“Ung thư tuyến giáp đang trở thành một vấn đề nổi lên trong hệ thống y tế, không phải vì tỷ lệ tử vong cao, mà vì sự gia tăng nhanh chóng về số ca mắc và những thách thức trong quản lý hợp lý”, TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết tại hội thảo Cập nhật phương pháp điều trị, đánh giá tổn thương do ung thư tuyến giáp và liệu pháp hormone, hôm 4/4 tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.
Việt Nam ghi nhận khoảng 6.100–6.200 ca mắc mới ung thư tuyến giáp, 850–900 trường hợp tử vong mỗi năm. Căn bệnh đứng trong top 10 ung thư phổ biến, đặc biệt ở nữ giới. Tỷ lệ nữ mắc bệnh cao gấp khoảng 3-4 lần nam giới.
Đặc biệt tỷ lệ mắc tăng nhanh trong 20 năm qua. Ví dụ tại TP.HCM, tăng từ 2,4 lên 7,5/100.000 dân (1996–2015), với tốc độ tăng trung bình khoảng 8,7%/năm. Mới nhất, tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM năm 2025, ung thư tuyến giáp chiếm 23% trong hơn 42.000 ca mới, tiếp theo là ung thư vú (18,1%).
“Đây là một trong những mức tăng nhanh nhất trong các loại ung thư”, ông Khoa nói, thêm rằng khác với các ung thư như gan, phổi hay dạ dày, ung thư tuyến giáp có những đặc điểm rất đặc biệt. Tỷ lệ mắc tăng nhanh nhưng tử vong thấp, là ung thư có tiên lượng tốt nhất trong nhiều loại ung thư với tỷ lệ sống 5 năm trên 90% nếu phát hiện sớm.
Theo các nghiên cứu quốc tế, sự gia tăng tỷ lệ mắc chủ yếu do tăng phát hiện, không phải tăng thực sự bệnh lý. Ví dụ, tại Hàn Quốc, chỉ trong vòng 10 năm, tỷ lệ chẩn đoán ung thư tuyến giáp đã tăng 15 lần với hơn 40.000 người được phát hiện, tuy nhiên, không có khác biệt về số tử vong.
TS Dương Đức Bình, Bệnh viện K Tân Triều, cũng nhìn nhận thực trạng gia tăng nhanh chóng số ca phát hiện bướu giáp nhân, chủ yếu nhờ sự phổ biến của siêu âm độ phân giải cao. Tuy nhiên, thách thức hiện nay không còn nằm ở việc phát hiện, mà là làm sao phân biệt chính xác tổn thương lành tính và ác tính, từ đó tránh tình trạng chẩn đoán và điều trị quá mức.
Trong điều trị, xu hướng nổi bật hiện nay là chuyển từ “cắt toàn bộ tuyến giáp” sang tiếp cận cá thể hóa. Nhiều trường hợp ung thư tuyến giáp biệt hóa giai đoạn sớm có thể chỉ cần cắt thùy thay vì cắt toàn bộ, giúp giảm biến chứng, bảo tồn chức năng tuyến giáp và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Đồng thời, chiến lược theo dõi chủ động cũng đang được áp dụng cho một số trường hợp ung thư nguy cơ thấp.
Trong lĩnh vực y học hạt nhân, TS Bình cho biết, việc sử dụng I ốt 131 (I-131) hiện nay không còn mang tính đại trà mà được chỉ định dựa trên phân tầng nguy cơ. Bệnh nhân nguy cơ thấp thường không cần điều trị I-131, trong khi nhóm nguy cơ trung bình và cao sẽ được cân nhắc liều lượng phù hợp nhằm tối ưu hiệu quả và giảm tác dụng phụ.
Đáng chú ý, khoảng 5 – 15% bệnh nhân có thể tiến triển thành ung thư tuyến giáp kháng I-131 – một thách thức lớn trong điều trị. Với nhóm này, các liệu pháp nhắm trúng đích, đặc biệt là các thuốc ức chế tyrosine kinase, đang mở ra hướng điều trị mới, dựa trên phân tích đột biến gen như BRAF hay RET để cá thể hóa phác đồ. Bên cạnh đó, Việc phối hợp giữa chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, phẫu thuật và y học hạt nhân trong các Hội đồng Ung thư được xem là chìa khóa để đưa ra quyết định điều trị tối ưu cho từng bệnh nhân.
