Lần đầu đến khi TP.HCM còn là Sài Gòn vào năm 1967, đến nay Giáo sư Carl Thayer (Học viện Quốc phòng Úc, Đại học New South Wales) đã có hơn 50 năm chứng kiến hành trình phát triển của thành phố qua nhiều giai đoạn lịch sử.
* Gần 6 thập kỷ chứng kiến TP.HCM từng bước chuyển mình thành đầu tàu kinh tế của cả nước, điều gì khiến ông ấn tượng nhất?
– Tôi có thời gian gắn bó và cũng thường xuyên đi lại làm việc tại TP.HCM trong hơn 50 năm qua. Năm 1967, tôi có thời gian làm việc tại Sài Gòn và nay là TP.HCM với vai trò là tình nguyện viên giảng dạy tiếng Anh cho Cơ quan Chí nguyện Quốc tế.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất về quá trình chuyển mình của TP.HCM có thể tóm gọn ở hai điểm. Thứ nhất, năm 1981, nhà nước nắm vai trò chủ đạo trong quản lý nền kinh tế và điều tiết các hoạt động thương mại, khôi phục lại trật tự.
Thứ hai, những thay đổi sâu sắc nhất diễn ra sau năm 1986, khi công cuộc Đổi mới được triển khai. TP.HCM từng bước chuyển mình từ một đô thị gắn với nền kinh tế nông nghiệp, chủ yếu dựa vào lúa gạo và thủy sản, trở thành một trung tâm dịch vụ, đồng thời ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu.
Hai dấu mốc tiêu biểu cho quá trình này là việc thành lập Khu chế xuất Tân Thuận năm 1991 và Khu Công nghệ cao Sài Gòn vào năm 2002.
TP.HCM vào giai đoạn giữa và cuối thập niên 1990 có đà chuyển mình mạnh mẽ. Những công trình tiêu biểu là Saigon Centre cao 25 tầng, hoàn thành năm 1996 và Saigon Trade Center cao 33 tầng, hoàn thành năm 1997.
Đường chân trời của TP.HCM tiếp tục thay đổi với sự xuất hiện của Tòa tháp Tài chính Bitexco vào năm 2010 và Landmark 81 vào năm 2018. Landmark 81 hiện vẫn là tòa nhà cao nhất Việt Nam và là biểu tượng cho sự phát triển mạnh mẽ của thành phố.
* Bên cạnh vị trí chiến lược và những lợi thế vốn có, các cơ chế, chính sách đặc thù đã đóng vai trò quan trọng như thế nào trong việc định hình vị thế của TP.HCM ngày nay?
– Để đạt được những thành tựu này, các cơ chế, chính sách đặc thù đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình chuyển mình của TP.HCM.
Một ví dụ điển hình là Quy hoạch tổng thể Nam Sài Gòn năm 1994, tạo tiền đề cho sự hình thành khu đô thị Phú Mỹ Hưng, biến vùng đầm lầy hoang hóa ở quận 7 trước đây thành một khu vực tài chính, thương mại và dân cư sôi động.
Đến năm 2021, Chính phủ quyết định sáp nhập quận 2 và quận 9 (cũ) để thành lập TP Thủ Đức. Đây là bước đi quan trọng, góp phần đưa khu vực này trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển thương mại điện tử và công nghiệp công nghệ cao.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách và dự án trọng điểm khác cũng đang tạo động lực mới cho TP.HCM, như việc triển khai các tuyến vành đai 2, 3 và 4, xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành và phát triển Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
* Gần đây nhất, với Nghị quyết 09, liệu TP.HCM đã phát đi thông điệp đủ mạnh về việc sẵn sàng trở thành điểm đến của dòng vốn đầu tư quốc tế?
– Nghị quyết số 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM đã đưa ra một khuôn khổ phát triển dài hạn với các mốc mục tiêu cụ thể vào các năm 2030, 2045 và 2075, đặt trọng tâm vào việc khai thác khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Điều này tạo tiền đề để xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị thông minh mang tầm toàn cầu về kinh tế, tài chính và văn hóa.
Theo tôi, những nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu này đã được xác định khá rõ. Trước hết là trao thêm quyền tự chủ cho chính quyền thành phố trong việc ra quyết định về quy hoạch đô thị, phát triển hạ tầng và quản lý dân số.
Đồng thời, TP.HCM cần được định vị là trung tâm của toàn vùng phía Nam, tăng cường kết nối với các chuỗi cung ứng toàn cầu, xây dựng hệ sinh thái giáo dục và đào tạo nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ cao.
* Nếu ông có thể đưa ra ba khuyến nghị cho TP.HCM và Việt Nam trong giai đoạn này, đó sẽ là gì?
