Theo Hãng tin Reuters ngày 3-7, phát biểu trên được ông Merz đưa ra trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), dự kiến diễn ra tại Ankara vào tuần tới.
Hội nghị được kỳ vọng sẽ giúp các đồng minh châu Âu xoa dịu những bất đồng với Washington liên quan đến Iran và Greenland, đồng thời khẳng định cam kết tăng cường năng lực phòng thủ của châu Âu.
“Đức sẽ tăng gấp đôi ngân sách quốc phòng trong vòng bốn năm. Đây là nỗ lực lớn nhất chúng tôi từng thực hiện để củng cố năng lực phòng thủ. Vì vậy chúng tôi không có lý do gì phải e ngại trước bất kỳ ai”, ông Merz nói với các phóng viên.
Thủ tướng Đức cũng nhấn mạnh Berlin sẽ công bố thành tựu này “với sự khiêm tốn cần thiết”, đồng thời cho rằng với vai trò là nền kinh tế lớn nhất Liên minh châu Âu (EU), Đức có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo đảm an ninh của châu lục.
Trước đó, ông Trump liên tiếp đăng tải trên mạng xã hội các bài viết chỉ trích mức chi tiêu quốc phòng của các đồng minh NATO.
Ngoài ra, ông Trump cho rằng mức chi tiêu quốc phòng của Đức trong giai đoạn 2014 – 2025 “thấp hơn rất nhiều” so với Mỹ cũng như các đồng minh NATO khác, đồng thời kết luận: “Thật lố bịch!”.
Theo thỏa thuận đạt được tại hội nghị NATO ở The Hague năm ngoái, các nước thành viên nhất trí nâng mục tiêu chi tiêu cho quốc phòng cốt lõi, bao gồm vũ khí và lực lượng quân đội, lên 3,5% GDP vào năm 2035, thay cho mục tiêu 2% trước đây.
Ông Merz cho biết Đức sẽ hoàn thành mục tiêu này ngay từ năm 2029, sớm hơn sáu năm so với thời hạn đã thống nhất. Ông cũng khẳng định Berlin nhìn nhận mối đe dọa từ Nga một cách nghiêm túc và đang đẩy mạnh tái vũ trang để tăng cường khả năng phòng thủ.
NATO đã trải qua một năm đầy sóng gió, khi ông Trump nhiều lần gây sức ép lên các đồng minh. Ngoài việc đe dọa giành quyền kiểm soát Greenland từ Đan Mạch – một thành viên NATO, ông còn phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran mà không tham vấn các đồng minh châu Âu, làm gia tăng căng thẳng trong nội bộ liên minh.
Cuộc xung đột với Iran cũng được cho là đã ảnh hưởng đến quan hệ giữa ông Trump và nhiều lãnh đạo châu Âu, trong đó có Thủ tướng Merz, người trước đây từng nhận định Mỹ đang bị Iran “làm bẽ mặt”.
Mặt trăng đang trở thành "bàn đạp" chiến lược cho tham vọng chinh phục vũ trụ của nhân loại. Không còn là cuộc chơi của riêng hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, kỷ nguyên đa cực năm 2026 chứng kiến hàng loạt quốc gia từ châu Á đến châu Âu sở hữu tham vọng khai phá nguồn tài nguyên vô tận tại cực Nam của "chị Hằng".
Đầu tiên phải kể đến Trung Quốc với chiến lược "Hằng Nga" (Chang'e) nhất quán trong suốt 2 thập niên qua, từ việc đưa xe tự hành xuống để nghiên cứu bề mặt mặt trăng hồi năm 2019, sau đó là thu thập mẫu vật và đưa về lại trái đất nghiên cứu vào năm 2024. Trong năm 2026, sứ mạng Chang'e 7 dự kiến đổ bộ xuống cực Nam mặt trăng với một tổ hợp thiết bị khổng lồ để tìm kiếm nước đá trong các miệng hố vĩnh cửu bằng một "tàu thăm dò dạng bay" độc đáo.
Những robot tiền trạm này mang trọng trách xác lập nền móng vững chắc cho Trạm nghiên cứu quốc tế ILRS mà Bắc Kinh đang ráo riết xây dựng cùng Nga để đối trọng với phương Tây.
Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì vị thế dẫn đầu thông qua chương trình Artemis táo bạo và tốn kém. Chương trình này không chỉ đặt mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt chị Hằng sau hơn nửa thế kỷ mà còn thiết lập "cảng hàng không" vũ trụ đầu tiên, nơi các phi hành gia có thể sinh hoạt, nghiên cứu và tiếp nhiên liệu trước khi dấn thân vào những hành trình xa hơn như sao Hỏa.
