Theo mạng lưới nghiên cứu World Weather Attribution (WWA), chỉ trong những tháng đầu năm 2026, hơn 150 triệu ha đất trên toàn cầu đã bị thiêu rụi. Diện tích này lớn gấp hơn 2 lần bang Texas của Mỹ.
Các nhà khoa học cho biết mức độ cháy rừng hiện cao hơn khoảng 50% so với trung bình nhiều năm và vượt hơn 20% kỷ lục trước đó kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 2012.
Ông Theodore Keeping – chuyên gia nghiên cứu thời tiết cực đoan tại Đại học Imperial College London – nhận định mùa cháy rừng năm nay khởi đầu ‘nhanh và dữ dội bất thường’.
Châu Phi hiện là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt tại Tây Phi và vùng Nam sa mạc Sahara. Khoảng 85 triệu ha đã bị cháy từ đầu năm, vượt xa mức kỷ lục cũ là 69 triệu ha.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân đến từ sự chuyển đổi liên tục giữa mưa lớn và hạn hán kéo dài. Lượng mưa cao trong mùa trước khiến cỏ và thực vật phát triển mạnh, nhưng sau đó nắng nóng và khô hạn lại biến chúng thành nguồn nhiên liệu khổng lồ cho các đám cháy.
Không chỉ châu Phi, nhiều khu vực tại châu Á như Ấn Độ, Đông Nam Á và Đông Bắc Trung Quốc cũng ghi nhận các vụ cháy rừng trên diện rộng. Diện tích bị cháy tại châu Á hiện cao hơn gần 40% so với năm kỷ lục trước đây.
Trong khi đó, Mỹ và Úc cũng đang trải qua mùa cháy rừng bất thường dù mới đầu năm.
Giới khoa học đặc biệt lo ngại trước khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh vào nửa cuối năm 2026. Các dự báo hiện cho thấy có khoảng 61% khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 và kéo dài đến hết năm.
El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng biển xích đạo Thái Bình Dương, có thể làm thay đổi thời tiết trên phạm vi toàn cầu.
Theo các nhà khoa học, nếu El Nino cường độ mạnh xảy ra trong bối cảnh Trái đất vốn đã nóng lên do phát thải khí nhà kính, nguy cơ cháy rừng cực đoan sẽ tăng mạnh.
Bà Jemilah Mahmood – giám đốc Trung tâm Sức khỏe Hành tinh Sunway tại Malaysia – cảnh báo khói từ cháy rừng đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người.
Theo bà, bụi mịn PM2.5 trong khói cháy rừng có thể độc hại gấp 10 lần so với ô nhiễm từ khí thải giao thông.
Một nghiên cứu của tạp chí y khoa The Lancet cho thấy khoảng 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí. Các nhà khoa học lo ngại con số này có thể tiếp tục tăng khi cháy rừng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn do biến đổi khí hậu.
Các chuyên gia nhấn mạnh El Nino không phải nguyên nhân duy nhất gây thời tiết cực đoan, mà yếu tố cốt lõi vẫn là sự nóng lên toàn cầu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập niên qua.
Giáo sư khí hậu Friederike Otto cảnh báo biến đổi khí hậu sẽ còn nghiêm trọng hơn nếu thế giới không giảm sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 4.5 thông báo sẽ thực thi lệnh ngừng bắn từ ngày 8 - 9.5 theo quyết định của Tổng thống Vladimir Putin, nhân dịp kỷ niệm Ngày Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô trước Đức Quốc xã thời Thế chiến 2. Quyết định được ông Putin thông báo với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc điện đàm vào tuần trước.
Vào ngày 9.5, Nga sẽ tổ chức cuộc duyệt binh thường niên tại Quảng trường Đỏ để đánh dấu chiến thắng quan trọng trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Năm nay, các loại vũ khí chủ lực như tên lửa, xe tăng… sẽ không xuất hiện tại buổi lễ "do tình hình tác chiến hiện tại", lần đầu tiên sau gần 2 thập niên các hệ thống này vắng bóng tại cuộc duyệt binh, theo AFP. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phân tích rằng điều này cho thấy các quan chức Nga "sợ máy bay không người lái có thể bay qua Quảng trường Đỏ" trong ngày 9.5 để gây ảnh hưởng buổi lễ.
Đáp lại, Bộ Quốc phòng Nga cho rằng phát ngôn của ông Zelensky như lời đe dọa và cảnh báo sẽ thực hiện cuộc tấn công lớn bằng tên lửa vào trung tâm thủ đô Kyiv để đáp trả nếu Ukraine tìm cách phá hoại ngày lễ trọng đại. Nga tuyên bố hoàn toàn có năng lực để thực hiện điều đó nhưng đã kiềm chế vì lý do nhân đạo, theo TASS. "Chúng tôi cảnh báo dân thường Kyiv và nhân viên các phái đoàn ngoại giao cần rời khỏi thành phố ngay lập tức trong trường hợp đòn đáp trả diễn ra", Bộ Quốc phòng Nga cảnh báo.