– Trong quá trình phát triển sắp tới của TP.HCM, tôi đề xuất đầu tiên phải tiếp tục dành ưu tiên cao nhất cho mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD).
Thứ hai, cần ưu tiên ứng phó với biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường thông qua các giải pháp như kiểm soát ngập lụt, xử lý nước thải và tái định cư…
Thứ ba, cần từng bước giảm và tiến tới chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong các nhu cầu năng lượng hằng ngày.
Việt Nam cần tạo điều kiện để khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ, đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời coi đào tạo nguồn nhân lực là ưu tiên hàng đầu nhằm hình thành lực lượng lao động tay nghề cao và một nền hành chính công hiệu quả.
Chỉ khi đạt được cả tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, TP.HCM và Việt Nam mới có thể duy trì sự phát triển lâu dài và toàn diện.
Là nhà đầu tư, ông Châu Diệu Hải Nam, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Novaon Energy, nhìn nhận các chính sách phát triển năng lượng tái tạo thời gian gần đây đã khuyến khích các nhà đầu tư rất nhiều.
Theo ông Nam, việc cho phép doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà được bán điện trực tiếp cho khách hàng là một bước tiến rất tích cực để hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh.
"Quy định này mang tính bước ngoặt mà cộng đồng doanh nghiệp mong chờ, nhất là những doanh nghiệp xuất khẩu cần điện sạch. Đặc biệt hiện nay nguồn cung điện căng thẳng, nhu cầu tăng trưởng hai con số đang rất cấp bách và nhà đầu tư rất chờ đợi" - ông Nam nói.
Chính sách này mở ra cánh cửa cho bên mua và bên bán tận dụng nguồn năng lượng giá rẻ, không giới hạn từ nguồn tái tạo. Các nhà đầu tư năng lượng tái tạo sẽ có dư địa lớn khắc phục những khó khăn từ cơ chế giá ưu đãi trước đây.
Tham gia đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái cùng Pin lưu trữ thông minh (BESS) tại khu công nghiệp và dự án điện gió, mặt trời quy mô lớn, ông Nam kỳ vọng thị trường không chỉ khởi sắc với các dự án năng lượng mới, mà còn tạo ra cơ hội cho những nhà đầu tư không kịp vận hành thương mại theo giá ưu đãi trước đây.
Từ đó kích hoạt những nguồn lực lớn, thúc đẩy thị trường năng lượng và góp phần chuyển dịch năng lượng.
Tương tự, bà Bùi Cẩm Hà - Giám đốc Nami Energy Consulting, đơn vị chuyên tư vấn ngành năng lượng - cũng cho rằng cơ chế DPPA cùng việc hoàn thiện chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà sẽ giúp nguồn điện này là một phần quan trọng thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hướng tới mục tiêu phổ biến điện mặt trời trên các công trình xây dựng, khu công nghiệp và cơ sở sản xuất.
Cũng bởi, chính sách này không chỉ tạo ra khuôn khổ cho phát triển điện mặt trời mái nhà, mà còn thúc đẩy đầu tư, vừa bảo đảm an toàn hệ thống điện và lợi ích công. Đáng chú ý là các quy định về lắp đặt đơn giản hơn, tối ưu sản lượng điện dư với cơ chế bán điện linh hoạt, đảm bảo cân bằng lợi ích các bên.
Chính sách cũng mở ra vai trò cho các đơn vị bán lẻ điện hay mua gom nguồn năng lượng sạch, khai thác hiệu quả nguồn điện dư từ các điện mặt trời sau công tơ tại khu công nghiệp và khu kinh tế.
Đây là yếu tố giúp thực hiện hiệu quả mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero) và chuyển đổi kinh doanh bền vững.
Dù vậy, bà Hà cho rằng trong hướng dẫn thi hành nghị định cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc trong triển khai liên quan tới thủ tục. Cần có hướng dẫn rõ ràng, minh bạch và thống nhất trên cả nước về hồ sơ, trình tự, thủ tục để hạn chế cách hiểu, áp dụng khác nhau. Với thủ tục cấp phép hoạt động điện lực, cần sớm ban hành các hướng dẫn chi tiết và rõ ràng.
Đồng tình, ông Nam cũng bày tỏ mong muốn sớm ban hành thông tư hướng dẫn với thủ tục được đơn giản hóa, quy định rõ ràng minh bạch. Hình thành dạng thông báo qua cổng thông tin điện tử, được xác nhận từ phía cơ quan chức năng quy định rõ thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý, hành chính của chuyên viên thụ lý hồ sơ.