Ấn Độ đang khẳng định mình là một cường quốc vũ trụ hiệu quả với chi phí tối ưu nhất thế giới. Sau thành công rực rỡ của Chandrayaan-3 đưa thành công tàu đổ bộ và xe tự hành xuống mặt trăng hồi năm 2023, Ấn Độ đang dồn lực cho sứ mạng Chandrayaan-4 nhằm trình diễn khả năng cất cánh từ bề mặt mặt trăng để mang mẫu vật về trái đất. Nước này đã công khai đặt mục tiêu đưa phi hành gia Ấn Độ đặt chân lên cung trăng vào năm 2040, một cột mốc đầy tự hào cho quốc gia tỉ dân này.
Nhật Bản cũng chọn cho mình một lối đi riêng bằng cách tập trung tối đa vào công nghệ hạ cánh chính xác tuyệt đối và robot thông minh. Tiếp nối kỳ tích của tàu đổ bộ SLIM hồi năm 2024, các kỹ sư Nhật Bản đang phối hợp cùng tập đoàn Toyota để phát triển loại xe tự hành có buồng áp suất cực lớn, cho phép con người sống bên trong nhiều ngày mà không cần mặc đồ bảo hộ.
Nhật Bản đóng vai trò là "cánh tay phải" công nghệ không thể thiếu trong liên minh Artemis, đảm nhận các hệ thống kiểm soát môi trường và hỗ trợ sự sống phức tạp. Sự hợp tác này giúp Nhật Bản đổi lấy các suất bay lên mặt trăng cho phi hành gia nước này trên phi thuyền của Mỹ.
Từ vị trí "kẻ đến sau", Nga đang nỗ lực khôi phục vị thế thông qua sứ mạng Luna-Glob, bất chấp nhiều thách thức. Sau những trục trặc trong quá khứ, Moscow đang đặt kỳ vọng lớn vào vệ tinh Luna 26 để lập bản đồ khoáng sản và thiết lập mạng lưới liên lạc cho các trạm đổ bộ tương lai tại cực Nam mặt trăng. Hiện nay, Nga đang thắt chặt hợp tác chiến lược với Trung Quốc để tạo thành một liên minh không gian Á - Âu mạnh mẽ, sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp về các chuẩn mực pháp lý ngoài không gian.
Cuối cùng, không thể không nhắc đến sự góp mặt của châu Âu và các quốc gia mới nổi như UAE, đang làm thay đổi diện mạo cuộc đua. Trong khi Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) cung cấp các mô-đun dịch vụ thiết yếu cho tàu Orion của Mỹ, thì UAE lại gây bất ngờ khi chuẩn bị phóng xe tự hành Rashid 2 lên mặt sau của mặt trăng. Sự đa dạng này cho thấy mặt trăng không còn là vùng đất xa lạ của riêng ai mà đang dần trở thành một phần không thể tách rời của nền kinh tế toàn cầu trong tương lai gần.
Cuộc đua năm 2026 không chỉ là chuyện cắm cờ khẳng định chủ quyền như nửa thế kỷ trước mà là bài toán về sự tồn vong và thịnh vượng lâu dài của mỗi quốc gia. Dẫu sự cạnh tranh đang diễn ra gay gắt, nhân loại vẫn rất cần một tiếng nói chung về pháp lý để đảm bảo nguồn tài nguyên quý báu tại đây được chia sẻ công bằng. Chỉ khi gạt bỏ những toan tính vị kỷ, con người mới thực sự biến mặt trăng thành nhịp cầu hòa bình nối liền các hành tinh trong Hệ mặt trời.
Iran nhấn mạnh một thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Mỹ phải bao gồm việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận. Ngoài ra Washington phải miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trong quá trình đàm phán.
Về eo biển Hormuz, Tehran cho biết thỏa thuận phải dành ra thời hạn 30 ngày cho các thủ tục liên quan tuyến hàng hải này, theo Hãng tin Reuters.
Theo quan điểm của Iran, một thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Iran phải quy định rằng số lượng tàu được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày.
Bên cạnh đó phong tỏa hải quân phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong thời hạn 30 ngày này.
Tehran nhấn mạnh bất kỳ sự thay đổi trong các hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz đều có điều kiện là Mỹ phải thực hiện các cam kết đã nêu trong bản ghi nhớ chung.
