Cả tuổi trẻ của bác tôi gói gọn trong hai chữ “cày cuốc vì con”. Bác làm đủ nghề, tích góp từng đồng với một mục tiêu rất rõ ràng: phải mua được nhà cho hai con trai của mình, để sau này chúng có chỗ ổn định mà lập nghiệp, và cũng là để bác có nơi nương tựa khi về già.
Nhiều người trong gia đình từng khuyên bác nên để dành một phần tiền cho bản thân, phòng khi tuổi cao sức yếu thay vì dựa dẫm vào con cái. Nhưng bác chỉ cười, nói rằng “con cái mới là chỗ dựa lớn nhất của tuổi già”. Với bác, đầu tư cho con chính là cách đảm bảo cho tuổi già của mình.
Rốt cuộc, bác cũng làm được điều mình mong muốn. Sau nhiều năm tích góp, bác dồn toàn bộ tiền bạc mua được hai căn nhà. Trước đây, bác sống cùng con trai út trong căn nhà mua từ lâu. Còn vợ chồng con trai cả thuê nhà sống riêng. Năm ngoái, bác hoàn tất thủ tục cho tặng cả hai căn cho hai người con. Bác cho con út căn nhà đang ở, còn mình thì chuyển sang sống cùng vợ chồng con trai cả trong căn nhà mới mua.
Cứ nghĩ đó là một cái kết trọn vẹn cho bác khi con cái có nhà cửa ổn định, bác cũng có nơi nương tựa. Nhưng cuộc sống không đơn giản như những gì người ta dự tính. Chỉ một thời gian ngắn sau khi về ở cùng con trai cả, bác bắt đầu nảy sinh mâu thuẫn với con dâu. Những va chạm nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày dần tích tụ thành căng thẳng. Không ai nói ra điều gì quá lớn, nhưng cũng không ai thực sự thoải mái. Cuối cùng, bác quyết định rời đi.
>> Tôi sợ hết đường bỏ phố về quê nếu mua nhà 4 tỷ cho con thừa kế
Bác chuyển về sống cùng con trai út – người vẫn còn độc thân, ở trong căn nhà cũ. Tưởng rằng như vậy sẽ nhẹ nhàng hơn, nhưng thực tế lại là một câu chuyện khác. Con trai út của bác bận rộn với công việc, thường xuyên đi sớm về muộn. Căn nhà không còn cảnh va chạm, nhưng cũng thiếu đi sự hiện diện của người thân. Phần lớn thời gian trong ngày, bác ở một mình, tự nấu ăn, tự dọn dẹp, tự xoay xở mọi sinh hoạt.
Những lần tôi ghé thăm, bác vẫn nói “mọi thứ đều ổn”. Nhưng cái cách bác ngồi lặng lâu hơn, hay kể lại những chuyện cũ nhiều hơn, khiến tôi hiểu rằng sự “ổn” đó có phần gượng gạo. Không phải con cái không thương bác, mà là cuộc sống của mỗi người đã cuốn họ đi theo những ưu tiên riêng.
Nhìn câu chuyện của bác, tôi không khỏi suy nghĩ: có phải cứ hy sinh tất cả cho con cái thì sẽ đổi lại được một tuổi già an nhàn? Hay thực ra, đó là một kỳ vọng mà chính chúng ta tự đặt ra?
Tôi không nghĩ bác đã sai khi yêu thương và lo lắng cho con. Nhưng có lẽ, điều mà nhiều người trong thế hệ của bác chưa kịp nghĩ đến là: con cái có cuộc đời của chúng, còn tuổi già là quãng đường mỗi người phải tự chuẩn bị cho mình, cả về tài chính lẫn tinh thần. Giữ lại một phần cho bản thân không phải là ích kỷ, mà là cách để mình không trở thành gánh nặng, và cũng không đặt con cái vào những tình huống khó xử.
Câu chuyện của bác như một lời nhắc nhở với tôi rằng: yêu con là điều nên làm, nhưng đừng quên giữ lại cho bản thân một chỗ đứng vững vàng trong chính cuộc đời mình.
Có lẽ chưa bao giờ tôi cảm nhận rõ sự căng thẳng của mùa tuyển sinh đại học như năm nay, khi con trai của chị gái tôi vừa hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp THPT và nhận được kết quả mà nhiều người mơ ước.
Cháu đạt 9 điểm môn Toán, 8 điểm môn Tiếng Anh và 8 điểm môn Ngữ văn, 8,5 điểm môn Vật Lý. Đó là thành quả của mười hai năm học tập, đặc biệt là ba năm THPT với biết bao ngày thức khuya, dậy sớm, những buổi học thêm kéo dài đến tối muộn và cả những lần áp lực đến mức muốn bỏ cuộc.
Khi điểm thi được công bố, cả gia đình đều vui mừng vì kết quả ấy phản ánh đúng năng lực của cháu. Thế nhưng niềm vui ấy lại nhanh chóng nhường chỗ cho sự thấp thỏm. Cháu vẫn lo mình có thể trượt đại học chỉ vì thiếu 0,25 hoặc 0,5 điểm khi các trường công bố điểm chuẩn.