TS Khoa cho biết thêm Bộ Y tế xác định rõ ung thư tuyến giáp không phải là ưu tiên giảm tử vong, mà là ưu tiên quản lý hợp lý, tránh lạm dụng y tế. Cần chuyển từ “phát hiện càng nhiều càng tốt” sang “phát hiện đúng – điều trị đúng – quản lý phù hợp”. Thời gian tới, Bộ Y tế định hướng giảm tỷ lệ phẫu thuật không cần thiết, giảm chỉ định siêu âm tràn lan, chuẩn hóa 100% cơ sở ung bướu áp dụng phân tầng nguy cơ, xây dựng hướng dẫn quốc gia cập nhật theo quốc tế và tăng tỷ lệ quản lý ngoại trú, theo dõi dài hạn.
Tại Hội nghị khoa học quý 2 năm 2026 của Bệnh viện Da liễu TPHCM, diễn ra ngày 28/6, BSCKII Trần Vũ Anh Đào, Phó trưởng khoa Thẩm mỹ da cho biết, hiện nay các công nghệ sử dụng thiết bị năng lượng như laser, ánh sáng, RF, siêu âm hội tụ... ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực thẩm mỹ.
Đây là một xu hướng tất yếu, vì thiết bị công nghệ có khả năng điều trị đa dạng các tình trạng rối loạn sắc tố, mạch máu, sẹo, trẻ hóa da và triệt lông… với thời gian hồi phục ngắn. Tuy nhiên, hiệu quả và sự an toàn của việc điều trị phụ thuộc vào chẩn đoán, lựa chọn bệnh nhân, đặc điểm thiết bị, thông số và khả năng chăm sóc sau điều trị.
BSCKII Trần Vũ Anh Đào cho biết, Bệnh viện Da liễu TPHCM thường xuyên tiếp nhận các trường hợp biến chứng liên quan đến các thiết bị công nghệ trong thẩm mỹ. Trong đó, tỷ lệ biến chứng do thiết bị năng lượng chiếm khoảng 16% trong nhóm các tai biến thẩm mỹ mà khoa Thẩm mỹ da điều trị.
Biến chứng thường gặp nhất bao gồm bỏng, nhiễm trùng, tăng sắc tố sau viêm (PIH), giảm sắc tố, sẹo phì đại/sẹo lồi, đỏ da kéo dài… Ngoài ra, trên y văn còn có các báo cáo ghi nhận tổn thương mắt do laser.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc đánh giá bệnh chưa đầy đủ, chỉ định sai, lựa chọn thông số không phù hợp, không nhận diện lâm sàng hoặc chăm sóc sau thủ thuật không đúng...
"Tôi từng gặp rất nhiều những trường hợp bệnh nhân đến viện trong tình trạng da rỉ dịch kéo dài, thương tổn da sau laser chậm hồi phục sau nhiều tuần, do bệnh nhân đã thực hiện các thủ thuật này tại những cơ sở chưa được cấp phép.
Một số người chỉ đi khám bệnh vào giai đoạn trễ - sau vài tháng, thậm chí vài năm - khi đã đi rất nhiều nơi với tình trạng sẹo hồng ban kéo dài, sẹo phì đại hoặc thay đổi sắc tố, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ, chất lượng cuộc sống và giao tiếp của bệnh nhân.
Điều đáng chú ý là bản thân bệnh nhân cũng không biết mình được điều trị bằng phương pháp gì, người thực hiện có phải bác sĩ hay không và cần chăm sóc theo dõi như thế nào sau điều trị… mà chỉ tin vào những quảng cáo làm một lần sẽ đẹp", bác sĩ dẫn chứng.
Cũng theo bác sĩ Đào, hiện nay có nhiều người cho rằng thiết bị hiện đại thì việc điều trị sẽ an toàn và hiệu quả. Quan điểm này đúng nhưng chưa đủ, vì máy móc chỉ là công cụ.
Trong khi đó, hiệu quả và mức độ an toàn điều trị phụ thuộc rất nhiều vào kiến thức của bác sĩ trong việc chẩn đoán đúng bệnh, nắm rõ về tương tác giữa thiết bị và da, kinh nghiệm vận hành hay khả năng xử trí biến chứng.