Tehran cũng nêu rõ Mỹ phải giải phóng một phần tài sản đóng băng của Iran trong giai đoạn đầu tiên. Phần còn lại của tài sản đóng băng sẽ được quyết định trong các vòng đàm phán.
Mặc dù Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định Tehran chưa đưa ra bất kỳ cam kết nào về chương trình hạt nhân, tuy nhiên bên bản ghi nhớ sẽ phải dành ra thời hạn 60 ngày để hai bên đàm phán về vấn đề hạt nhân và làm giàu uranium.
Đáng chú ý một nguồn tin cấp cao Iran tiết lộ với Reuters rằng nước này vẫn chưa đồng ý bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của họ. Việc trước tiên là phải đạt thỏa thuận ngưng bắn hoàn toàn ở Iran và Lebanon, sau đó mới bàn đến vấn đề hạt nhân. Tehran nói đây là lập trường xuyên suốt của họ.
“Vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng, vì vậy vấn đề này không thuộc thỏa thuận hiện tại. Chưa có bất kỳ thỏa thuận nào về việc vận chuyển kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức cao của Iran ra khỏi đất nước”, quan chức này khẳng định.
Theo mạng lưới nghiên cứu World Weather Attribution (WWA), chỉ trong những tháng đầu năm 2026, hơn 150 triệu ha đất trên toàn cầu đã bị thiêu rụi. Diện tích này lớn gấp hơn 2 lần bang Texas của Mỹ.
Các nhà khoa học cho biết mức độ cháy rừng hiện cao hơn khoảng 50% so với trung bình nhiều năm và vượt hơn 20% kỷ lục trước đó kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 2012.
Ông Theodore Keeping - chuyên gia nghiên cứu thời tiết cực đoan tại Đại học Imperial College London - nhận định mùa cháy rừng năm nay khởi đầu 'nhanh và dữ dội bất thường'.
Châu Phi hiện là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt tại Tây Phi và vùng Nam sa mạc Sahara. Khoảng 85 triệu ha đã bị cháy từ đầu năm, vượt xa mức kỷ lục cũ là 69 triệu ha.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân đến từ sự chuyển đổi liên tục giữa mưa lớn và hạn hán kéo dài. Lượng mưa cao trong mùa trước khiến cỏ và thực vật phát triển mạnh, nhưng sau đó nắng nóng và khô hạn lại biến chúng thành nguồn nhiên liệu khổng lồ cho các đám cháy.
Không chỉ châu Phi, nhiều khu vực tại châu Á như Ấn Độ, Đông Nam Á và Đông Bắc Trung Quốc cũng ghi nhận các vụ cháy rừng trên diện rộng. Diện tích bị cháy tại châu Á hiện cao hơn gần 40% so với năm kỷ lục trước đây.
Trong khi đó, Mỹ và Úc cũng đang trải qua mùa cháy rừng bất thường dù mới đầu năm.
Giới khoa học đặc biệt lo ngại trước khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh vào nửa cuối năm 2026. Các dự báo hiện cho thấy có khoảng 61% khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 và kéo dài đến hết năm.
El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng biển xích đạo Thái Bình Dương, có thể làm thay đổi thời tiết trên phạm vi toàn cầu.
Theo các nhà khoa học, nếu El Nino cường độ mạnh xảy ra trong bối cảnh Trái đất vốn đã nóng lên do phát thải khí nhà kính, nguy cơ cháy rừng cực đoan sẽ tăng mạnh.
Bà Jemilah Mahmood - giám đốc Trung tâm Sức khỏe Hành tinh Sunway tại Malaysia - cảnh báo khói từ cháy rừng đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người.
Theo bà, bụi mịn PM2.5 trong khói cháy rừng có thể độc hại gấp 10 lần so với ô nhiễm từ khí thải giao thông.
Một nghiên cứu của tạp chí y khoa The Lancet cho thấy khoảng 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí. Các nhà khoa học lo ngại con số này có thể tiếp tục tăng khi cháy rừng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn do biến đổi khí hậu.
Các chuyên gia nhấn mạnh El Nino không phải nguyên nhân duy nhất gây thời tiết cực đoan, mà yếu tố cốt lõi vẫn là sự nóng lên toàn cầu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập niên qua.
Giáo sư khí hậu Friederike Otto cảnh báo biến đổi khí hậu sẽ còn nghiêm trọng hơn nếu thế giới không giảm sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt.