Nhiều người nghe đến điều đó có thể cho rằng thật vô lý. Điểm số như vậy đâu phải thấp. Thậm chí ở nhiều thời điểm trước đây, với kết quả ấy, cơ hội bước chân vào đại học là rất lớn. Nhưng tuyển sinh đại học ngày nay đã khác. Ở nhiều ngành học và nhiều trường đại học có sức hút lớn, điểm chuẩn luôn ở mức rất cao.
Có những ngành chỉ chênh nhau đúng 0,25 điểm nhưng số phận của hàng trăm thí sinh đã khác nhau hoàn toàn. Có người trở thành tân sinh viên của ngôi trường mơ ước, có người phải chấp nhận lựa chọn thứ hai dù năng lực gần như tương đương.
Chính vì thế, nỗi lo của cháu không phải là nỗi lo vô cớ mà là tâm trạng chung của rất nhiều học sinh sau khi biết điểm thi. Kỳ thi vào đại học từ lâu đã được xem là một trong những bước ngoặt lớn nhất của cuộc đời mỗi người.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không phải là điểm số của cháu, mà là cảm giác bất an sau khi đã cố gắng hết sức. Cháu nói với tôi rằng nếu thiếu 0,25 điểm để đỗ vào ngành mình yêu thích, có lẽ cháu sẽ tiếc nuối rất lâu.
Tôi hiểu cảm giác ấy. Bởi 0,25 điểm nghe thì rất nhỏ nhưng để có thêm từng ấy điểm, học sinh phải trả giá bằng hàng tháng, thậm chí hàng năm học tập nghiêm túc. Một câu hỏi làm đúng thay vì làm sai, một lỗi trình bày được tránh, một phút bình tĩnh hơn trong phòng thi cũng có thể tạo nên sự khác biệt. Trong tuyển sinh đại học hiện nay, sự cạnh tranh ngày càng lớn.
Nhiều trường sử dụng nhiều phương thức xét tuyển khác nhau như xét học bạ, xét chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, xét kết quả kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Điều đó khiến số lượng chỉ tiêu dành cho từng phương thức thay đổi theo từng năm. Với những ngành "nóng" như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, kinh tế, y khoa, luật hay sư phạm ở các trường tốp đầu, mức điểm chuẩn luôn rất cao.
Chỉ cần một sự chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến kết quả hoàn toàn khác. Có người sẽ hỏi rằng nếu trượt nguyện vọng một thì có phải cuộc đời sẽ khép lại hay không. Câu trả lời chắc chắn là không.
Cháu hiểu rằng đại học sẽ là môi trường giúp cháu phát triển năng lực, theo đuổi nghề nghiệp và hiện thực hóa những dự định sau này. Chính vì thế, cháu mong muốn mình được bước vào ngôi trường đã lựa chọn từ nhiều năm trước.
Sự lo lắng ấy không phải biểu hiện của sự yếu đuối mà là minh chứng cho việc cháu thực sự coi trọng tương lai của bản thân. Là người lớn, chúng ta cần chia sẻ với các em nhiều hơn trong khoảng thời gian chờ điểm chuẩn. Đây là quãng thời gian tưởng như ngắn nhưng lại dài đối với tâm lý của một thí sinh.
Mỗi ngày trôi qua đều đi kèm với sự hồi hộp. Các em liên tục theo dõi dự báo điểm chuẩn, đọc thông tin tuyển sinh, so sánh điểm số của mình với bạn bè và không ngừng đặt ra những giả thiết. Chính lúc này, gia đình nên là chỗ dựa tinh thần thay vì tạo thêm áp lực. Một lời động viên đúng lúc có thể giúp các em bình tĩnh hơn rất nhiều.
Gia đình chúng tôi cũng hồi hộp không kém. Chúng tôi hy vọng cháu sẽ đạt được nguyện vọng của mình, nhưng nếu kết quả không như mong muốn, chúng tôi vẫn sẽ ở bên để động viên cháu tiếp tục bước đi. Bởi điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở những con số trên bảng điểm, mà còn nằm ở hành trình cháu đã dũng cảm vượt qua để có được những con số ấy.
Tôi tin rằng có hàng chục nghìn gia đình trên khắp cả nước đang có tâm trạng giống như gia đình tôi. Họ vui vì con đã hoàn thành một kỳ thi quan trọng, nhưng cũng lo lắng vì tương lai vẫn còn phụ thuộc vào điểm chuẩn.
Năm 2011 tôi 24 tuổi. Sau khi học xong cao đẳng ngành du lịch và đã thử đi làm ở một khách sạn 5 sao với mức lương bọt bèo, sau 6 tháng vẫn chỉ là nhân viên part-time.
Tự thấy bản thân không có tài năng gì, không đẹp trai cao to vạm vỡ, không có tư duy kinh doanh, không có gan làm ăn, tôi quyết định đăng ký xuất khẩu lao động làm thuyền viên cho một du thuyền của Italy.
