Tổng thống Mỹ Donald Trump chiều 21/4 tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran, chỉ vài giờ trước khi nó hết hiệu lực vào ngày 22/4. Truyền thông nhà nước Iran mô tả đây là “lệnh ngừng bắn đơn phương”, bởi các quan chức ở Tehran chưa đưa ra thông báo chính thức nào về điều này.
Trái với những lệnh ngừng bắn trước đây, ông Trump cho hay Mỹ sẽ ngừng giao tranh “cho đến khi Iran gửi đề xuất đàm phán và các cuộc thảo luận kết thúc”, đồng nghĩa nó không có hạn chót cụ thể. Ông cho biết Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir và Thủ tướng Shehbaz Sharif đã đề nghị Mỹ hoãn tấn công Iran “cho đến khi các lãnh đạo và đại diện Iran có thể đạt được đề xuất thống nhất”.
Động thái này gây bất ngờ, bởi chỉ vài giờ trước đó, ông Trump còn tuyên bố không muốn kéo dài lệnh ngừng bắn hai tuần, cảnh báo Mỹ sẽ tấn công quy mô lớn vào hạ tầng Iran nếu hai bên không đạt thỏa thuận.
Tuyên bố gia hạn lần này thận trọng hơn so với những phát ngôn cứng rắn trước đây của Tổng thống Trump trên mạng xã hội về Iran. Điều này cho thấy ông dường như muốn sớm kết thúc cuộc chiến đã gây xáo trộn kinh tế toàn cầu, có thể làm suy yếu sự ủng hộ từ cử tri Mỹ cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, theo Brian Katulis, nhà nghiên cứu tại Viện Trung Đông, trụ sở tại Washington.
“Tổng thống Trump giờ đây đối mặt câu hỏi ông sẽ ứng phó thế nào với những khó khăn về kinh tế mà người dân Mỹ đang phải chịu, cũng như áp lực chính trị từ chính cử tri ủng hộ”, ông Katulis nói với BBC. “Ông ấy vẫn chưa đưa ra được lời giải cho những vấn đề cốt lõi đang khiến cuộc khủng hoảng kéo dài”.
Mỹ và Iran từng đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc Iran chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, Iran không nhượng bộ, cáo buộc hành động của Mỹ là “vi phạm lệnh ngừng bắn”, dọa đánh chìm tàu của Washington trên eo biển Hormuz.
Trước tình hình có dấu hiệu căng thẳng trở lại, Pakistan tuần qua đã nỗ lực thúc đẩy để Mỹ – Iran tham gia vòng đàm phán thứ hai. Islamabad đã chuyển cho Tehran các đề xuất mới từ Washington, nhân chuyến thăm của ông Munir đến Iran giữa tuần trước. Iran ngày 18/4 xác nhận đã tiếp nhận và đang xem xét các đề xuất mới, nhưng “chưa đưa ra phản hồi”. Tehran nhấn mạnh “sẽ không đưa ra nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất”.
Iran trước đó yêu cầu ông Trump dỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng biển làm điều kiện tiên quyết để Tehran tham gia vòng đàm phán mới. Tổng thống Mỹ bác bỏ, nói ông chỉ thực hiện khi hai bên đạt thỏa thuận cuối cùng.
Loạt diễn biến khiến kế hoạch tổ chức vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad rơi vào bất định. Kỳ vọng ban đầu cho thấy vòng đàm phán này có thể diễn ra sáng 22/4 tại Pakistan.
Đến chiều 21/4, Tổng thống Trump cùng đội ngũ cố vấn an ninh quốc gia tại Nhà Trắng đối mặt với một quyết định lớn: Làm gì tiếp theo với Iran.
Lệnh ngừng bắn hai tuần lúc đó sắp trôi qua, chuyên cơ Không lực Hai đã chờ sẵn trên đường băng căn cứ Andrews để chở Phó tổng thống Vance tới Pakistan. Nhưng phía Iran lúc đó hầu như im lặng hoàn toàn.
Các trợ lý hàng đầu của Tổng thống Trump cho rằng nguyên nhân chính khiến Tehran chưa phản hồi Washington là có sự rạn nứt trong tầng lớp lãnh đạo Iran hiện tại, CNN dẫn lời ba quan chức Mỹ.
