Hai tháng qua là cơn ác mộng đối với ngành vận tải biển toàn cầu, khi eo biển Hormuz ở Trung Đông gần như tê liệt, trong khi lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa tấn công tàu thuyền đi qua biển Đỏ để thể hiện sự ủng hộ với Iran.
Houthi từ năm 2024 đã tấn công một số tàu thuyền trên biển Đỏ để bày tỏ đoàn kết với nhóm Hamas ở Gaza, khiến khoảng một nửa số tàu hàng từ châu Á và vùng Vịnh đến châu Âu đã phải bỏ qua tuyến đường qua eo biển Bab el-Mandeb, nơi được xem là điểm nghẽn giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden.
Các hãng vận tải lớn đã chọn lộ trình thay thế vòng qua phía nam châu Phi. Việc chuyển hướng này làm hành trình kéo dài thêm hàng nghìn km, tăng thời gian di chuyển lên hai đến ba tuần. Tuy nhiên, các con tàu sẽ phải đi qua vùng biển ngoài khơi Somalia, đối mặt với cơn ác mộng mới: Cướp biển.
Ba tàu hàng đã bị cướp biển bắt ngoài khơi Somalia và Yemen chỉ trong ba tuần qua, gồm tàu chở dầu Honour 25, Eureka và tàu chở hàng Sward.
Tàu Sward rời cảng Suez ở Ai Cập vào ngày 13/4 để thực hiện lộ trình đến Mombasa, Kenya, thì bị cướp biển áp sát ở vùng biển cách thị trấn cảng Garacad của Somalia khoảng 11 km ngày 26/4. Tàu có 17 thành viên thủy thủ đoàn, gồm 15 người Syria và 2 người Ấn Độ, theo ba quan chức an ninh từ khu tự trị Puntland của Somalia.
Nhóm cướp biển sau đó điều khiển tàu về phía bờ biển và neo đậu ở một khu vực hẻo lánh gần thị trấn ven biển Garacad, nơi 6 người đàn ông có vũ trang và một phiên dịch viên lên tàu.
“Anh ta không chỉ nói chuyện với thủy thủ đoàn mà còn đàm phán với chủ tàu”, một quan chức an ninh Somalia cho biết.
Đến sáng 28/4, thêm 4 người đàn ông mang vũ khí lên tàu Sward, nâng tổng số cướp biển trên tàu lên 20 người, theo các quan chức.
“Các tàu hoạt động trong khu vực được khuyến cáo duy trì cảnh giác cao độ, đặc biệt là trong phạm vi 150 hải lý tính từ bờ biển Somalia giữa Mogadishu và Hafun nếu có thể”, Trung tâm An ninh Hàng hải Ấn Độ Dương (MSCIO) tuyên bố tháng trước.
Cướp biển từng hoành hành trên các vùng biển ngoài khơi Somalia vào cuối những năm 2000, đạt đỉnh điểm vào năm 2011 với 212 vụ tấn công, theo dữ liệu của lực lượng hải quân châu Âu. Những tên cướp biển trở nên táo bạo hơn, tấn công các tàu thuyền cách bờ biển Somalia hơn 3.600 km trên Ấn Độ Dương.
Hải quân các nước Liên minh châu Âu sau đó đã tiến hành chiến dịch Atalanta, bảo vệ hoạt động hàng hải ngoài khơi Somalia, truy quét mạnh tay các nhóm cướp biển trong khu vực. Nỗ lực của liên minh quốc tế này đã khiến làn sóng tấn công giảm xuống chỉ còn vài vụ mỗi năm kể từ năm 2014.
Tuy nhiên, chiến sự Iran đang khiến các lực lượng hải quân quốc tế phải tập trung vào eo biển Hormuz và biển Đỏ, tạo điều kiện cho các nhóm tội phạm có tổ chức ở Somalia trỗi dậy và tiến hành các vụ cướp tàu táo tợn, theo Nik Martin, nhà phân tích của DW.
Tim Walker, nhà nghiên cứu cấp cao về các mối đe dọa xuyên quốc gia và tội phạm có tổ chức tại Viện Nghiên cứu An ninh Nam Phi, cho rằng các nhóm cướp biển Somalia nhận thấy lực lượng hải quân quốc tế đang hiện diện ít hơn dọc theo đường bờ biển dài 3.300 km của nước này.
“Một số nhóm cướp biển đang tìm cách chiếm tàu và bắt giữ thủy thủ đoàn để đòi tiền chuộc, đôi khi là những khoản tiền khổng lồ để đổi lấy sự an toàn cho họ”, Walker nói.
Jethro Norman, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cũng nhận định hải tặc đã lợi dụng việc các lực lượng hải quân quốc tế chuyển hướng nguồn lực về Biển Đỏ để tăng cường hoạt động.