Chính vì lý do trên, phần lớn các danh mục kỹ thuật về thực hành các công nghệ phải là nhân viên y tế đã được đào tạo bài bản về laser ánh sáng.
Bác sĩ cảnh báo, người dân trước khi quyết định thực hiện các dịch vụ thẩm mỹ nói chung và các thiết bị năng lượng nói riêng cần lưu ý lựa chọn cơ sở chuyên khoa, được khám trực tiếp bởi bác sĩ.
Song song đó, cần khai báo đầy đủ thuốc đang dùng, tiền sử sẹo lồi, tiền sử bệnh nhiễm trùng da, tình trạng rám nắng... cũng như được tư vấn kỹ để hiểu rõ thời gian hồi phục, nguy cơ biến chứng của các thủ thuật.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau điều trị bằng các thiết bị phát năng lượng như bỏng, phồng rộp, tăng sắc tố hoặc sẹo… người dân không nên tự xử trí bằng thuốc không rõ nguồn gốc mà cần đến bệnh viện chuyên khoa sớm để được thăm khám, chẩn đoán và xử trí kịp thời.
Tờ tạp chí Halmek của Nhật Bản mới đây đưa tin, bí quyết của những người luôn tràn đầy sức sống nằm ở việc giữ cho mạch máu và não bộ luôn ở trạng thái trẻ trung - và điểm tựa cho điều đó là bữa ăn mỗi ngày. Chỉ cần tinh tế một chút trong cách chọn nguyên liệu và chế biến, duy trì lối ăn uống lành mạnh và ngon miệng về lâu dài, tuổi của mạch máu lẫn tuổi của bộ não đều sẽ được cải thiện rõ rệt.
Tiến sĩ y học Taki Yasuyuki, Khoa Y học Lão hóa Lâm sàng thuộc Viện Nghiên cứu Y học Lão hóa (Đại học Tohoku, Nhật Bản) chỉ ra rằng khi mạch máu mất đi sự khỏe mạnh, não bộ sẽ rất dễ bị teo lại. Ngược lại, mạch máu càng trẻ trung thì chức năng não càng được duy trì tốt.
Bên cạnh đó, việc bảo vệ não và mạch máu còn giúp phòng ngừa chứng suy giảm trí nhớ (dementia), là chìa khóa then chốt để kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh. Trong đó, yếu tố quan trọng nhất chính là thói quen sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt là chế độ ăn.
Chuyên gia dinh dưỡng Kikuchi Mayuko đưa ra lời khuyên trước hết cần bổ sung đầy đủ protein. Ngoài ra, các loại cá lưng xanh như cá thu, cá thu đao rất giàu DHA và EPA; lycopene có trong cà chua; hay astaxanthin có trong cá hồi... đều là những chất rất đáng để tăng cường.
Tuy nhiên, dù là thực phẩm tốt cho sức khỏe thì cũng không nên ăn liên tục duy nhất một loại mỗi ngày. Bà Kikuchi khuyên mọi người nên áp dụng phương pháp "ăn xoay vòng", cứ vài ngày lại thay đổi nguyên liệu khác nhau để tránh mất cân bằng dinh dưỡng.
Một điểm quan trọng khác là phải làm sao để bản thân có thể duy trì thói quen này lâu dài. Việc khéo léo tận dụng lò vi sóng hay thực phẩm đóng hộp không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn bổ sung dinh dưỡng một cách dễ dàng.
Bác sĩ Taki chia sẻ thêm: "Nếu bạn có thể duy trì chế độ ăn lành mạnh và bắt đầu cảm nhận thấy 'cơ thể nhẹ nhàng hơn', 'tinh thần tốt hơn', thì đó chính là tín hiệu cho thấy bộ não và mạch máu của bạn đang giữ được sự trẻ trung".
Dưới đây là 3 nguyên tắc ăn uống lành mạnh được hai chuyên gia đề xuất:
Kết hợp linh hoạt cá, rau củ, thịt và đậu nành
Muốn kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh, protein và các vitamin trong rau củ quả màu xanh, vàng là những thành phần không thể thiếu. Thiếu hụt protein có thể gây ra những tác động tiêu cực đến cả cơ thể lẫn bộ não.
