Trang tin Axios ngày 6-4 dẫn lời bốn nguồn tin từ Mỹ, Israel và khu vực nắm rõ vấn đề cho biết các cuộc đàm phán hiện xoay quanh một thỏa thuận gồm hai giai đoạn.
Trong đó, giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn 45 ngày nhằm có thêm “khoảng thở” để các bên thương lượng một giải pháp lâu dài.
Nếu đạt được tiến triển, giai đoạn hai sẽ là thỏa thuận chính thức nhằm kết thúc chiến tranh. Lệnh ngừng bắn cũng có thể được gia hạn nếu cần thêm thời gian đàm phán.
Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn vẫn rất mong manh. Các nguồn tin nhận định khả năng đạt được một thỏa thuận tạm thời trong vòng 48 giờ tới là “rất thấp”.
Dù vậy, đây được coi là nỗ lực cuối cùng để tránh kịch bản leo thang nghiêm trọng, trong đó Mỹ và Israel có thể tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, kéo theo nguy cơ trả đũa vào các cơ sở năng lượng và nước tại các quốc gia vùng Vịnh.
Các cuộc đàm phán đang được tiến hành thông qua các bên trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời duy trì kênh liên lạc trực tiếp giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Washington được cho là đã đưa ra một số đề xuất trong những ngày gần đây, nhưng phía Tehran vẫn chưa chấp nhận.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hai vấn đề cốt lõi: việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của thế giới – và số phận kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran.
Các bên trung gian cho rằng đây là những nội dung chỉ có thể giải quyết trong một thỏa thuận cuối cùng, thay vì trong giai đoạn ngừng bắn tạm thời.
Về phía Iran, các quan chức nước này tỏ ra đặc biệt thận trọng. Tehran đã nói rõ với các bên trung gian rằng họ không muốn rơi vào tình huống như Gaza hay Lebanon – nơi tồn tại lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa nhưng các cuộc tấn công vẫn có thể tái diễn bất cứ lúc nào.
Hai nguồn tin cho biết Iran sẽ không chấp nhận từ bỏ các “quân bài mặc cả” quan trọng như eo biển Hormuz hay chương trình hạt nhân, chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày.
Do đó, các bên trung gian đang tìm cách xây dựng các biện pháp “tạo lòng tin”, bao gồm khả năng Iran thực hiện các bước đi từng phần liên quan đến Hormuz và uranium, đổi lại là các cam kết từ phía Mỹ rằng lệnh ngừng bắn sẽ được đảm bảo và chiến sự không tái diễn.
Trong khi đó, áp lực thời gian đang gia tăng nhanh chóng. Tổng thống Trump đã đặt ra hạn chót buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz vào tối 7-4 giờ Mỹ (sáng 8-4 giờ Việt Nam), đồng thời cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu nếu không đạt được thỏa thuận.
Dù đã gia hạn thêm thời gian, ông Trump vẫn khẳng định Mỹ đang “đàm phán sâu” nhưng cũng để ngỏ khả năng hành động quân sự nếu các cuộc thương lượng với Tehran thất bại.
Theo một số nguồn tin, kế hoạch cho một chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ – Israel nhằm vào các cơ sở năng lượng của Iran đã sẵn sàng, và việc gia hạn thời hạn chỉ nhằm tạo thêm “cánh cửa cuối cùng” cho ngoại giao.
Giới chính khách tại Washington đang đưa ra những lập trường khác nhau liên quan vấn đề pháp lý trong việc Mỹ kéo dài xung đột với Iran. Cụ thể, phe Dân chủ cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ phạm luật nếu tiếp tục cuộc chiến mà không được quốc hội phê duyệt, dựa theo Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh. Trong khi đó, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho rằng hạn chót theo nghị quyết trên có thể thay đổi trong thời gian ngừng bắn.
Trong ngày 30.4, thượng viện Mỹ đã không thông qua nghị quyết do đảng Dân chủ đề xuất nhằm hạn chế quyền hạn chiến tranh của Tổng thống Trump, đánh dấu thêm một nỗ lực bất thành của phe Dân chủ trong việc chấm dứt xung đột Mỹ - Iran, CBS News đưa tin.
Các tranh cãi pháp lý xoay quanh Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh năm 1973. Đây là một luật liên bang, nêu rõ trong trường hợp tổng thống Mỹ đưa quân đội tham gia xung đột mà không được quốc hội phê duyệt, chính phủ sẽ không được triển khai quân tham gia các hành động thù địch quá 60 ngày kể từ khi thông báo quốc hội.
Thời hạn 60 ngày được tính kể từ khi tổng thống gửi thông báo chính thức cho quốc hội. Ông Trump đã thông báo vào ngày 2.3, đồng nghĩa hạn chót 60 ngày sẽ kết thúc từ 0 giờ ngày 1.5 theo giờ địa phương. Ngoài ra, chủ nhân Nhà Trắng có thể gia hạn thêm 30 ngày để hoàn tất rút quân.