Lúc đầu, do tiếng Anh còn bập bẹ nên làm công việc thấp nhất với mức lương 650 USD (năm 2011), bao ăn ở trên tàu và làm thêm một số việc, mỗi tháng cũng được 800 - 900 USD nếu không mua sắm gì.
Tôi làm 9 tháng, về nghỉ 2 tháng. Năm 2012 là bước ngoặt lớn của cuộc đời khi may mắn và do chăm chỉ nên được lên chức, lương cứng 1.800 USD + tip từ 500 đến 700 euro.
Vậy là từ đó đến nay, 2026, chưa tháng nào kiếm dưới 2.500 USD. Thật sự, xuất khẩu lao động là con đường kiếm tiền tốt nhất đối với tôi.
Từ ngày đi xuất khẩu lao động, tôi có thể trả nợ, chăm lo cho cha mẹ, sửa nhà và mua được một miếng đất, có một số tiền để dành trong tài khoản, giúp đỡ chị anh, mua xe máy cho cha và chị hai... và nhiều việc khác nữa.
Nhưng nếu không có cái bằng cao đẳng du lịch thì lúc đó tôi không có đủ điều kiện nộp hồ sơ cho hãng du thuyền, nên đi học cũng rất quan trọng. Tôi rất biết ơn bằng cao đẳng du lịch và hãng du thuyền.
Ngày thứ sáu, khi đi làm về, bạn chắc chắn an tâm vì còn hai ngày nghỉ trước mặt. Người trẻ có thể hẹn hò, gặp gỡ bạn bè, hoặc đơn giản là dành thời gian cho gia đình. Hai ngày cuối tuần trọn vẹn giúp họ tái tạo năng lượng, cân bằng lại nhịp sống vốn đã quá căng thẳng.
Nhưng khi ngày thứ bảy vẫn là ngày làm việc, dù chỉ nửa ngày, mọi kế hoạch gần như bị cắt vụn. Tối thứ sáu không còn trọn vẹn vì phải nghĩ đến sáng hôm sau vẫn phải dậy đi làm. Thứ bảy trôi qua một cách lưng chừng vì không đủ dài để nghỉ ngơi, cũng chẳng đủ tập trung để làm việc hiệu quả. Đến chiều về, người ta mệt mỏi hơn là được hồi phục.
Tôi nghĩ chúng ta cần đánh giá nghiêm túc cách xã hội đang thiết kế thời gian sống của người trẻ.
Một trong những lý do khiến nhiều người trì hoãn kết hôn, ngại sinh con không chỉ nằm ở chi phí, mà còn là cảm giác không có thời gian để sống một cuộc đời đúng nghĩa.
Khi cả tuần bị chia nhỏ thành những ngày đi làm kéo dài, cuối tuần lại bị cắt đôi, thì việc xây dựng một mối quan hệ bền vững trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Hẹn hò không chỉ là gặp nhau vài tiếng sau giờ làm trong trạng thái mệt mỏi. Hôn nhân càng không thể chỉ dựa trên những khoảnh khắc chớp nhoáng. Nó cần thời gian chất lượng để hiểu nhau, để chia sẻ, để cùng trải nghiệm. Một cuối tuần trọn vẹn có thể tạo ra nhiều kết nối hơn cả tuần làm việc vội vã.
Chưa kể, những kế hoạch tưởng chừng đơn giản như đi chơi xa 1-2 ngày cũng trở nên bất tiện. Nếu được nghỉ thứ bảy, tối thứ sáu người trẻ hoàn toàn có thể bắt đầu một chuyến đi ngắn, đổi gió sau một tuần làm việc. Nhưng khi sáng thứ bảy vẫn phải lên công ty, mọi thứ trở nên dở dang, như tôi đã đề cập.
Ở góc độ doanh nghiệp, việc duy trì làm việc nửa ngày thứ bảy cũng không thực sự mang lại hiệu quả rõ rệt. Nhân sự đến công ty trong tâm thế cho có mặt, công việc khó đạt được năng suất cao. Thời gian ngắn, tâm lý lưng chừng, kết quả thường chỉ là những giờ làm việc hình thức.
Ngược lại, nếu cho nhân viên nghỉ trọn vẹn hai ngày cuối tuần, họ có cơ hội hồi phục cả thể chất lẫn tinh thần. Khi quay lại làm việc vào thứ hai, năng lượng và sự tập trung sẽ tốt hơn. Về dài hạn, đó mới là cách nâng cao hiệu quả lao động bền vững.
Quan trọng hơn, đây còn là một câu chuyện mang tính xã hội. Khi chúng ta nói về việc khuyến khích kết hôn, sinh con, không thể chỉ dừng ở các khẩu hiệu hay chính sách hỗ trợ tài chính.
Người trẻ cần một môi trường sống cho phép họ có thời gian để xây dựng các mối quan hệ, để chăm sóc gia đình, để cảm thấy cuộc sống không chỉ xoay quanh công việc.
