Đọc bài viết “Sếp bị chê keo kiệt vì ở biệt thự vẫn 13 năm mang cơm đi làm” tôi thấy giống bản thân mình 10 năm trước. Lúc đó tôi còn là giảng viên đại học. Hôm nào có lịch giảng tại Quận 1 thì tôi đều về nhà ăn trưa. Nếu phải giảng dưới cở sở Thủ Đức thì tôi ăn cơm trưa tại trường (được chuẩn bị sẵn cho giảng viên). Ăn xong, tôi tranh thủ nghỉ ngơi, ngủ trưa tại phòng chờ để chiều lên giảng đường tiếp. Vậy là trong suốt 15 năm làm giảng viên, tôi hầu như không cần ăn ngoài bữa nào.
Sau 15 năm, tôi chuyển sang làm cho một ngân hàng nước ngoài. Suốt 26 năm đó, tôi được gia đình chuẩn bị cơm trưa để ăn tại phòng ăn của cơ quan. Tôi vẫn giữ thói quen ăn xong phải ngủ trưa, nếu không buổi chiều làm việc rất khó chịu. Vì là ngân hàng nước ngoài nên giờ giấc rất nghiêm ngặt. Cứ đúng 12 giờ là tôi đứng dậy và đi ăn trưa, khoảng 15-30 phút sau tôi về lại chỗ ngồi và trải khăn nằm dưới sàn ngay chỗ làm việc để ngủ. Lúc đó, các em đồng nghiệp trẻ của tôi lại kéo nhau ra ngoài ăn trưa. Trước một giờ chiều, tôi thức dậy, sau đó mới thấy các em đi ăn về.
Vì tôi là một sếp nhỏ, tự lái xe hơi đi làm, nhà cửa khang trang, nhưng ngày nào cũng tự đem cơm trưa đi ăn một mình nên một số em trẻ cũng tỏ thái độ khinh thường. Cụ thể, một lần nọ, một nhân viên trẻ phòng tôi mời khách hàng ăn trưa và có lời mời tôi dự cùng. Vì lịch sự nên tôi nhận lời. Em gọi mấy món kiểu Tây, tôi cũng ăn bình thường như mọi người.
Chiều về cơ quan, em hỏi tôi: “Trưa ăn ngon không anh?”. Tôi trả lời thật lòng rằng “không” vì bản thân không hợp đồ Tây. Thế nhưng, sau đó tôi tình cờ nghe được em tám chuyện lại với cậu đồng nghiệp ngồi kế bên rằng “ăn cơm nhà quen rồi nên có biết thưởng thức gì đâu”.
>> Tôi mua được đất ven Sài Gòn bắt đầu từ mỗi tháng tiết kiệm 270.000 đồng
Lần khác, tôi tâm sự với một nữ nhân viên khác: “Anh đem cơm ăn trưa đi làm nên chắc bị mọi người khinh lắm nhỉ?”. Em nhân viên ngại ngùng trả lời: “Chắc cũng một chút thôi ạ”.
Thực ra, tôi không thấy xấu hổ vì thói quen của mình. Tôi tự mang cơm, tự ăn đồ của mình, chứ không xin xỏ, không làm phiền ai cả. Hơn nữa, phần cơm của tôi rất chất lượng vì thức ăn mua tại siêu thị lớn, không dám mua thức ăn ngoài chợ, canh có thịt, nhiều rau, sạch sẽ, đủ chất, chứ không phải lèo tèo như ăn ngoài hàng.
Vì vậy, dù biết bị đàm tiếu sau lưng, nhưng tôi vẫn không sợ ai nói mình keo kiệt. Đơn giản là tôi có điều kiện tự chuẩn bị bữa trưa nên ăn cơm nhà cho thuận tiện với công việc. Còn các em trẻ không có điều kiện nấu ăn thì cứ việc đi ra ngoài hàng, tôi không đánh giá hay chê bai.
Ai nghĩ rằng đem cơm ăn trưa đi làm là keo kiệt thì đó là cái nhìn phiến diện của họ, tôi không mất thời gian tranh cãi. Đồ ăn của tôi đem theo nhiều khi còn chất lượng, giá cao hơn cả bữa ăn bên ngoài, nên đâu thể gọi là keo kiệt được.
Tôi vừa xem một video ghi lại cảnh một shipper cố hết sức can ngăn khách đừng nhận đơn hàng "iPhone 16 Pro Max thanh lý" giá chỉ 500 nghìn đồng. Khách hàng là một bé gái, độ tuổi cấp hai, biểu cảm có vẻ hý hửng vì nghĩ mình vừa trúng "món hời".
Dù anh shipper ra sức khuyên can và cảnh báo khui hàng thì không được trả lại, em vẫn mở hộp ngay tại chỗ, đầy háo hức và rồi chưng hửng khi bên trong chẳng có chiếc iPhone nào, mà là vài viên pin.
Một người bạn của tôi khi xem video này và cho rằng shipper làm vậy là không đúng với nhiệm vụ công việc.
