“Đi thi quốc tế, thấy đội nào kéo thùng xốp quấn băng keo là biết đội Việt Nam”, đầu bếp Trịnh Tuấn Dũng nhớ lại những ngày sang xứ Wales dự chung kết Global Chefs Challenge 2026.
Trong khi nhiều đội tuyển xuất hiện với dàn thiết bị hiện đại và đội hậu cần hùng hậu, đoàn Việt Nam chỉ có hai thành viên là Trịnh Tuấn Dũng (sinh năm 1999) và phụ bếp Lê Đắc Minh Quân (sinh năm 2005). Hành lý của họ gồm năm kiện đồ nặng khoảng 115 kg, chứa xoong nồi và đặc biệt là thùng xốp đựng nông sản bản địa như xoài cát Hòa Lộc, tỏi Lý Sơn, nước mắm Phú Quốc.
Kết quả chung cuộc được công bố hôm 19/5, đội xếp thứ 8 trên tổng số 15 và giành huy chương bạc, ghi dấu lần đầu tiên Việt Nam có đại diện góp mặt và giành giải tại vòng chung kết toàn cầu của cuộc thi này.
Global Chefs Challenge được ví như “Olympic” của ngành bếp toàn cầu, do Hiệp hội Đầu bếp Thế giới (Worldchefs) tổ chức định kỳ hai năm một lần. Cuộc thi quy tụ các đầu bếp xuất sắc đại diện cho các châu lục, trải qua quy trình chấm điểm nghiêm ngặt từ kỹ thuật chế biến, hương vị đến việc kiểm soát rác thải theo tiêu chuẩn quốc tế.
Đằng sau thành tích này là 9 tháng chuẩn bị đầy thử thách. Tại vòng bán kết châu Á ở Malaysia đầu năm 2025, Dũng từng nghĩ không thể đi tiếp khi nhìn thấy sự hoành tráng của các đội bạn. Tuy nhiên, sau khi cùng Singapore giành vé vào chung kết, anh quyết định hoãn học thạc sĩ để tập trung luyện tập.
Từ tháng 9/2025, anh bắt đầu xây thực đơn, tháng 12 tìm được phụ bếp phù hợp là Nguyễn Minh Quân, thí sinh dưới 25 tuổi theo quy định cuộc thi.
Cuộc thi yêu cầu mỗi đội thực hiện 4 món, 12 phần ăn trong 7 giờ. Thực đơn của đội Việt Nam được xây dựng từ ẩm thực truyền thống nhưng trình bày theo kỹ thuật hiện đại.
Món khai vị lấy cảm hứng từ bánh xèo. Món cá mang phong vị miền Trung với sả, lá chanh. Món chính phát triển từ phở và tráng miệng sử dụng xoài cát Hòa Lộc, bưởi da xanh, đường thốt nốt. Đội cũng sử dụng nước mắm Phú Quốc xuyên suốt để giữ bản sắc.
“Nông sản và ẩm thực Việt Nam đủ chất lượng để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe tại những sân chơi chuyên nghiệp quốc tế, có khả năng đứng ngang hàng với nguyên liệu cao cấp của các quốc gia khác”, Dũng nói.
Rào cản lớn nhất của đội Việt Nam là việc bắt buộc sử dụng nhiều nguyên liệu cao cấp từ nhà tài trợ quốc tế. “Có những nguyên liệu mình chưa từng được chạm tay vào”, Dũng cho hay.
Điển hình là cá bơn halibut cỡ 5-6 kg, có giá lên tới vài triệu đồng mỗi kg tại Việt Nam. Trong nhiều tháng, hai người chỉ có thể dùng cá chim, cá lóc để tưởng tượng kết cấu thịt. Sát ngày thi, họ mới dám bỏ tiền túi mua một con halibut nhỏ tại siêu thị ở Anh.
Một nguyên liệu khác là tuyến cật bê, Dũng và Quân chỉ biết xem video trên mạng để tưởng tượng. Tại phòng thi, Dũng phải nhớ lại chỉ dẫn của các tiền bối về việc cật bê “có độ mềm tương tự não heo” để tự điều chỉnh lực dao trong lần đầu tiên sơ chế thực tế.