Theo công ty dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ít nhất hai nhóm cướp biển đang hoạt động ở Somalia, chủ yếu đóng tại Puntland và dường như có nguồn lực rất dồi dào. Các nhóm này sử dụng những chiếc thuyền gỗ cỡ lớn gọi là dhow để cải biến thành “tàu mẹ” neo đậu dài ngày trên biển.
Những “tàu mẹ” này là nơi cung cấp nước ngọt, nhu yếu phẩm cho các tàu cướp biển nhỏ hơn hoạt động xung quanh. Nhờ vậy, cướp biển có thể hoạt động xa bờ hơn và lênh đênh trên biển suốt nhiều tuần.
“Trong một số vụ cướp tàu hàng gần đây, cướp biển được trang bị thiết bị định vị, vũ khí, công cụ để đổ bộ lên tàu. Đây là hoạt động quy mô đòi hỏi có sự đầu tư”, Troels Burchall Henningsen, phó giáo sư tại Viện Chiến lược và Nghiên cứu Chiến tranh của Đan Mạch, nói.
Khi xung đột ở Trung Đông đẩy phí bảo hiểm tăng cao, cộng thêm khoảng một triệu USD chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến hành trình, các lãnh đạo ngành vận tải cảnh báo rằng bất kỳ sự trỗi dậy nào của cướp biển cũng sẽ khiến chi phí vận tải leo thang và làm gián đoạn thương mại toàn cầu, theo Nik Martin.
Vào đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng năm 2011, cướp biển đã gây thiệt hại kinh tế khoảng 7 tỷ USD mỗi năm cho ngành vận tải biển. Chi phí này bao gồm các hoạt động tuần tra, thay đổi lộ trình, chi phí nhiên liệu và thuê bảo vệ có vũ trang.
Trong khi chiến sự Iran tạo ra sự phân tâm của lực lượng quốc tế, sự thay đổi trong chính sách của Washington đối với Đông Phi cũng có thể góp phần thúc đẩy sự trỗi dậy của nạn cướp biển, theo Martin.
Trong nhiều năm, Mỹ đã tài trợ cho các dự án phát triển ở Somalia, đặc biệt là ở các cộng đồng ven biển, để giảm nghèo và ngăn chặn thanh niên tham gia cướp biển. Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã đình chỉ gần như tất cả viện trợ phát triển phi an ninh cho châu Phi. Thay vào đó, Washington tập trung vào các hoạt động chống khủng bố trực tiếp chống lại nhóm tay súng Hồi giáo al-Shabab tại Somalia.
“Khi bạn cắt giảm các nguồn lực đó, mạng lưới tình báo và các cuộc tuần tra hàng hải không còn khả năng hoạt động hiệu quả như trước nữa”, chuyên gia Henningsen nói.
Các tổ chức hàng hải đã khuyến cáo tàu hàng tránh di chuyển gần bờ biển hay cập cảng Somalia để tránh nguy cơ lọt vào tầm ngắm của cướp biển. Họ cho biết việc triển khai lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu cũng rất hiệu quả trong việc chống lại hải tặc.
“Hải tặc Somalia chưa từng thực hiện được vụ cướp tàu nào thành công khi có lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu”, Henningsen nói thêm.
Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ sử dụng chuyên cơ Không lực Một cũ "để nhớ về kỷ niệm xưa" để bay đến căn cứ không quân Mildenhall ở Anh, trong khi chiếc máy bay mới cũng sẽ dừng chân tại chính căn cứ này để các quân nhân Mỹ đồn trú tại đây có thể tham quan phi cơ.
Chuyến đi tới Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này của ông Trump đánh dấu chuyến công du quốc tế đầu tiên của ông bằng chuyên cơ mới vốn được nhà thầu quốc phòng L3Harris Technologies cải tạo từ một chiếc Boeing 747 hạng sang do Qatar tặng.
Khi được hỏi liệu mối đe dọa bị ám sát có phải là nguyên nhân dẫn đến quyết định đổi máy bay khi rời Thổ Nhĩ Kỳ hay không, ông Trump không trả lời trực tiếp nhưng thừa nhận mối đe dọa tiềm tàng.
"Tôi không thể nói với các bạn điều đó nhưng tôi cũng không thực sự bận tâm", ông nói với các phóng viên tại một cuộc họp báo khi hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc.
Ông Trump cho biết chuyên cơ mới đang di chuyển đến 2-3 căn cứ lớn ở châu Âu trước khi quay trở lại Mỹ "để các binh sĩ ở đó có thể chiêm ngưỡng vì nó thực sự tráng lệ”.