Đánh giá này một phần dựa trên thông tin do phía Pakistan chuyển lại. Chính quyền Mỹ cho rằng phía Iran hiện chưa đạt được đồng thuận về lập trường, cũng như quyền hạn cho các nhà đàm phán trong những vấn đề then chốt như uranium.
Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim của Iran bác bỏ nhận định này, khẳng định sự đoàn kết giữa chính quyền, quốc hội Iran, IRGC cũng như mọi thành tố khác của hệ thống chính trị đất nước là “chưa từng có tiền lệ”. Theo Tasnim, thông tin về “sự rạn nứt” trong nội bộ Iran chỉ là ảo tưởng của phía Mỹ, dựa trên những nguồn tin “bịa đặt hoặc tự vẽ ra”.
Một yếu tố bất định nữa ảnh hưởng tới triển vọng đàm phán là chưa rõ Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei có đưa ra chỉ đạo rõ ràng cho cấp dưới hay không. Kể từ khi nhậm chức hồi đầu tháng 3, ông Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng lần nào và không đưa ra phản hồi chính thức về các đề xuất đàm phán của Mỹ.
Giữa bối cảnh đó, việc gia hạn lệnh ngừng bắn được coi là phương án phù hợp mà ông Trump có thể đưa ra để tránh nguy cơ xung đột tái bùng phát. Lựa chọn này còn giúp ông Trump không cần phải nhượng bộ Iran mà vẫn duy trì được khoảng lặng cho nỗ lực ngoại giao.
Theo Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trụ sở tại Mỹ, diễn biến này phản ánh đúng kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất là hai bên không quay lại chiến tranh, nhưng cũng chưa thể đạt thỏa thuận, khi Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, còn Mỹ duy trì phong tỏa cảng biển nước này.
“Với tình thế hiện tại, ông Trump coi như đã đạt mục tiêu lớn nhất là thoát khỏi cuộc chiến, còn Iran vẫn chưa có được điều họ cần nhất là được dỡ bỏ trừng phạt”, ông Parsi tiếp tục, cảnh báo tình thế này là “không ổn định”.
Barbara Slavin, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Stimson, cho rằng tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn của ông Trump là “một bước lùi” cần thiết để hai bên xác định đâu là điều có thể nhượng bộ trong tiến trình đàm phán.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 21/4 nói rằng Iran cần phải “vững bước chống lại bất công và các yêu cầu quá đáng” từ Mỹ, nhưng cũng chỉ ra rằng “việc kéo dài xung đột không mang lại lợi ích cho bất cứ ai, kể cả Iran lẫn đối thủ”.
Thủ tướng Sharif đã gửi lời cảm ơn Tổng thống Trump, khẳng định Islamabad sẽ tiếp tục thúc đẩy các bên tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Giới chức Mỹ kỳ vọng việc gia hạn ngừng bắn sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán chi tiết hơn trong những tuần tiếp theo để hoàn thiện các điều khoản cụ thể.
Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran và thị trường dầu mỏ tại Eurasia Group, cho rằng các bên nên “từ bỏ những yêu cầu tối đa” và đưa ra tín hiệu thiện chí nào đó để cho thấy họ nghiêm túc trong việc tìm kiếm giải pháp. “Đàm phán có thể còn mơ hồ, nhưng ít nhất giao tranh sẽ không bùng phát trở lại ngay lập tức”, ông viết trên mạng xã hội X.
Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 5.5 cho biết vụ nổ và hỏa hoạn xảy ra trên một tàu do hãng vận tải HMM điều hành, song không ghi nhận thương vong. Nguyên nhân đang được điều tra.
Theo Reuters, đám cháy bùng phát tại phòng máy của con tàu mang cờ Panama, với 24 thủy thủ trên tàu, trong đó có 6 người Hàn Quốc. Phát ngôn viên HMM cho biết chưa rõ nguyên nhân vụ việc, đồng thời cho biết con tàu sẽ được kéo đến một cảng gần đó ở Dubai.