Như vậy, đảng Dân chủ cho rằng việc chính phủ tiếp tục cuộc xung đột sau ngày 1.5 có thể vi phạm luật. Tuy nhiên, trong phiên điều trần trước Ủy ban quân vụ thượng viện Mỹ hôm 30.4, ông Hegseth nói rằng “đồng hồ 60 ngày đã tạm dừng” trong thời gian Mỹ - Iran ngừng bắn ngày 8.4.
Các chuyên gia cho rằng phát ngôn của ông Hegseth nhằm nêu lập trường rằng việc tính 60 ngày theo Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh đã tạm dừng kể từ ngày 8.4.
Tương tự, Reuters ngày 1.5 dẫn lời một quan chức chính quyền ông Trump nói rằng “các hành động thù địch” đã chấm dứt kể từ lệnh ngừng bắn.
Tuy nhiên, đảng Dân chủ đã lập tức bác bỏ luận điểm trên.
“Lệnh ngừng bắn đồng nghĩa các bên dừng ném bom. Nó không mang nghĩa chấm dứt hành động thù địch. Nếu chúng ta vẫn sử dụng quân đội Mỹ để phong tỏa Iran, đó vẫn là hành động thù địch”, Axios ngày 1.5 dẫn lời thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine ở bang Virginia nói.
“Câu trả lời của ông Hegseth cho thấy họ biết rõ vấn đề thời hạn 60 ngày và đang tìm lý lẽ để biện minh”, ông Kaine nêu thêm.
Giới quan sát cho rằng mốc thời gian 1.5 khó có thể làm thay đổi các kế hoạch quân sự của ông Trump. Trong buổi phỏng vấn với Đài Newsmax ngày 30.4, ông Trump tuyên bố “đã giành chiến thắng trước Iran”, song vẫn muốn đạt kết quả quyết định là đảm bảo Tehran không thể phát triển vũ khí hạt nhân.
Đài Al Jazeera dẫn lời ông Trump nói rằng “Mỹ có thể sẽ cần phải khởi động lại cuộc chiến với Iran”. Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lên án việc quân đội Mỹ bao vây các cảng Iran là tình trạng “gia tăng các hành động quân sự và không thể chấp nhận”.
Không quân Ukraine hôm qua 2.5 tuyên bố đã bắn hạ 142 trong số 163 máy bay không người lái (UAV) tầm xa do Nga phóng đi trong đêm 1.5 và rạng sáng 2.5, theo Reuters. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga hôm qua thông báo lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ 505 UAV của Ukraine.
Hai bên đưa ra những thông báo như trên sau khi quân đội Ukraine tuyên bố UAV của họ hôm 1.5 đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse ở thành phố cảng Tuapse thuộc tỉnh Krasnodar Krai của Nga, theo trang tin The Kyiv Independent. Cơ quan An ninh Ukraine khẳng định cuộc tấn công đã gây ra hỏa hoạn tại những bể chứa dầu, và cột khói đen bốc lên trên nhà máy lọc dầu Tuapse. Đài truyền hình RTVI của Nga đưa tin ít nhất 2 bể chứa tại cơ sở này đã bốc cháy trong cuộc tấn công hôm 1.5.
Đây là lần thứ 4 trong vòng 16 ngày nhà máy lọc dầu Tuapse, nằm ven biển Đen, bị Ukraine tập kích, theo Reuters. Các cuộc tấn công đã tạo ra những đám mây đen dày đặc ở Tuapse và gây ra các vệt dầu loang dọc theo bờ biển, tàn phá bãi biển của những khu nghỉ dưỡng nổi tiếng. Giới chức Nga hôm 1.5 nói đến nay họ đã dọn sạch hơn 13.300 m3 dầu và đất bị ô nhiễm dọc theo bờ biển.
Đến chiều qua, Nga chưa phản ứng trước thông tin Ukraine tiếp tục tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse. Sau vụ cơ sở này bị tấn công vào ngày 28.4, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nhấn mạnh: "Như Tổng thống Nga đã nói, cuộc tấn công của Ukraine vào Tuapse có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường". Bà Zakharova cho rằng các quốc gia thành viên NATO ven biển Đen phải cùng chịu trách nhiệm về quyết định của liên minh quân sự này trong việc cung cấp vũ khí cho Kyiv, theo Hãng tin TASS.
Cũng trong ngày 1.5, Chỉ huy Lực lượng Hệ thống không người lái Ukraine Robert Brovdi khẳng định UAV của nước này ngày 25.4 đã tấn công sân bay Shagol ở TP.Chelyabinsk thuộc Nga, khiến 2 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình Su-57, 1 chiếc Su-34 và 1 chiến đấu cơ khác bị hư hại, theo The Kyiv Independent.
Trước đó, Bộ Tổng tham mưu Lực lượng vũ trang Ukraine thông báo những chiến đấu cơ Nga bị hư hại trong cuộc tấn công vào sân bay Shagol được tìm thấy cách biên giới Ukraine khoảng 1.700 km.