Đồng thời cần có thêm hướng dẫn rõ ràng cho việc chuyển đổi các dự án năng lượng tái tạo đang mắc kẹt do cơ chế ưu đãi được chuyển đổi sang mua bán điện qua DPPA. Mở rộng các chương trình tín dụng xanh và cơ chế tài chính ưu đãi cho các dự án năng lượng tái tạo.
Theo Đài Fox News, Triển lãm XPONENTIAL 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 11 đến 14-5 tại Detroit (Mỹ), thu hút hơn 8.500 chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong ngành.
Đây là sự kiện thường niên do Hiệp hội Hệ thống không người lái quốc tế (AUSVI) tổ chức, được xem là một trong những triển lãm lớn nhất thế giới trong lĩnh vực máy bay không người lái (drone), robot và công nghệ tự động hóa.
Không chỉ dừng lại ở trưng bày công nghệ, XPONENTIAL còn là diễn đàn kết nối toàn cầu, nơi các xu hướng mới về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, an ninh mạng, chuỗi cung ứng và chính sách được thảo luận sôi nổi.
Bên cạnh đó, các chương trình chuyên đề về quốc phòng, an ninh và công nghệ tự hành với không gian triển lãm lên tới hàng chục nghìn mét vuông cũng thu hút hàng nghìn người tham gia.
Trước thềm sự kiện, ngày 14-4 (giờ Mỹ), những "ông lớn" công nghệ như Amazon Prime Air, Airspace, Experience Technologies và HP đã hội tụ tại Michigan Central để trình diễn các đột phá mới nhất.
Đáng chú ý, sự xuất hiện drone Hera của tiến sĩ Lương Việt Quốc - nhà sáng lập kiêm CEO Công ty Realtime Robotics (RtR) của Việt Nam - tại sự kiện đã đánh dấu bước tiến khi sản phẩm công nghệ Việt vươn ra thị trường quốc tế.
Tại Việt Nam, ngày 30-12 vừa qua, drone Hera được vinh danh Giải vàng cho sản phẩm công nghệ số chiến lược xuất sắc tại giải thưởng "Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam" 2025 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Hera là drone duy nhất đoạt giải thưởng danh giá này.
Ngày 18/6, Kpler cho biết 25 tàu đã đi qua Hormuz, gồm cả tàu hàng, tàu dầu và các loại tàu khác. Đây là mức cao nhất kể từ ngày 2/6.
Giao thông khởi sắc sau khi Hải quân Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng biển của Iran, còn Tehran cũng cho phép tàu đi qua Hormuz 60 ngày mà không cần trả phí. Dù vậy, lưu lượng hiện vẫn thấp hơn mức trước chiến sự là hơn 100 tàu qua đây mỗi ngày, đã bao gồm hàng chục tàu dầu.
Matt Smith - Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Kpler, cho biết: "Lưu lượng tàu thuyền nhìn chung khá cân bằng, với 13 lượt di chuyển theo hướng Tây - Đông và 12 lượt theo hướng ngược lại". Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu trước chiến sự.
Theo Kpler, trong ngày 18/6, ba siêu tàu dầu của Arab Saudi và một của UAE đã đi qua eo biển Hormuz. Đây là các tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC), có thể vận chuyển tới 2 triệu thùng dầu mỗi chuyến.
Trong một báo cáo gửi khách hàng hôm 19/6, các nhà phân tích của Kpler cũng cho biết các siêu tàu dầu của Iran đang bật lại thiết bị phát tín hiệu định vị sau khi tắt đi trong xung đột. 5 siêu tàu dầu của Iran đã rời khu vực này trong ngày 19/6 sau khi chất đầy dầu.
"Lưu lượng tàu thuyền di chuyển theo cả hai chiều cho thấy hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran đang dần quay về mô hình vận hành bình thường", các nhà phân tích nhận định
Theo Kpler, trong các tàu đi qua eo biển Hormuz hôm thứ Năm, 18 tàu sử dụng tuyến hàng hải do Iran chỉ định. Chỉ một tàu đi theo tuyến do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) quy định. Với 6 tàu còn lại, Kpler cho biết không thể xác nhận tuyến đường được sử dụng.
Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận hòa bình hôm 14/6. Hai bên cũng đã ký kết bản ghi nhớ về vấn đề này. Ngày 18/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết trước báo giới rằng đến nay "Iran vẫn thực hiện đúng các cam kết".
Tuy nhiên, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran cũng làm dấy lên những câu hỏi về cơ chế quản lý eo biển Hormuz trong tương lai. Theo các điều khoản, sau khi giai đoạn 60 ngày miễn thu phí quá cảnh kết thúc, Iran sẽ đàm phán với Oman và các nước vùng Vịnh về cách thức quản lý eo biển. Điều này đồng nghĩa khả năng áp phí quá cảnh với các tàu thuyền trong tương lai vẫn được để ngỏ.