Thời tiết lạnh giá tại xứ Wales cũng làm đảo lộn mọi tính toán. Ở Việt Nam, nguyên liệu từ nhiệt độ phòng lên 100 độ C chỉ mất vài phút. Nhưng tại xứ Wales, mọi thứ bắt đầu từ dưới 10 độ C, kéo dài đáng kể thời gian nấu.
Một số món ăn sử dụng nước sốt có thành phần từ bơ và dầu dừa, nhanh chóng đông đặc. Để xử lý, Dũng phải duy trì làm nóng đĩa liên tục, tính toán tiến độ di chuyển của ban giám khảo, căn chính xác thời gian chuẩn bị đến lượt chấm của đội mình mới tiến hành chan sốt lên đĩa và lên món.
Trái xoài cát Hòa Lộc cũng “suýt trở thành sự cố”, bởi điều kiện thời tiết tại xứ Wales ảnh hưởng đến độ chín tự nhiên của trái. Dũng và Quân phải ủ xoài trong gạo đem theo để đảm bảo xoài kịp chín trước ngày thi.
Điều khiến Dũng và Quân áp lực nhất lại là di chuyển. Phần thi bắt đầu lúc 6h trong khi chỗ ở cách địa điểm thi hơn một giờ đi xe. Taxi rất hiếm vào rạng sáng. Hai đầu bếp phải huy động mọi thông tin có được để tìm tài xế, thậm chí còn tính kéo đồ nghề đi bộ đến điểm thi nếu không có xe.
Vòng chung kết có 16 đội tham gia, mỗi ngày 8 đội thi đấu. Một số đội châu Âu như Italy, Hà Lan hay Đan Mạch có người cổ vũ đông đảo, tạo không khí sôi động. Trong khi đội Việt Nam chỉ có hai người, hỗ trợ hạn chế, nhưng Dũng và Quân vẫn hoàn thành bài thi đúng thời gian.
Ban giám khảo quốc tế đánh giá cao sự sáng tạo của đội Việt Nam, đặc biệt là món ăn lấy cảm hứng từ phở khi kết hợp hoàn hảo nguyên liệu bản địa với kỹ thuật chế biến phương Tây.
Do kinh phí có hạn, hai đầu bếp phải tự chi trả gần như toàn bộ chuyến đi. Ban tổ chức chỉ hỗ trợ chỗ ở trong thời gian thi. Họ mang theo mì gói, cá hộp, chà bông từ Việt Nam để ăn trong quá trình tham gia thi, dành dụm 30-40 triệu đồng mua nguyên liệu, dụng cụ.
Theo bà Hiền Minh, Phó chủ tịch Chi hội Đầu bếp chuyên nghiệp Sài Gòn, đội Việt Nam giành huy chương bạc là dấu mốc ý nghĩa, ghi dấu tài năng thế hệ đầu bếp Việt trẻ trên thế giới.
Hành trình của Dũng và Quân cũng phản ánh thực trạng chung của đầu bếp trẻ Việt Nam khi bước ra biển lớn: thiếu cơ sở đào tạo, hạn chế tài chính và thiếu chính sách hỗ trợ.
“Các đầu bếp trẻ muốn tham gia các sân chơi quốc tế trước hết cần nắm vững luật thi, chuẩn bị và luyện tập nghiêm túc, có sự đầu tư thời gian và quyết tâm cao”, bà Minh nói.
Nhìn lại hành trình, Dũng cho rằng thành tích anh và Quân đạt được là kết quả sau quá trình chuẩn bị dài và nhiều thử thách. Dũng sẽ tiếp tục hoàn thiện kỹ năng và theo đuổi kế hoạch học tập từng tạm gác.
“Chúng mình vẫn còn khả năng để làm tốt hơn kết quả vừa rồi”, Dũng nói.