Về phần mình, Tổng thống Zelensky cho biết chưa nhận được đề nghị chính thức nào từ Nga về việc ngừng bắn, chỉ trích rằng việc đình chiến chỉ để tổ chức lễ kỷ niệm là điều "không nghiêm túc". "Chúng tôi tin rằng mạng người là quý giá hơn nhiều so với bất kỳ lễ kỷ niệm nào", ông Zelensky viết trên mạng xã hội và tuyên bố lệnh ngừng bắn riêng của Ukraine, bắt đầu từ 0 giờ ngày 6.5. Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine sẽ hành động một cách cân xứng từ thời điểm đó và kêu gọi lãnh đạo Nga có những bước đi cụ thể nhằm chấm dứt xung đột. Ông Zelensky không nói rõ lệnh ngừng bắn của Kyiv sẽ kéo dài bao lâu trong khi Moscow chưa bình luận về quyết định này.
Lệnh ngừng bắn được hai bên đưa ra trong bối cảnh nỗ lực ngoại giao do Mỹ dẫn đầu nhằm chấm dứt xung đột đang bị đóng băng, khi Washington tập trung vào xung đột với Iran tại Trung Đông. Ukraine đã nhiều lần kêu gọi ngừng bắn lâu dài nhưng Nga từ chối, do nước này cho rằng họ đang thắng thế trên chiến trường. Thay vào đó, Nga thường xuyên công bố ngừng bắn ngắn hạn quanh các kỳ nghỉ lễ, gần đây nhất là lễ Phục sinh Chính thống giáo hồi tháng 4. Nga và Ukraine khi đó cáo buộc nhau vi phạm ngừng bắn.
Mặt khác, dữ liệu từ Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW, Mỹ) cho thấy trong tháng 4, Nga mất kiểm soát các khu vực có tổng diện tích khoảng 120 km2 vào tay Ukraine. Theo AFP, đây là lần đầu tiên từ cuộc phản công mùa hè năm 2023 của Ukraine, Nga mất nhiều hơn là được dù phần đất này là cực nhỏ, chỉ bằng 0,02% lãnh thổ Ukraine. Tính luôn bán đảo Crimea và các vùng ở Donbass, Nga đang kiểm soát 19% tổng diện tích Ukraine.
Nga chưa bình luận về thông tin này. TASS hôm qua trích lời Tổng thống Trump nói trong một cuộc phỏng vấn rằng ông Zelensky là "người mưu mô" nhưng "Ukraine đang mất dần lãnh thổ". Chủ nhân Nhà Trắng còn cho biết Kyiv đang tiếp tục chiến đấu nhờ vũ khí được các nước NATO mua từ Mỹ.
Sau trận chung kết World Cup 2026 giữa Tây Ban Nha và Argentina ngày 19/7 (rạng sáng 20/7 giờ Hà Nội), một trong hai đội sẽ nâng cao chiếc cúp do nhà điêu khắc Silvio Gazzaniga thiết kế cách đây hơn nửa thế kỷ.
Nghệ nhân người Italy đã tạo nên chiếc cúp trong nhà xưởng ở thành phố Milan, với mục tiêu tái hiện ba cảm xúc của bóng đá trong một chỉnh thể duy nhất, gồm nỗ lực của cầu thủ, cảm giác vỡ òa của người hâm mộ và khoảnh khắc chiến thắng.
Chiếc cúp vô địch đầu tiên của World Cup là cúp Jules Rimet, ra mắt tại giải đấu năm 1930, khắc họa nữ thần chiến thắng Nike của Hy Lạp và đặt theo tên người sáng lập giải đấu. Năm 1970, Brazil trở thành đội đầu tiên 3 lần vô địch World Cup và được quyền giữ vĩnh viễn cúp Jules Rimet, khiến FIFA mở cuộc thi để tìm thiết kế chiếc cúp mới.
FIFA đã nhận hơn 50 phương án trong cuộc thi, nhưng chỉ Silvio Gazzaniga nộp mô hình hoàn chỉnh, giúp ban giám khảo hình dung rõ cả hình thức lẫn ý tưởng của tác phẩm.
Thiết kế của Silvio Gazzaniga gồm hai hình người vươn lên nâng quả địa cầu. Ông Giorgio, con trai của nhà điêu khắc, cho biết bố mình đã phác thảo rất nhiều bản vẽ trước khi hình thành ý tưởng về quả địa cầu cùng hình xoắn ốc giống cấu trúc ADN.
Giorgio lý giải rằng xoắn ốc chính là hình ảnh cầu thủ vươn đến quả địa cầu, biểu trưng cho tinh thần chiến đấu và hy sinh để chạm tới vinh quang. Hai cánh tay cũng tượng trưng cho đôi cánh của nữ thần chiến thắng, đồng thời thể hiện niềm hân hoan của người hâm mộ.
World Cup 2026 là lần thứ 14 chiếc cúp do Silvio Gazzaniga thiết kế được sử dụng và FIFA đã quyết định tiếp tục dùng nó ít nhất đến hết World Cup 2038.