Trước đó, Tổng thống Trump ngày 1/7 đã đến bang North Dakota trong chuyến đi đầu tiên trên chuyên cơ Không lực Một mới. “Đây sẽ là chuyến bay đầu tiên của chiếc máy bay mà tôi cho là có lẽ là máy bay thương mại vĩ đại nhất từng được chế tạo”, ông Trump nói trước khi khởi hành.
Tháng trước, ông đã giới thiệu chiếc máy bay trị giá 400 triệu USD này như phương tiện thay thế cho chiếc Boeing 747-200 phiên bản quân sự, vốn đã phục vụ việc chuyên chở các tổng thống Mỹ trong hơn 3 thập niên.
Chuyên cơ mới được sơn lớp áo màu đỏ, trắng, xanh đậm và vàng do chính ông Trump lựa chọn, đánh dấu một sự thay đổi so với thiết kế lâu đời được sử dụng cho Không lực Một trong nhiều thập niên.
Các chuyên gia cho biết, việc cải tạo chiếc máy bay sang trọng này đòi hỏi phải nâng cấp an ninh, cải thiện hệ thống liên lạc để ngăn chặn nghe lén, và trang bị khả năng phòng thủ tên lửa.
Các nghị sĩ đảng Dân chủ Mỹ ước tính chi phí nâng cấp lên tới hơn 1 tỷ USD và làm gia tăng các rủi ro về an ninh. Trong khi đó, các nâng cấp được hoàn thành nhanh chóng đến mức một số chuyên gia bày tỏ lo ngại rằng chiếc máy bay này có thể không an toàn bằng các phi cơ Không lực Một hiện tại.
Theo thông lệ, một chiếc máy bay thứ hai có khả năng hoạt động như Không lực Một luôn ở trạng thái sẵn sàng trong các chuyến công du của tổng thống Mỹ.
Các quan chức cho biết chuyên cơ mới vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn của Tổng thống, trong đó Thư ký Không quân Troy Meink cho biết lực lượng này "đã đánh giá tỉ mỉ từng yêu cầu" khi nỗ lực đẩy nhanh tiến độ bàn giao.
Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội ngày 31-5, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho biết quyết định lên tiếng sau khi nhiều người dùng mạng xã hội Thái Lan bình luận dưới bài viết đánh dấu 27 năm ngày ông tốt nghiệp Học viện Quân sự West Point vào ngày 29-5-1999, báo Khmer Times đưa tin.
West Point là một trong những học viện quân sự danh tiếng nhất thế giới, chuyên đào tạo sĩ quan cho Lục quân Mỹ. Nhiều cựu học viên của trường sau này trở thành tướng lĩnh, chính khách và lãnh đạo cấp cao tại nhiều quốc gia.
Theo nhà lãnh đạo Campuchia, những thông tin tương tự đã từng xuất hiện trong quá khứ nhưng ông không phản hồi.
Tuy nhiên do tin đồn tiếp tục lan truyền trong thời gian gần đây, ông cho rằng cần phải làm rõ để chấm dứt sự hiểu lầm kéo dài nhiều năm.
"Câu trả lời ngắn gọn là tôi không theo học tại West Point bằng chỉ tiêu của quân đội Thái Lan", ông Hun Manet nhấn mạnh.
Ông giải thích rằng việc tuyển sinh học viên quốc tế tại West Point được Chính phủ Mỹ quản lý chặt chẽ. Các quốc gia được cấp suất dành cho học viên nước ngoài không có quyền chuyển nhượng hoặc chia sẻ chỉ tiêu đó cho bất kỳ nước thứ ba nào.
Theo ông, chỉ có phía Mỹ mới quyết định quốc gia nào được cấp chỉ tiêu và số lượng học viên được tiếp nhận mỗi năm.
Các ứng viên muốn theo học phải được Bộ Quốc phòng của chính quốc gia mình đề cử, đồng thời nhận được sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại nước đó.
Ông Hun Manet thông tin bằng tốt nghiệp West Point của ông ghi rõ tư cách là một học viên đến từ Campuchia. Nếu thực sự sử dụng chỉ tiêu của Thái Lan, ông sẽ phải nhận được đề cử từ Bộ Quốc phòng Thái Lan và sự xác nhận từ Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan.
Nhà lãnh đạo Campuchia tiết lộ rằng vào năm 1995, ông đã được Bộ Quốc phòng Campuchia đề cử và được Đại sứ quán Mỹ tại Phnom Penh xác nhận đủ điều kiện nộp hồ sơ vào West Point.
"Điều đó chứng minh rõ ràng rằng chỉ tiêu tôi sử dụng là suất do Mỹ cấp cho Campuchia, chứ không phải cho Thái Lan như một số người đã cáo buộc", ông khẳng định.
Ông cũng cho biết bất kỳ ai muốn kiểm chứng thông tin đều có thể liên hệ Bộ Quốc phòng Thái Lan, Đại sứ quán Mỹ tại Thái Lan hoặc chính Học viện Quân sự West Point.