Những ngày cuối tuần tại chợ Bến Thành (TP.HCM), không khó để bắt gặp các nhóm khách nước ngoài đi dạo, chụp ảnh và thưởng thức đồ ăn đường phố. Tuy nhiên, sau vài giờ tham quan, trên tay nhiều du khách chỉ là vài món quà nhỏ như móc khóa, cà phê hay áo thun.
Gần đó, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, chị Emily Carter, du khách đến từ Úc, cho biết ngân sách trong chuyến đi 7 ngày của chị tại VN chủ yếu dành cho khách sạn, ăn uống và di chuyển. "Tôi rất thích đồ ăn Việt. Chúng tôi thử nhiều quán địa phương và cũng đi spa khá nhiều. Tuy nhiên, để mua sắm thì tôi chưa thấy nhiều thứ thực sự hấp dẫn", chị Carter nói.
Tương tự, anh Daniel Wong, du khách Singapore lần đầu đến TP.HCM, cũng cho hay phần lớn chi tiêu của anh tập trung cho ẩm thực và trải nghiệm văn hóa. "Tôi dành nhiều tiền cho cà phê, nhà hàng, bar rooftop và tour khám phá thành phố hơn là mua sắm. Nếu muốn mua hàng hiệu hay đồ công nghệ thì tôi có thể mua ở Singapore hoặc qua Bangkok có nhiều lựa chọn hơn", anh Wong chia sẻ.
Theo ông Trần Xuân Hùng, Tổng giám đốc Công ty Viking, khách quốc tế đến VN hiện chủ yếu chi cho lưu trú, ăn uống, tham quan và một phần nhỏ cho quà tặng. Các mặt hàng được khách mua nhiều nhất vẫn là cà phê, bánh kẹo, trái cây, một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đặc sản địa phương…
Thực tế, kể từ sau đại dịch Covid-19, du lịch VN đã ghi nhận những bước nhảy vọt về số lượng khách quốc tế và nội địa, nổi lên như một điểm sáng trên trường du lịch quốc tế. Tuy nhiên, doanh thu vẫn chưa được cải thiện tương ứng. Tính tổng năm 2025, doanh thu ngành du lịch lần đầu tiên vượt mốc trên 1 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 37,8 tỉ USD. Song, một thống kê mới đây chỉ ra rằng: Trung bình mỗi khách quốc tế đến VN tiêu số tiền từ 1.050 - 1.150 USD, tăng không đáng kể so với thời điểm năm 2019 (bình quân 1.020 USD một người). Số tiền du khách tiêu ở VN thấp hơn tại Thái Lan xấp xỉ 500 USD, hay gần 1.000 USD nếu so với Singapore.
Đáng nói là thời gian lưu trú trung bình của khách cao cấp được ghi nhận đã tăng từ 10 ngày lên gần 14 ngày. Điều đó cho thấy chúng ta đã thành công kéo khách đến đông hơn, ở lại lâu hơn, nhưng vẫn chưa thể làm cho khách "móc hầu bao tới những đồng cuối cùng".
Tại hội thảo "Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng" do Báo Thanh Niên tổ chức hôm 22.5 vừa qua, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), nêu ra một con số rất đáng suy ngẫm từ Tổng cục Thống kê: Năm 2024, khách quốc tế chi tiêu tại VN đạt 12,19 tỉ USD, nhưng người Việt lại mang tới 12,57 tỉ USD ra nước ngoài để mua sắm. Như vậy, chỉ tính riêng mảng du lịch, VN đang nhập siêu gần 400 triệu USD. Người Việt đi du lịch trong nước thì chủ yếu chỉ chi cho vé máy bay, khách sạn, ăn uống, còn đi nước ngoài thì không tiếc "vài tháng lương" mua sắm.
Dẫn câu chuyện giữa 2 địa phương biên giới là Đông Hưng (Trung Quốc) với Móng Cái (VN), bà Thủy Tiên so sánh: Hai địa phương này cùng có khoảng cách biên giới tới cửa khẩu ngang nhau, nhưng doanh thu từ thương mại, du lịch lại cách rất xa. Cụ thể, năm 2024, thành phố Đông Hưng đón gần 16 triệu lượt khách, thu về 2,12 tỉ USD (khoảng 52.000 tỉ đồng) chủ yếu nhờ bán lẻ xuyên biên giới, trong đó khách người Việt chiếm tới 30%. Ở chiều ngược lại, Móng Cái dù đón 4 triệu lượt khách nhưng doanh thu du lịch chỉ vỏn vẹn 250 tỉ đồng.