Hàng nào cho phép đồng kiểm thì đồng kiểm với khách, khách nhận hàng thì thu tiền, khách không lấy thì làm thủ tục hoàn đơn hàng. Shipper hết trách nhiệm. Nếu có sự cố hàng giả, hàng không đúng quảng cáo thì đó là việc của người mua với người bán hoặc với sàn thương mại điện tử.
Tôi thì nghĩ khác, như cô bé trong video trên, sau khi chưng hửng vì mở hàng mà không thấy chiếc iPhone nào đã nói với shipper rằng cho trả lại hàng vì mẹ biết mẹ sẽ mắng nữa. Có thể suy luận rằng đây không phải lần đầu, shipper cũng quá rành với những đơn hàng như thế, làm gì có chiếc điện thoại thông minh nào, nên họ cảnh báo khách trước cũng là một việc cần làm.
Một người mẹ ở Hà Nội từng tâm sự với tôi rằng chị mất gần hai tháng mới nhận ra con trai lớp 8 của mình đang gặp áp lực học tập. Không phải vì đứa trẻ giấu giếm, mà vì cả nhà gần như không còn nói chuyện với nhau mỗi ngày. Buổi sáng ai cũng vội đi làm, đi học. Buổi tối, mỗi người lại chìm vào thế giới riêng của mình trên chiếc điện thoại cá nhân. "Tôi cứ nghĩ con vẫn ổn. Đến khi giáo viên chủ nhiệm gọi điện thì mới biết con đã mất ngủ nhiều tuần", chị kể.
Tôi vẫn nhớ, ngày trước, bữa cơm gia đình là nơi mọi người trong gia đình kể cho nhau nghe những chuyện xảy ra trong ngày. Đó không chỉ là những câu chuyện vu vơ mà là cách cả gia đình hiểu nhau hơn. Đó là hệ thống cảnh báo sớm giúp cha mẹ nhận ra con đang vui hay buồn, gặp khó khăn hay đang có dấu hiệu lệch chuẩn. Khi những cuộc trò chuyện ấy biến mất, gia đình mất đi công cụ kết nối quan trọng nhất.
Điều nghịch lý là công nghệ được sinh ra để kết nối con người, nhưng trong rất nhiều trường hợp, nó đang khiến những người gần nhau nhất trở nên xa cách. Chúng ta có thể nhắn tin cho người ở nửa kia trái đất chỉ trong vài giây nhưng lại không biết hôm nay con mình đang nghĩ gì? Chúng ta có thể cập nhật trạng thái của hàng trăm người trên mạng xã hội nhưng không biết người bạn đời của mình đang chịu áp lực gì trong công việc? Đó là nghịch lý của thời đại số.
Có một thực tế mà nhiều phụ huynh không muốn thừa nhận: nhiều gia đình hiện nay đang để điện thoại làm thay một phần vai trò của cha mẹ. Khi trẻ quấy khóc, chúng ta đưa điện thoại để con nín. Khi cha mẹ bận việc, chúng ta đưa điện thoại để con bớt làm phiền. Khi muốn con ngồi yên, ta tiếp tục đưa điện thoại để giải quyết. Lâu dần, chiếc điện thoại trở thành người bạn thân nhất của trẻ. Trong khi cha mẹ trở thành những người xuất hiện ngày càng ít trong đời sống tinh thần của con.
Trẻ em học cách sống từ những gì chúng nhìn thấy mỗi ngày. Nếu cha mẹ luôn cầm điện thoại trên tay, trẻ sẽ cho rằng đó là hành vi bình thường. Nếu bữa cơm gia đình luôn im lặng vì màn hình, trẻ sẽ nghĩ đó là cách một gia đình vận hành. Và rồi đến một ngày, khi cha mẹ muốn con lắng nghe mình, đứa trẻ lại không còn thói quen trò chuyện nữa. Bởi suốt nhiều năm, chúng được dạy rằng màn hình quan trọng hơn cuộc đối thoại.
>> Tôi cấm điện thoại, bắt con học suốt ba tháng nghỉ hè
Một người cha từng than phiền với tôi: "Con tôi suốt ngày ôm điện thoại". Tôi hỏi: "Anh dùng điện thoại bao nhiêu tiếng mỗi ngày?". Anh cười, không dám trả lời. Nhiều bậc phụ huynh hiện nay muốn con bỏ điện thoại nhưng chính họ lại không rời được điện thoại. Họ muốn con đọc sách nhưng bản thân hiếm khi mở một cuốn sách. Họ muốn con trò chuyện nhưng cả buổi tối lại chỉ lo trả lời tin nhắn riêng.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công việc có thể theo con người về tận nhà qua một tin nhắn. Mạng xã hội có thể chen vào mọi khoảng thời gian trống. Những thông báo liên tục khiến nhiều người tưởng rằng mình luôn bận rộn. Và rồi không ít gia đình rơi vào tình trạng cùng sống dưới một mái nhà nhưng ít khi thực sự hiện diện bên nhau.