Hãng Yonhap dẫn nguồn chính phủ cho biết Seoul đang kiểm tra thông tin tình báo về khả năng tàu HMM Namu bị tấn công. "Chính phủ chúng tôi sẽ liên lạc chặt chẽ với các quốc gia liên quan về vấn đề này và thực hiện các biện pháp cần thiết để đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và thủy thủ đoàn của chúng tôi trong eo biển Hormuz", Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho biết trong một tuyên bố.
Theo phía Hàn Quốc, hiện có 26 tàu mang cờ nước này đang hoạt động tại eo biển Hormuz.
Tổng thống Trump cáo buộc Iran đã "bắn vào" tàu chở hàng Hàn Quốc cùng một số mục tiêu khác, trong bối cảnh Mỹ triển khai chiến dịch nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. "Cho đến thời điểm hiện tại, ngoài con tàu của Hàn Quốc, chưa ghi nhận thiệt hại nào khác khi đi qua eo biển", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông Trump tiếp tục kêu gọi Hàn Quốc tham gia bảo vệ tuyến hàng hải gần Iran, đồng thời cho biết Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth sẽ họp báo cùng Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine để cập nhật tình hình.
Trong khi đó, Cơ quan an ninh hàng hải Anh UKMTO ngày 4.5 báo cáo 2 tàu đã bị tấn công ngoài khơi bờ biển Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE). Cùng ngày, Công ty dầu khí ADNOC của UAE cáo buộc một trong những tàu chở dầu rỗng của họ đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công, theo AFP.
Phía Iran chưa bình luận về các cáo buộc trên. Song, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 4.5 cho biết các sự kiện ở eo biển Hormuz cho thấy không có giải pháp quân sự nào cho cuộc khủng hoảng, đồng thời nói thêm rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển với sự trung gian hòa giải của Pakistan. Quan chức Iran cũng cảnh báo Mỹ và UAE không nên bị cuốn vào "vũng lầy do những kẻ có ý đồ xấu".
Hỏa hoạn bùng phát tối 17/5 tại khu vực đặt máy phát điện của nhà máy điện hạt nhân Barakah ở vùng Al Dhafra thuộc Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sau khi khu vực này trúng đòn tập kích bằng máy bay không người lái. Địa điểm xảy ra hỏa hoạn nằm gần vành đai an ninh vòng trong của nhà máy.
Ngày 19/5, Bộ Quốc phòng UAE cho biết trong vòng 48 giờ, nước này hứng chịu 6 đợt tấn công UAV xuất phát từ Iraq, trong đó ít nhất ba chiếc nhắm vào nhà máy Barakah nói trên. Lực lượng nước này đánh chặn hầu hết và chỉ để lọt một chiếc. Iraq là nơi hoạt động của các nhóm dân quân thân Iran. Trong suốt cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran, các lực lượng này đã nhận trách nhiệm nhiều vụ tập kích nhằm vào "các căn cứ của kẻ thù tại Iraq và trong khu vực".
Trong cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ở New York ngày 19/5, Đại sứ UAE tại Liên Hợp Quốc Mohamed Abushahab cho biết vụ tấn công không gây ra hậu quả rò rỉ phóng xạ.
"Nhà máy điện hạt nhân Barakah vẫn an toàn, ổn định và hoạt động bình thường, cung cấp tới 25% lượng điện sạch của UAE. Tuy không có hậu quả thảm khốc, điều đó không làm giảm mức độ nghiêm trọng của vụ tấn công này", ông nhấn mạnh.
Đại sứ Nga tại Liên Hợp Quốc Vassily Nebenzya tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình, dù diễn ra ở bất kỳ quốc gia nào, "đều hoàn toàn không thể chấp nhận". Ông cho biết Moskva lên án hành động nhắm vào nhà máy trên lãnh thổ UAE vì làm gia tăng nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực.
Ông Nebenzya không nêu đích danh bên chịu trách nhiệm, song nhận định sự việc có thể không xảy ra nếu không có chiến dịch quân sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Ông cũng kêu gọi các bên liên quan ngăn chặn tái diễn những sự cố nguy hiểm tương tự.
Đại sứ Mỹ Mike Waltz chỉ trích gay gắt vụ tấn công, cáo buộc có quốc gia trong khu vực sử dụng lực lượng ủy nhiệm tấn công nhà máy, ám chỉ Iran và lực lượng dân quân thân nước này. Ông cho rằng đây là hành động "quá đáng và không thể chấp nhận".