"Cùng một dải biên giới nhưng giá trị thương mại nghiêng phần lớn về một phía. Có thể thấy, khoảng cách hàng chục lần về mức chi tiêu của khách không nằm ở địa lý, không nằm ở văn hóa, không nằm ở con người mà nằm ở chính sách khuyến khích du khách chi tiền. Du khách đến VN hiện nay sẵn sàng chi mạnh tay cho các dịch vụ cốt lõi như ăn ở, đi lại, tham quan, nhưng lại "thắt lưng buộc bụng" khi mua sắm. Vấn đề không phải là họ không có tiền, mà vì chúng ta chưa cho họ được lý do chính đáng để móc hầu bao", bà Lê Hồng Thủy Tiên nhấn mạnh.
Thực tế, mua sắm luôn là một trong những hoạt động được du khách vô cùng quan tâm trong mỗi hành trình du lịch. Khách đến Nhật Bản muốn mua hàng nội địa Nhật, sang Thái Lan muốn tìm mua đồ Thái, tới Hàn Quốc là "lao" đến các khu mua sắm đồ nội địa Hàn, đến Trung Quốc cũng phải tấm tắc khen hàng nội địa Trung, còn nếu đi châu Âu thì "ôm chặt" những cửa hàng outlet, đồ hiệu…
Đó là lý do các điểm mua sắm là một phần không thể thiếu để tạo nên sản phẩm tour nước ngoài, bất kể châu Á hay châu Âu. Ngay cả người Việt, đi tour Thái về là xách theo vài lọ dầu, cao hổ cốt…; không ai ra khỏi cửa hàng sâm ở Hàn Quốc mà không xách theo vài túi sản phẩm. Và ngay cả dù chuyển qua đi tự túc thì mọi người vẫn luôn "lục lọi" những điểm mua sắm nổi tiếng nhất.
Đáng nói là không ai tới VN lại được giới thiệu để đi mua sắm. Giám đốc một doanh nghiệp lữ hành tại Hà Nội nói thẳng: "Đa số khách nước ngoài đều không thích mua sắm khi mua tour VN. Họ muốn dành thời gian trải nghiệm, tham quan và không quan tâm đến việc giảm giá".
Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Công ty CP Lữ hành Vietluxtour, cũng thừa nhận dù biết rất rõ "mỏ vàng" du khách còn rất nhiều dư địa, song hiện nay đa số các công ty lữ hành chưa dám tự tin đưa các điểm mua sắm vào chương trình của mình. Bởi VN chưa có những trung tâm mua sắm đạt chuẩn, tạo sự uy tín thương hiệu cho khách hàng nên nếu công ty du lịch đưa vào tour thì e ngại khách đánh giá là cố tình đưa chương trình bán hàng.
"Ngay như TP.HCM, trung tâm thương mại lớn nhất cả nước, là địa phương có đủ điều kiện nhất để thực hiện một tour du lịch kết hợp mua sắm nhưng cũng không có những trung tâm mua sắm lớn như outlet, chợ đêm, phố mua sắm đủ chuẩn cho khách du lịch. Cách đây vài năm, ông Jonathan Hạnh Nguyễn - Chủ tịch IPPG - từng đề cập việc xây dựng một khu factory outlet ở TP.HCM để đưa du khách tới mua hàng chất lượng, rồi hình thành một mô hình tổng hợp như Disneyland để khách tới vui chơi, tiêu tiền. Khi đó các doanh nghiệp lữ hành như chúng tôi đã rất mong chờ. Đáng tiếc là đến giờ TP vẫn chưa có. Chúng ta vẫn chưa làm tốt cả việc "dụ" du khách chi tiền và giữ dòng tiền chi tiêu của khách Việt ngay trên chính đất nước, địa phương mình", ông Trần Thế Dũng thẳng thắn nhìn nhận.
