lực lượng Nga hiện vẫn kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine, và cả hai bên đều chưa tiến gần đến một chiến thắng quân sự mang tính quyết định.
Mặc dù vậy, Ukraine đang bắt đầu mùa hè thứ 5 của xung đột với sự tự tin ngày càng tăng.
“Đây là cuộc chiến tiêu hao. Nó giống như trận đấu quyền Anh không giới hạn số hiệp vậy. Chúng tôi chỉ cần đứng vững trên đôi chân của mình cho đến hiệp cuối cùng”, Mykola Bielieskov, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia Ukraine kiêm nhà phân tích cấp cao tại tổ chức phi lợi nhuận Come Back Alive cho biết.
Ngày 8.5, quân đội Mỹ thông báo đã tấn công các mục tiêu quân sự tại Iran trong ngày 7.5 nhằm mục đích "tự vệ" sau khi 3 tàu khu trục Mỹ bị tấn công tại eo biển Hormuz. Tổng thống Trump cho biết 3 tàu chiến Mỹ không hư hại gì nhưng nhiều xuồng nhỏ và máy bay không người lái (UAV), tên lửa của Iran đã bị bắn hạ.
"Chúng tôi sẽ hạ gục họ mạnh hơn và bạo lực hơn rất nhiều trong tương lai nếu họ không ký thỏa thuận nhanh chóng. Ba tàu khu trục của chúng tôi cùng thủy thủ đoàn tuyệt vời sẽ tái gia nhập đội phong tỏa hải quân, vốn là bức tường thép đích thực", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Trong khi đó, quân đội Iran tố cáo Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công một tàu dầu và một tàu khác gần eo biển Hormuz trong ngày 7.5. Hành động này khiến Iran đáp trả lực lượng Mỹ.
Đợt ăn miếng, trả miếng khiến nguy cơ xung đột tái bùng phát và làm lệnh ngừng bắn sụp đổ. Tuy nhiên, ông Trump nói với ABC News rằng lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực và miêu tả đòn tấn công mới của Mỹ "chỉ là cái chạm nhẹ" vì "họ đã coi thường chúng tôi".
"Tôi sẽ cho các bạn biết khi nào không còn lệnh ngừng bắn. Hoặc các bạn có thể biết điều đó khi thấy một luồng sáng lớn phát ra từ Iran", ông Trump nói.
Mặt khác, nhà lãnh đạo cho biết Mỹ vẫn đang đàm phán với Iran sau đợt tấn công qua lại. Ông tiết lộ rằng đề xuất của Mỹ nhằm chấm dứt xung đột là nhiều hơn một trang giấy.
Ông tóm tắt các đề nghị đó là Iran sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân và sẽ giao "bụi hạt nhân cùng nhiều thứ khác chúng tôi muốn" cho Mỹ. "Bụi hạt nhân" là từ được ông Trump dùng để chỉ kho uranium được làm giàu của Iran và những gì còn lại sau đợt không kích của Mỹ và Israel vào năm 2025.
"Cuộc đối thoại đang diễn ra rất tốt nhưng họ phải hiểu rằng nếu thỏa thuận không được ký, họ sẽ chịu nhiều đau đớn. Việc ký kết có thể diễn ra vào bất cứ khi nào hoặc có thể không nhưng tôi tin rằng họ muốn thỏa thuận này hơn tôi", chủ nhân Nhà Trắng quả quyết. Khi được hỏi rằng Iran có đồng ý chưa, ông nói "họ đã đồng ý".
Truyền thông Iran đưa tin rằng nước này chưa hoàn thiện câu trả lời và đang đánh giá thông điệp của Mỹ được chuyển qua Pakistan.
Báo Tribune của Pháp ngày 31/3 đưa tin phần lớn máy bay không người lái (UAV) tự sát dòng Shahed của Iran bị tiêm kích Rafale bắn hạ trên vịnh Ba Tư, trước khi tiến vào không phận Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Không rõ phi đội Pháp bắn hạ bao nhiêu phi cơ Iran với số lượng tên lửa đã tiêu hao.
Với giá 691.000-806.000 USD mỗi quả, tổng chi phí tên lửa MICA mà tiêm kích Pháp đã sử dụng là khoảng 55-65 triệu USD. Trong khi đó, mỗi chiếc Shahed-136 Iran có giá ước tính 20.000-50.000 USD tùy biến thể.
Bộ Quốc phòng Pháp chưa bình luận về thông tin.
Quân đội Pháp ngày 3/3 thông báo đã điều động tiêm kích Rafale đồn trú ở UAE để đối phó đòn tập kích của Iran, bảo vệ các căn cứ của họ ở nước sở tại. Truyền thông Pháp đưa tin ít nhất 12 chiếc Rafale đã nhận nhiệm vụ trên.