"Tôi hy vọng lời giải thích này sẽ chấm dứt sự hiểu lầm rằng tôi học tại West Point nhờ chỉ tiêu của quân đội Thái Lan, bởi điều đó không đúng", ông nói.
Thủ tướng Hun Manet tốt nghiệp Học viện West Point năm 1999 trước khi tiếp tục theo học các chương trình sau đại học tại Mỹ và Anh.
Sau đó ông trở về nước, từng giữ chức Tư lệnh Lục quân Hoàng gia Campuchia trước khi bước vào chính trường và trở thành Thủ tướng vào năm 2023.
Ủng hộ tuyên bố của Thủ tướng Campuchia, đại tá Dougall McMillan, cựu Tùy viên Quốc phòng của Đại sứ quán Úc tại Campuchia trong giai đoạn cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, cho biết ông nắm rõ quá trình này.
Trong email gửi báo Khmer Times, ông khẳng định đại tá Bill McMillan, Tùy viên Quốc phòng của quân đội Mỹ tại Campuchia thời điểm đó, chính là người khởi xướng và chịu trách nhiệm cho việc ông Hun Manet được theo học tại West Point.
Các cơ quan y tế trên khắp châu Âu đã được đặt trong tình trạng "báo động đỏ” vào ngày 26/6 khi đợt nắng nóng gây chết người lan rộng khắp châu lục.
Từ Anh, Pháp đến Đức, Italy, Áo và Serbia, châu Âu đang phải hứng chịu thời tiết cực đoan khi nhiệt độ cao kỷ lục càn quét khu vực. Các nhà khoa học nhận định đây là đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận ở châu Âu, nơi khí hậu đang thay đổi nhanh hơn bất kỳ khu vực nào khác.
Nhiệt độ được cho là đã qua đỉnh điểm ở Pháp và Anh, nơi các kỷ lục về nhiệt độ trong tháng 6 đã bị phá vỡ. Nhưng ở Italy, dự kiến nắng nóng sẽ còn gay gắt hơn vào cuối tuần này, khiến mức nhiệt độ đầu tiên của mùa hè lần đầu tiên lên tới 40 độ C.
Ít nhất 55 trường hợp tử vong liên quan đến đợt nắng nóng đã được báo cáo ở Pháp, nơi nhiệt độ tại Paris đạt 40,9 độ C vào ngày 24/6. Mặc dù dự kiến nhiệt độ sẽ giảm bớt, nhưng chính quyền Pháp vẫn chuẩn bị cho khả năng sẽ có nhiều thương vong hơn nữa.
Trên khắp lục địa châu Âu, các địa danh văn hóa buộc phải đóng cửa, và ngành nông nghiệp bị ảnh hưởng nặng nề. Cảnh sát Paris đã yêu cầu các nhà tổ chức những sự kiện lớn, bao gồm lễ hội âm nhạc Solidays, hủy bỏ chương trình.
Nhiệt độ quá cao đã khiến mặt đường cao tốc A2 ở miền Đông Đức bị nứt vỡ và lún sâu trên nhiều làn đường vào tối 25/6, khiến 30 phương tiện bị hư hại, 2 người bị thương nhẹ và chính quyền buộc phải phong tỏa đường cao tốc.
Cơ quan Khí tượng Anh đã gia hạn cảnh báo “đỏ” về nắng nóng đến ngày 26/6 tại khu vực rộng lớn ở miền Nam Anh. Đây là lần đầu tiên cảnh báo như vậy được ban hành trong 3 ngày liên tiếp.
Một cảnh báo "đỏ" hiếm hoi về nắng nóng cực độ đã được ban hành cho gần như toàn bộ Hà Lan và nhiều trường học đã phải đóng cửa do nhiệt độ dự kiến lên tới 40 độ C.
Tại Serbia, chính quyền cũng ban hành cảnh báo về nắng nóng, với nhiệt độ dự kiến khoảng 36 độ C. Các nhà chức trách ở Belgrade khuyến cáo người dân nên uống nước và ở trong nhà trong những giờ nóng nhất.
Quạt đã trở thành mặt hàng bán chạy ở Anh, trong khi các nhà sản xuất máy điều hòa không khí châu Á báo cáo doanh số bán hàng bùng nổ ở châu Âu.
Tại Pháp, công ty điện lực nhà nước EDF cam kết chi 80 triệu euro (90 triệu USD) cho hệ thống làm mát cho trường học, nhà trẻ và trung tâm giữ trẻ.
Theo dữ liệu mới nhất từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) trực thuộc OECD, được công bố vào tháng 7/2025, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu máy điều hòa không khí ở châu Âu vẫn còn tương đối thấp, khoảng 20%.