Nguyễn Hồng Thảo, 30 tuổi, sống tại Hà Nội, vẫn nhớ cảm giác "sốc" khi lần đầu đọc thông tin: "Cá voi xuất hiện trên vùng biển Gia Lai" vào mùa hè 2025. Suy nghĩ đầu tiên của cô khi đó là "Gia Lai làm gì có biển". Vào đọc bài viết, Thảo mới nhớ ra sau khi sáp nhập với Bình Định thành "Gia Lai mới", và cá heo thực sự bơi trên biển Gia Lai. Dù vậy, đến nay, cô và nhiều người bạn vẫn thấy quen thuộc
"Đến giờ tôi vẫn quen hình ảnh Quy Nhơn thuộc Bình Định và Gia Lai chỉ có núi", Hồng Thảo nói khi dự kiến đưa gia đình du lịch Quy Nhơn hè này.
Thảo là một trong số nhiều người còn bối rối vì chưa biết rõ Gia Lai có những điểm du lịch nào dù qua báo chí, cô được biết đây là tỉnh tổ chức Năm Du lịch quốc gia 2026.
Tại hội thảo "Gia Lai 2026: Kích hoạt trục biển - cao nguyên" hôm 27/3, Cục Trưởng Nguyễn Trùng Khánh nhận định sau sáp nhập, tỉnh Gia Lai đang đứng trước cơ hội "chưa từng có" để trở thành điểm đến hàng đầu tại khu vực miền Trung nhờ nguồn tài nguyên rừng vàng - biển bạc và văn hóa đa dạng.
Tuy nhiên, để có thể trở thành điểm đến hàng đầu giữa nghỉ dưỡng biển và văn hóa bản địa, một trong những việc đầu tiên mà tỉnh cần làm, theo ông Khánh, là quy hoạch lại phát triển du lịch sau sáp nhập.
Tỉnh cần đánh giá lại hệ thống tài nguyên, thiên nhiên, văn hóa để phát triển các sản phẩm độc lạ. Quan trọng hơn, Gia Lai cần xúc tiến, quảng bá mạnh mẽ về du lịch trong và ngoài nước vì hiện tại, mọi người vẫn chưa định hình được "Gia Lai mới như thế nào".
Cục trưởng cũng lấy ví dụ về "cá heo bơi trên biển Gia Lai" và nhận định trước đây, tiêu đề này là một "thuật ngữ mới lạ". Nhưng hiện giờ, cá heo thực sự đã bơi trên biển Gia Lai. Do đó, chính quyền cần giới thiệu lại, chi tiết và cụ thể về các điểm du lịch địa phương cũng như các trải nghiệm mà du khách có thể tham gia khi đến.
Sau sáp nhập, tỉnh Gia Lai mới có diện tích tự nhiên là 21.576,53 km2, lớn thứ hai cả nước, theo Cổng thông tin điện tử UBND tỉnh Gia Lai.
Gia Lai còn là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa như hai di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Ngoài ra, Võ cổ truyền Bình Định, Hát Bội được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Ở góc độ thế giới, Quy Nhơn được Tạp chí Lonely Planet của Australia bình chọn vào danh sách "25 điểm đến hàng đầu thế giới năm 2026". Tripadvisor - nền tảng du lịch toàn cầu - chọn Quy Nhơn vào "25 điểm đến đang thịnh hành năm 2026".
Gia Lai được chọn làm nơi đăng cai Năm du lịch Quốc gia 2026 với chủ đề "Gia Lai - Đại ngàn chạm biển xanh", mang tính biểu trưng về không gian địa lý mở rộng sau sáp nhập và thể hiện thông điệp về một Gia Lai kết hợp hài hòa giữa cao nguyên - biển đảo, thiên nhiên - bản sắc văn hóa dân tộc. Năm nay, Gia Lai đặt mục tiêu đón 15 triệu lượt khách và tăng hơn 21% so với cùng kỳ 2025, doanh thu ước đạt 35.000 tỷ đồng.