Đại sứ Trung Quốc tại LHQ Fu Cong bày tỏ quan ngại sâu sắc về sự việc, nhấn mạnh chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia vùng Vịnh phải được tôn trọng, dân thường và các cơ sở dân sự cần được bảo vệ.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cảnh báo vụ tấn công đe dọa an toàn hạt nhân của UAE và gây lo ngại lớn tại vùng Vịnh. Theo ông, nếu nhà máy Barakah bị đánh trúng trực tiếp, lượng phóng xạ phát tán ra môi trường có thể rất lớn. Nếu hệ thống cung cấp điện cho nhà máy bị vô hiệu hóa, nguy cơ nóng chảy lõi lò phản ứng sẽ gia tăng.
Dù xung đột liên quan Iran đã hạ nhiệt sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 4, các cuộc tấn công bằng UAV xuất phát từ lãnh thổ Iraq nhằm vào các nước vùng Vịnh vẫn tiếp diễn, trong đó có Arab Saudi và Kuwait. Iraq nhiều lần khẳng định hệ thống phòng không nước này không phát hiện bất kỳ thiết bị bay nào được phóng từ không phận của mình.
Kẻ đánh bom tự sát tối 9/5 lái chiếc xe chở đầy thuốc nổ lao vào chốt kiểm soát bên ngoài đồn cảnh sát tại khu vực Fateh Khel thuộc thành phố Bannu rồi kích nổ, quan chức cảnh sát Muhammad Sajjad Khan ngày 10/5 cho biết.
Gần 100 tay súng xông vào đồn tấn công ngay sau khi chiếc xe bom phát nổ. "Chúng sử dụng cả thiết bị bay không người lái và vũ khí hạng nặng", một quan chức hành chính cấp cao tại Bannu cho biết.
Một số cảnh sát thiệt mạng trong khi đấu súng dữ dội với phiến quân, số khác tử vong do bị tòa nhà sập xuống. Các lực lượng thực thi pháp luật gần đó được cử đến cứu viện, nhưng bị phiến quân phục kích và cũng hứng chịu thương vong, một quan chức cảnh sát giấu tên nói.
Ông Khan xác nhận tổng cộng 15 sĩ quan cảnh sát đã thiệt mạng. "Trong lúc rút lui, những kẻ tấn công còn bắt đi các sĩ quan cảnh sát và cướp vũ khí từ đồn", ông nói thêm.
Xe cứu thương từ các đơn vị cứu hộ và bệnh viện đã được nhanh chóng điều đến hiện trường, trong khi giới chức ban bố tình trạng khẩn cấp tại các cơ sở y tế ở thành phố Bannu.
Hình ảnh sau vụ tấn công cho thấy đồn cảnh sát chỉ còn là đống đổ nát, với gạch đá, xác xe cháy đen và biến dạng nằm ngổn ngang khắp hiện trường.
Nhóm vũ trang Ittehad-ul-Mujahideen, chi nhánh của Taliban ở Pakistan, đã đứng ra nhận trách nhiệm.
Đây là vụ tấn công mới nhất tại tỉnh biên giới Khyber Pakhtunkhwa trong làn sóng bạo lực đang làm căng thẳng quan hệ giữa Pakistan và Afghanistan.
Những vụ tấn công của phiến quân có nguy cơ thổi bùng xung đột dọc biên giới Pakistan và Afghanistan. Cuộc đối đầu tồi tệ nhất trong nhiều năm đã nổ ra giữa hai nước hồi tháng hai sau khi Pakistan tiến hành các cuộc không kích bên trong lãnh thổ Afghanistan với lý do nhằm mục tiêu vào căn cứ của phiến quân.
Xung đột đã dịu bớt với vài vụ đụng độ lẻ tẻ dọc biên giới, nhưng chưa có thỏa thuận ngừng bắn nào được ký kết.
Islamabad cáo buộc Kabul chứa chấp các nhóm phiến quân sử dụng lãnh thổ Afghanistan để lên kế hoạch tấn công vào Pakistan. Taliban bác bỏ các cáo buộc và cho rằng tình trạng bạo lực tại Pakistan là vấn đề nội bộ của quốc gia này.