Khi Kyiv tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Nga, Moscow đã điều động phần lớn lực lượng không quân của mình ra xa biên giới Ukraine hơn. Tuy nhiên, UAV của Ukraine hiện có khả năng bay xa hơn 2.000 km, gây ra mối đe dọa ngay cả đối với máy bay nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Ngày 29.4, Cơ quan An ninh Ukraine thông báo trên mạng xã hội rằng UAV của nước này đã tấn công một trạm bơm dầu gần TP.Perm của Nga, cách Ukraine khoảng 1.500 km, theo Reuters. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi đó là giai đoạn mới trong việc sử dụng vũ khí của Ukraine để hạn chế tiềm năng tác chiến của Nga, và nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng tầm bắn này".
Đến nay chưa có thông tin phản ứng từ Nga về những tuyên bố trên của phía Ukraine. Trong khi đó, Đài RT dẫn lời chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev cho rằng những đợt tấn công ồ ạt bằng UAV của Ukraine gần đây đã trở thành thử thách thực sự đối với hệ thống phòng không Nga, và Moscow đã tăng cường khả năng phát hiện cũng như phản ứng trước những cuộc tấn công như thế.
"Họ đã nói với tôi về ý tưởng của thỏa thuận. Bây giờ họ sẽ cung cấp cho tôi văn bản chính xác", Hãng tin Reuters dẫn lời nhà lãnh đạo Mỹ.
Khi được hỏi liệu ông có thể nối lại các cuộc tấn công vào Iran hay không, ông Trump trả lời: "Nếu họ cư xử không đúng mực, nếu họ làm điều gì đó xấu, bây giờ chúng ta sẽ xem xét. Nhưng đó là một khả năng có thể xảy ra".
Trên mạng xã hội, ông Trump cũng cho biết sẽ xem xét đề xuất của Iran nhưng cho rằng Tehran chưa trả giá đủ.
"Tôi sẽ sớm xem xét kế hoạch mà Iran vừa gửi cho chúng tôi, nhưng không thể tưởng tượng rằng nó sẽ được chấp nhận vì họ vẫn chưa phải trả giá đủ cho những gì họ đã gây ra cho nhân loại và thế giới trong 47 năm qua", ông viết.
Cuối tuần này, một quan chức cấp cao của Iran nói ông Trump đã bác bỏ đề xuất của Iran, trong đó bao gồm mở cửa vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran, và trì hoãn các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sang giai đoạn sau.
Truyền thông Iran đưa tin Tehran đã gửi kế hoạch cho Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh "trên mọi mặt trận".
Kế hoạch 14 điểm của Iran bao gồm các đảm bảo không gây hấn, rút quân Mỹ khỏi khu vực lân cận Iran, dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và chấm dứt chiến tranh "trên mọi mặt trận", bao gồm cả ở Lebanon, theo Hãng thông tấn Tasnim.
Trước đó, Mỹ được cho là đã gửi cho Iran một đề xuất 9 điểm, trong đó yêu cầu một lệnh ngừng bắn với thời hạn hai tháng. Tuy nhiên Iran muốn các vấn đề phải được giải quyết trong vòng 30 ngày và trọng tâm nên là "chấm dứt chiến tranh" chứ không phải kéo dài lệnh ngừng bắn.
Quốc hội Iran chuẩn bị thông qua một đạo luật nhằm hạn chế các loại tàu thuyền được phép đi qua eo biển Hormuz, Đài truyền hình nhà nước Iran Press TV đưa tin ngày 2-5.
Đài này dẫn lời Phó chủ tịch Quốc hội Ali Nikzad của Iran cho biết kế hoạch 12 điểm sẽ không cho phép tàu thuyền của Israel đi qua Hormuz. Trong khi đó, tàu thuyền từ "các quốc gia thù địch", có thể ám chỉ Mỹ, sẽ phải trả tiền bồi thường chiến tranh. Tất cả các tàu thuyền khác sẽ phải xin phép Iran để đi qua eo biển Hormuz.
Biện pháp này được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington bị đình trệ.
Cuối tuần này, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi của Iran khẳng định việc theo đuổi một giải pháp đàm phán hay quay trở lại chiến tranh là tùy thuộc vào Mỹ, nhưng Tehran đã sẵn sàng cho cả hai kết quả.
Lực lượng Israel tiếp tục oanh tạc Lebanon bằng các cuộc không kích và pháo kích liên tục. Hãng thông tấn quốc gia Lebanon (NNA) đưa tin quân đội Israel đã tiến hành các cuộc không kích vào các thị trấn Adshit và Yohmor al-Shaqif.
Quân đội Israel cho biết họ nhắm vào các mục tiêu của Hezbollah với "khoảng 70 công trình quân sự và khoảng 50 địa điểm cơ sở hạ tầng của Hezbollah đã bị phá hủy trên nhiều khu vực".
Hezbollah cũng tăng cường tấn công các đơn vị Israel trên lãnh thổ Lebanon cuối tuần này.