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho biết cần 5 yếu tố để xây dựng nơi đây thành điểm đến hấp dẫn. Đầu tiên là yếu tố tự nhiên, cũng là nền tảng quan trọng nhất. Tiếp đến là vai trò của doanh nghiệp, những nhà đầu tư có tầm nhìn, tâm huyết sẽ góp phần hoàn thiện hệ sinh thái du lịch, tạo ra các sản phẩm khác biệt. Ba yếu tố còn lại gồm chiến lược và kế hoạch phát triển của địa phương, con người, thời cơ.
"Sau thời gian du lịch chững lại vì dịch bệnh, bây giờ sẽ là thời điểm phù hợp để du lịch Gia Lai bứt phá", ông Tuấn nói.
Hiện tại, tỉnh Gia Lai mới có lợi thế là cầu nối giữa khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, có hai sân bay là Phù Cát và Pleiku, thuận lợi để phát triển du lịch đường không. Trong đó, Phù Cát được định hướng thành cửa ngõ quốc tế với công suất dự kiến đạt 5 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và 7 triệu lượt vào năm 2050. Sân bay Pleiku cũng được đề xuất nâng cấp với tổng vốn hơn 12.000 tỷ đồng, hướng tới công suất phục vụ 4-5 triệu lượt hành khách mỗi năm trong cùng giai đoạn.
Ngoài việc cần làm gì để hút khách, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình cho rằng Gia Lai cũng cần thúc đẩy chi tiêu của khách du lịch. Hiện tại, Việt Nam "là điểm đến kém nhất trong khu vực về khoản này", chỉ khoảng 10% tổng chi phí chuyến đi. Trong khi đó, tại Thái Lan, tỷ lệ chi tiêu đạt 40-50%.
Quản lý điểm đến cũng là một trong những vấn đề tỉnh cần quan tâm nếu muốn phát triển du lịch. Theo ông Bình, Gia Lai cần hướng dẫn người dân địa phương cách đối xử với du khách "tốt nhất có thể" để thu hút du khách ghé thăm, quay trở lại.
Còn theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Kinh tế Việt Nam, cần phải thể hiện và giới thiệu được đến du khách về sự khác biệt của du lịch Gia Lai.
"Phải tích hợp được lợi thế của Gia Lai và Bình Định trước đây, khi kết nối tốt, giá trị không chỉ tăng lên mà có thể nhân lên nhiều lần", ông Thiên nhận định.
Tại Hội nghị Xúc tiến du lịch ngày 9/4 trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam - VITM 2026, bà Đỗ Thị Diệu Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai, cho biết năm 2026 chính là cột mốc định hình lại vị thế của địa phương trên bản đồ du lịch quốc tế.
Theo bà Hạnh, điểm cốt lõi trong định vị hình ảnh mới của Gia Lai nằm ở thông điệp "Đại ngàn chạm biển xanh". Đây không chỉ là một khẩu hiệu truyền thông mà là sự hiện thực hóa không gian liên kết vùng độc đáo giữa Gia Lai và Bình Định cũ.
"Gia Lai hội tụ đầy đủ điều kiện để tạo nên một hành trình trải nghiệm khác biệt, nơi du khách có thể cảm nhận sự giao thoa kỳ diệu giữa không gian văn hóa cồng chiêng đại ngàn với vẻ đẹp rực rỡ của biển xanh duyên hải", bà Hạnh nói.
Với định hướng phát triển đa dạng loại hình du lịch, từ sinh thái, cộng đồng, nông nghiệp bền vững đến nghỉ dưỡng, tỉnh kỳ vọng sẽ xây dựng một thương hiệu du lịch giàu bản sắc, đủ sức thu hút 15 triệu lượt khách vào năm 2026 và sớm đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Những ngày cuối tuần tại chợ Bến Thành (TP.HCM), không khó để bắt gặp các nhóm khách nước ngoài đi dạo, chụp ảnh và thưởng thức đồ ăn đường phố. Tuy nhiên, sau vài giờ tham quan, trên tay nhiều du khách chỉ là vài món quà nhỏ như móc khóa, cà phê hay áo thun.