Số trận đánh mà tiêm kích Rafale phải khai hỏa 4-6 quả MICA trong hai tuần cuối tháng 3 ít hơn nhiều so với đầu xung đột. Viện Nghiên cứu Chiến tranh, có trụ sở tại Mỹ, nhận định đây là dấu hiệu cho thấy năng lực triển khai UAV và tên lửa của Iran đã hứng chịu thiệt hại do những đòn không kích dữ dội do Mỹ - Israel tiến hành.
Tuy nhiên, số tên lửa MICA mà tiêm kích Pháp đã phóng vẫn bị coi là nhiều quá mức, dẫn đến chi phí đánh chặn không tương xứng với giá trị mục tiêu. Bộ Quốc phòng Pháp gần đây quyết định dùng trực thăng vũ trang Fennec và Caracal trang bị súng 12,7 mm để đối phó UAV Iran.
Phương án trên được đánh giá là ít tốn kém hơn sử dụng tiêm kích mang tên lửa MICA, do lực lượng Pháp có thể tận dụng các vũ khí quen thuộc với giá rẻ hơn. Điều này cũng giúp bảo toàn kho tên lửa đối không đắt tiền để hạ mục tiêu quan trọng hoặc thực hiện nhiệm vụ khó hơn.
Tuy nhiên, sử dụng trực thăng chống UAV không phải giải pháp có thể áp dụng rộng rãi, do chỉ đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt động phòng thủ xung quanh căn cứ hoặc địa điểm có yêu cầu bảo vệ chặt chẽ. Hoạt động này còn phụ thuộc vào mạng lưới radar cảnh giới, thời tiết, tầm nhìn, trình độ tổ lái và không phù hợp để bảo vệ khu vực từ xa.
Tên lửa đối không MICA được Pháp biên chế từ năm 1996, có khối lượng hơn 110 kg, mang theo đầu đạn nặng 12 kg, tầm bắn từ tiêm kích là 60-80 km. Quả đạn được trang bị đầu dò radar chủ động hoặc hồng ngoại, tùy biến thể.
Bộ Quốc phòng Nga hôm nay thông báo các đơn vị phòng không đã bắn hạ 1.054 máy bay không người lái (UAV) tự sát, 8 bom dẫn đường, một tên lửa hành trình Flamingo và một quả đạn diệt hạm Neptune-MD của Ukraine trong vòng 24 giờ qua. Hạm đội biển Đen phá hủy 6 xuồng không người lái của Ukraine.
Cơ quan này không công bố số lượng khí tài mà Ukraine đã triển khai. Đây được đánh giá là cuộc tập kích có quy mô lớn nhất của Ukraine nhằm vào Nga kể từ khi chiến sự bùng phát tháng 2/2022.
Giới chức Nga cho biết ít nhất 4 dân thường đã thiệt mạng, trong đó ba nạn nhân gần thủ đô Moskva và một người tại tỉnh Belgorod.
Thị trưởng Moskva Sergey Sobyanin thêm rằng 12 người bị thương trong những cuộc tấn công ban đêm, chủ yếu ở khu vực gần lối vào một nhà máy lọc dầu của thành phố. Theo ông, cơ sở này "không chịu thiệt hại kỹ thuật".
Mảnh vỡ UAV cũng rơi xuống khuôn viên sân bay Sheremetyevo ở Moskva, song không gây thiệt hại.
Cuộc tấn công diễn ra sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 15/5 tuyên bố sẽ tấn công trả đũa Nga, sau khi thủ đô Kiev và một số địa phương hứng đợt tập kích dữ dội khiến 24 người thiệt mạng và khoảng 50 người bị thương.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine cùng ngày cho biết Nga tập kích nước này bằng 287 UAV các loại. "Lực lượng phòng không bắn hạ 279 UAV, trong khi 8 phi cơ đánh trúng 7 địa điểm và mảnh vỡ rơi xuống 7 khu vực", cơ quan này cho hay.
Theo giới chức Ukraine, cuộc tấn công khiến 8 người bị thương và làm hư hại một số chung cư.
Các đợt tập kích qua lại giữa Nga và Ukraine diễn ra trong lúc nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột không đạt tiến triển, trong đó Kiev không chấp nhận yêu cầu của Moskva về vấn đề lãnh thổ. Đàm phán bị đình trệ đáng kể sau khi bên trung gian là Mỹ chuyển hướng sang Trung Đông và tập trung cho chiến dịch đối phó Iran.