Điều cần thiết là tạo ra những "vùng thời gian bất khả xâm phạm" dành riêng cho gia đình. Đó có thể là 30 phút của bữa tối không điện thoại; một buổi cuối tuần không bị công việc làm gián đoạn; một khoảng thời gian mà mọi thành viên được quyền nói về niềm vui, nỗi buồn, những điều còn băn khoăn trong cuộc sống mà không sợ bị ngắt lời hay phán xét.
Nếu tối nay bạn có dịp ngồi chung mâm cơm với những người thân yêu, hãy thử dành cho nhau một khoảng thời gian trọn vẹn, không công việc, không mạng xã hội, không điện thoại. Biết đâu trong cuộc trò chuyện ấy, bạn sẽ nhận ra người bạn đời của mình đang mang một nỗi lo chưa từng nói ra. Biết đâu bạn sẽ hiểu hơn những áp lực mà con đang đối mặt ở trường học. Biết đâu cha mẹ đang có những tâm sự mà lâu nay chưa có dịp chia sẻ. Và cũng biết đâu, chính người thân của bạn đã chờ đợi khoảnh khắc được lắng nghe ấy từ rất lâu rồi.
Tôi làm ngân hàng ở Hà Nội đã gần 10 năm, lương 20 triệu một tháng. Nhiều người bên ngoài nhìn vào thường nghĩ đây là công việc có mức thu nhập cao, đáng mơ ước. Nhưng càng làm lâu, tôi càng thấy mệt mỏi vì áp lực chỉ tiêu và thời gian cá nhân gần như không còn thuộc về mình nữa. Một ngày làm việc của tôi bắt đầu từ 8h sáng, và khó có thể rời văn phòng trước 19h, thậm chí 20h.
Ngân hàng tôi không chỉ quản lý theo đầu việc, mà còn quản lý luôn cả thời gian hiện diện của nhân viên. Trớ trêu là hết giờ ở văn phòng chưa có nghĩa là tôi kết thúc công việc. Nhiều hôm, tôi vẫn phải mang laptop về nhà để làm tiếp báo cáo, rà soát số liệu, trả lời email, xử lý hồ sơ online tới tận khuya.
Chỉ người trong cuộc mới hiểu cảm giác đang ăn cơm tối vẫn phải mở điện thoại trả lời tin nhắn công việc liên tục. Một bữa cơm trọn vẹn với gia đình gần như là điều xa xỉ vì chồng con không thể đợi tới lúc tôi về nhà để cùng ăn. Có hôm cuối tuần, sếp gọi điện giao việc gấp, yêu cầu hoàn thành ngay trong ngày. Tôi đang đưa con đi chơi cũng phải vội vàng quay xe về nhà mở máy tính.
Có bữa, tôi nhận được tin nhắn yêu cầu hoàn thiện một đầu việc bắt buộc phải thao tác trên hệ thống nội bộ ở cơ quan. Chồng lại đi công tác, nên tôi đành gửi con cho bà ngoại rồi lóc cóc chạy xe máy tới ngân hàng cuối tuần. Những chuyện ấy dường như đã trở thành bình thường trong ngành này.
>> Kiệt sức vì 7 giờ tối vẫn phải ở lại văn phòng 'chạy deadline'
Ngoài khối lượng công việc hàng ngày, nhân viên ngân hàng còn phải liên tục tham gia các buổi đào tạo, tập huấn, cập nhật quy trình mới. Điều đáng nói là nhiều chương trình được tổ chức vào ngoài giờ như một điều hiển nhiên. Người ta mặc định nhân viên sẽ sẵn sàng hy sinh thời gian nghỉ ngơi để phục vụ công việc.
Tôi không phủ nhận ngành nào cũng có áp lực riêng. Nhưng điều khiến tôi day dứt là ở nhiều nơi, ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân gần như không được tôn trọng. Khi một nhân viên luôn phải trong trạng thái sẵn sàng trả lời điện thoại, xử lý việc bất kể giờ giấc, thì "tan làm" chỉ còn là khái niệm trên giấy tờ.
Chồng tôi nhiều lần hỏi: "Sao em không nghỉ, tìm việc khác đỡ vất vả hơn?". Tôi cũng từng nghĩ đến chuyện đó. Nhưng giữa thị trường lao động cạnh tranh ngày càng khốc liệt, giữ được công việc hiện tại đã khó, chứ chưa nói đến việc nhảy sang môi trường mới ở tuổi ngoài 30, còn con nhỏ, tôi còn khoản vay, còn áp lực cơm áo mỗi tháng.
Tôi viết những dòng này không phải để than vãn hay phủ nhận giá trị công việc mình đang làm. Tôi chỉ mong ở đâu đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là những ngành có cường độ cao như ngân hàng, sẽ bắt đầu nhìn nhận nghiêm túc hơn về khái niệm cân bằng cuộc sống và sự tôn trọng thời gian cá nhân của nhân viên. Bởi sau cùng, nhân viên cũng là con người. Ai cũng cần được nghỉ ngơi, được sống cho gia đình, và được thực sự rời khỏi công việc sau khi đã hết giờ làm.