Gần đó, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, chị Emily Carter, du khách đến từ Úc, cho biết ngân sách trong chuyến đi 7 ngày của chị tại VN chủ yếu dành cho khách sạn, ăn uống và di chuyển. "Tôi rất thích đồ ăn Việt. Chúng tôi thử nhiều quán địa phương và cũng đi spa khá nhiều. Tuy nhiên, để mua sắm thì tôi chưa thấy nhiều thứ thực sự hấp dẫn", chị Carter nói.
Tương tự, anh Daniel Wong, du khách Singapore lần đầu đến TP.HCM, cũng cho hay phần lớn chi tiêu của anh tập trung cho ẩm thực và trải nghiệm văn hóa. "Tôi dành nhiều tiền cho cà phê, nhà hàng, bar rooftop và tour khám phá thành phố hơn là mua sắm. Nếu muốn mua hàng hiệu hay đồ công nghệ thì tôi có thể mua ở Singapore hoặc qua Bangkok có nhiều lựa chọn hơn", anh Wong chia sẻ.
Theo ông Trần Xuân Hùng, Tổng giám đốc Công ty Viking, khách quốc tế đến VN hiện chủ yếu chi cho lưu trú, ăn uống, tham quan và một phần nhỏ cho quà tặng. Các mặt hàng được khách mua nhiều nhất vẫn là cà phê, bánh kẹo, trái cây, một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đặc sản địa phương…
Thực tế, kể từ sau đại dịch Covid-19, du lịch VN đã ghi nhận những bước nhảy vọt về số lượng khách quốc tế và nội địa, nổi lên như một điểm sáng trên trường du lịch quốc tế. Tuy nhiên, doanh thu vẫn chưa được cải thiện tương ứng. Tính tổng năm 2025, doanh thu ngành du lịch lần đầu tiên vượt mốc trên 1 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 37,8 tỉ USD. Song, một thống kê mới đây chỉ ra rằng: Trung bình mỗi khách quốc tế đến VN tiêu số tiền từ 1.050 - 1.150 USD, tăng không đáng kể so với thời điểm năm 2019 (bình quân 1.020 USD một người). Số tiền du khách tiêu ở VN thấp hơn tại Thái Lan xấp xỉ 500 USD, hay gần 1.000 USD nếu so với Singapore.
Đáng nói là thời gian lưu trú trung bình của khách cao cấp được ghi nhận đã tăng từ 10 ngày lên gần 14 ngày. Điều đó cho thấy chúng ta đã thành công kéo khách đến đông hơn, ở lại lâu hơn, nhưng vẫn chưa thể làm cho khách "móc hầu bao tới những đồng cuối cùng".
Tại hội thảo "Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng" do Báo Thanh Niên tổ chức hôm 22.5 vừa qua, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), nêu ra một con số rất đáng suy ngẫm từ Tổng cục Thống kê: Năm 2024, khách quốc tế chi tiêu tại VN đạt 12,19 tỉ USD, nhưng người Việt lại mang tới 12,57 tỉ USD ra nước ngoài để mua sắm. Như vậy, chỉ tính riêng mảng du lịch, VN đang nhập siêu gần 400 triệu USD. Người Việt đi du lịch trong nước thì chủ yếu chỉ chi cho vé máy bay, khách sạn, ăn uống, còn đi nước ngoài thì không tiếc "vài tháng lương" mua sắm.
Dẫn câu chuyện giữa 2 địa phương biên giới là Đông Hưng (Trung Quốc) với Móng Cái (VN), bà Thủy Tiên so sánh: Hai địa phương này cùng có khoảng cách biên giới tới cửa khẩu ngang nhau, nhưng doanh thu từ thương mại, du lịch lại cách rất xa. Cụ thể, năm 2024, thành phố Đông Hưng đón gần 16 triệu lượt khách, thu về 2,12 tỉ USD (khoảng 52.000 tỉ đồng) chủ yếu nhờ bán lẻ xuyên biên giới, trong đó khách người Việt chiếm tới 30%. Ở chiều ngược lại, Móng Cái dù đón 4 triệu lượt khách nhưng doanh thu du lịch chỉ vỏn vẹn 250 tỉ đồng.