Bản gốc của cúp vô địch có chiều cao 36 cm, đúc bằng vàng 18 carat, đặt trên phần đế gồm hai vòng đá malachite màu xanh tượng trưng cho mặt sân bóng.
Sau mỗi kỳ World Cup, cúp gốc được trả lại FIFA để lưu giữ tại trụ sở ở Thụy Sĩ, còn đội vô địch nhận bản sao mạ vàng. FIFA cũng bỏ quy định cho phép đội tuyển vô địch 3 lần được giữ vĩnh viễn cúp gốc.
Silvio Gazzaniga qua đời năm 2016 ở tuổi 95. Ngoài cúp vô địch World Cup, ông còn là tác giả của nhiều danh hiệu danh giá như UEFA Cup và Siêu cúp châu Âu. Gia đình Gazzaniga vẫn lưu giữ nguyên vẹn phòng làm việc của ông tại ngoại ô Milan, cùng các bản phác thảo, nguyên mẫu nộp cho FIFA và khuôn đúc bằng sáp.
Giorgio Gazzaniga cho biết ông vẫn nhớ khoảnh khắc theo dõi trận chung kết World Cup 1974 giữa Tây Đức và Hà Lan cùng gia đình, khi chiếc cúp do cha mình thiết kế lần đầu được trao. "Niềm vui thực sự bùng nổ khi tuyển Tây Đức nâng cao chiếc cúp ở Munich và cả sân vận động vỡ òa. Đó là khoảnh khắc món đồ bình thường trở thành biểu tượng", ông nói.
"Chúng tôi phát hiện dấu vết nghi bắt nguồn từ một vụ tràn dầu vào ngày 10/5 ở gần đảo Kharg của Iran. Diện tích vệt loang này rộng 12-20 km2", công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward AI cho biết.
Sự việc xảy ra vài ngày sau khi vệ tinh thuộc chương trình quan sát Trái Đất của Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận vệt màu xám trắng, có diện tích khoảng 65 km2, ở khu vực phía tây đảo Kharg ngày 6-8/5.
Theo Windward AI, vệt loang lớn hơn đang di chuyển với tốc độ ổn định trên biển và có thể đi vào vùng đặc quyền kinh tế của Qatar trong 4 ngày nữa, sau đó có thể dạt vào bờ biển ở gần Al Mirfa, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sau 13 ngày.
Công ty Cảng dầu Iran ngày 10/5 bác tin dầu rò rỉ gần đảo Kharg, khẳng định không có sự cố nào liên quan các bể chứa, đường ống, cơ sở bốc xếp hoặc tàu dầu hoạt động gần hòn đảo.
Nghị sĩ Iran Jafar Pourkabganim tuyên bố vệt loang này là "dầu thừa và nước dằn do các tàu chở dầu châu Âu xả ra biển". Ông cho biết thông tin rằng Iran xả dầu ra biển do bể chứa đã đầy là "sai sự thật và nằm trong hoạt động tâm lý chiến của đối phương".
Viện Đại học về Nước, Môi trường và Sức khỏe thuộc Liên Hợp Quốc (LHQ) nhận định hiện tượng trên có khả năng liên quan đến sự cố do hạ tầng cũ kỹ, vỡ đường ống trên đảo Kharg hoặc tình trạng xung đột đe dọa tuyến hàng hải vận chuyển dầu mỏ trong khu vực kể từ cuối tháng 2.
"Chúng ta cần quan tâm đến nguyên nhân của vệt loang và theo dõi tình hình sát sao. Vệt loang đang di chuyển về phía tây nam đảo Kharg. Nếu nó đến gần các khu dân cư, những nhà máy khử muối trong khu vực sẽ phải dừng hoạt động", tiến sĩ Kaveh Madani, quan chức LHQ, cho biết.
Theo tiến sĩ Madani, vệt loang nằm gần khu vực tập trung nhiều đường ống và hạ tầng dầu khí. Duy trì hoạt động của các hệ thống này vốn rất khó khăn đối với Iran trong thời bình do loạt lệnh trừng phạt. Quan chức LHQ cảnh báo "nguy cơ tai nạn rất lớn sẽ xảy ra" trong lúc xung đột giữa Iran với Mỹ - Israel chưa chấm dứt.
"Các sự cố tương tự từng diễn ra trong chiến tranh Iran - Iraq và các xung đột khác tại vùng Vịnh, ảnh hưởng đến loạt cộng đồng ven biển, ngành đánh bắt cá, sinh vật biển và nguồn nước đầu vào của những nhà máy khử muối", tiến sĩ Madani nói.
Loạt vệt nghi dầu loang xuất hiện trong lúc Mỹ phong tỏa các cảng Iran, khiến nước này không thể xuất khẩu được dầu mỏ bằng đường biển, nhiều khả năng phải dự trữ dầu tại những cơ sở trên đất liền cũng như đảo Kharg.
Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km, có chiều dài khoảng 6 km và diện tích 20 km2. Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo.