Trong khi đó, vitamin lại giúp làm chậm quá trình lão hóa và nâng cao sức đề kháng. Khi tuổi tác ngày một tăng, sức ăn thường có xu hướng giảm đi, do đó chúng ta càng cần ưu tiên chọn lựa những nguyên liệu có mật độ dinh dưỡng cao.
Áp dụng phương pháp "ăn xoay vòng"
Khái niệm "ăn xoay vòng" có nghĩa là không ăn mãi một loại thực phẩm, mà sẽ thay đổi chủng loại sau mỗi vài ngày. Ví dụ:
Món chính có thể xoay vòng theo thứ tự: Cá - Thịt - Trứng - Đậu phụ.
Món phụ có thể xoay vòng theo thứ tự: Súp lơ - Cà chua - Rau chân vịt.
Món chính tốt nhất nên thay đổi lượt qua từng bữa. Còn món phụ thì chỉ cần dùng hết nguyên liệu rồi mới chuyển sang loại khác, rất đơn giản và dễ tạo thành thói quen.
Tận dụng cách chế biến đơn giản, tiết kiệm thời gian
Sử dụng lò vi sóng hay các loại thực phẩm tiện lợi để giảm bớt thời gian nấu nướng là một mẹo quan trọng giúp duy trì chế độ ăn lành mạnh hằng ngày.
Chính nhờ việc có thể chế biến món ăn thơm ngon một cách nhanh chóng và đơn giản, bạn mới có thể duy trì thói quen ăn uống cân bằng, khỏe mạnh mà không gặp bất kỳ áp lực nào.
Khảo sát "Nhận thức về việc tiêu thụ rau quả của bệnh nhân tiểu đường năm 2026" do Hội Giáo dục Đào tạo Tiểu đường Trung Hoa công bố mới đây cho thấy 75% người bệnh không dám ăn trái cây vì sợ hàm lượng đường cao. Thực trạng này gần như không cải thiện sau một thập kỷ, khiến lượng trái cây tiêu thụ trung bình mỗi ngày của bệnh nhân chỉ đạt 0,4 phần, thấp hơn nhiều so với khuyến nghị.
Bác sĩ Lý Thuần Quyền, Thư ký ban điều hành Hội, nhận định nhiều người bệnh đang đánh đồng vị ngọt với khả năng làm tăng đường huyết. Sai lầm này khiến bệnh nhân tiểu đường tiêu thụ trái cây ít hơn 30% so với người thân trong gia đình. Đáng chú ý, dù 98% người dân đã nghe tên "chỉ số đường huyết (GI)", nhưng có đến 65% thừa nhận không thực sự hiểu bản chất của chỉ số này.
Trên thực tế, nhiều loại trái cây có vị ngọt đậm như kiwi vàng hay đu đủ lại sở hữu chỉ số GI từ thấp đến trung bình. Ngược lại, thực phẩm tưởng chừng không ngọt như ngô (bắp) lại có thể gây tăng đường huyết nhanh tùy theo giống loại, nhưng 72% người tham gia khảo sát hoàn toàn không nhận ra điều này. Việc dùng vị giác thay cho kiến thức khoa học đang đẩy người bệnh vào tình trạng thiếu hụt chất xơ và vitamin C trầm trọng.
Ông Âu Hoằng Nghị, Chủ tịch Hội Giáo dục Đào tạo Tiểu đường Trung Hoa, phân tích rằng việc cắt giảm trái cây cực đoan làm gia tăng tình trạng kháng insulin và phản ứng viêm trong cơ thể, đồng thời cản trở quá trình chữa lành vết thương. Hệ lụy này xuất phát từ việc người bệnh quá lo sợ đường huyết dao động mà bỏ qua các dưỡng chất thiết yếu giúp duy trì hệ miễn dịch.
Để kiểm soát bệnh khoa học, chuyên gia giáo dục tiểu đường Hà Minh Hoa khuyến nghị người bệnh nên tuân thủ chế độ ăn từ Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA). Theo đó, bệnh nhân nên tiêu thụ đều đặn 2 phần trái cây tươi nguyên quả mỗi ngày. Thay vì nhịn ăn, người bệnh cần ưu tiên chọn các loại quả có chỉ số GI thấp, giàu chất xơ và có mật độ dinh dưỡng cao để bảo vệ sức khỏe bền vững.