"Cùng một dải biên giới nhưng giá trị thương mại nghiêng phần lớn về một phía. Có thể thấy, khoảng cách hàng chục lần về mức chi tiêu của khách không nằm ở địa lý, không nằm ở văn hóa, không nằm ở con người mà nằm ở chính sách khuyến khích du khách chi tiền. Du khách đến VN hiện nay sẵn sàng chi mạnh tay cho các dịch vụ cốt lõi như ăn ở, đi lại, tham quan, nhưng lại "thắt lưng buộc bụng" khi mua sắm. Vấn đề không phải là họ không có tiền, mà vì chúng ta chưa cho họ được lý do chính đáng để móc hầu bao", bà Lê Hồng Thủy Tiên nhấn mạnh.
Thực tế, mua sắm luôn là một trong những hoạt động được du khách vô cùng quan tâm trong mỗi hành trình du lịch. Khách đến Nhật Bản muốn mua hàng nội địa Nhật, sang Thái Lan muốn tìm mua đồ Thái, tới Hàn Quốc là "lao" đến các khu mua sắm đồ nội địa Hàn, đến Trung Quốc cũng phải tấm tắc khen hàng nội địa Trung, còn nếu đi châu Âu thì "ôm chặt" những cửa hàng outlet, đồ hiệu…
Đó là lý do các điểm mua sắm là một phần không thể thiếu để tạo nên sản phẩm tour nước ngoài, bất kể châu Á hay châu Âu. Ngay cả người Việt, đi tour Thái về là xách theo vài lọ dầu, cao hổ cốt…; không ai ra khỏi cửa hàng sâm ở Hàn Quốc mà không xách theo vài túi sản phẩm. Và ngay cả dù chuyển qua đi tự túc thì mọi người vẫn luôn "lục lọi" những điểm mua sắm nổi tiếng nhất.
Đáng nói là không ai tới VN lại được giới thiệu để đi mua sắm. Giám đốc một doanh nghiệp lữ hành tại Hà Nội nói thẳng: "Đa số khách nước ngoài đều không thích mua sắm khi mua tour VN. Họ muốn dành thời gian trải nghiệm, tham quan và không quan tâm đến việc giảm giá".
Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Công ty CP Lữ hành Vietluxtour, cũng thừa nhận dù biết rất rõ "mỏ vàng" du khách còn rất nhiều dư địa, song hiện nay đa số các công ty lữ hành chưa dám tự tin đưa các điểm mua sắm vào chương trình của mình. Bởi VN chưa có những trung tâm mua sắm đạt chuẩn, tạo sự uy tín thương hiệu cho khách hàng nên nếu công ty du lịch đưa vào tour thì e ngại khách đánh giá là cố tình đưa chương trình bán hàng.
"Ngay như TP.HCM, trung tâm thương mại lớn nhất cả nước, là địa phương có đủ điều kiện nhất để thực hiện một tour du lịch kết hợp mua sắm nhưng cũng không có những trung tâm mua sắm lớn như outlet, chợ đêm, phố mua sắm đủ chuẩn cho khách du lịch. Cách đây vài năm, ông Jonathan Hạnh Nguyễn - Chủ tịch IPPG - từng đề cập việc xây dựng một khu factory outlet ở TP.HCM để đưa du khách tới mua hàng chất lượng, rồi hình thành một mô hình tổng hợp như Disneyland để khách tới vui chơi, tiêu tiền. Khi đó các doanh nghiệp lữ hành như chúng tôi đã rất mong chờ. Đáng tiếc là đến giờ TP vẫn chưa có. Chúng ta vẫn chưa làm tốt cả việc "dụ" du khách chi tiền và giữ dòng tiền chi tiêu của khách Việt ngay trên chính đất nước, địa phương mình", ông Trần Thế Dũng thẳng thắn nhìn nhận.
