Giữa không gian “Bảo tàng nấm” trong khuôn viên Trường đại học Tây Nguyên (Đắk Lắk), PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên, Trưởng phòng Đào tạo, tỉ mỉ nghiên cứu các quy trình nhân giống nấm quý hiếm với kế hoạch tái tạo trong môi trường tự nhiên.
PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên chia sẻ với chúng tôi, bản thân ông đã có niềm yêu mến với việc tìm hiểu các loại nấm mọc trong môi trường tự nhiên lúc còn sinh viên. Từ năm 2007, trong những chuyến vào rừng già tìm kiếm các loài nấm quý hiếm, ông cùng nhóm nghiên cứu đã trải qua nhiều lần đối mặt hiểm nguy.
Ông Nguyên kể lại, các vườn quốc gia và khu bảo tồn ở Tây nguyên có địa hình rất phức tạp, bị chia cắt nhiều nơi khiến việc di chuyển khó khăn. Thông qua sự giúp đỡ của cán bộ kiểm lâm, bảo vệ rừng, nhóm nghiên cứu đã tìm thấy, thu thập nhiều mẫu nấm quý hiếm đầu tiên.
“Vào mùa mưa là thời điểm nấm xuất hiện nhiều. Chúng tôi phải vượt qua nhiều dạng địa hình khác nhau, băng qua nhiều khu rừng trong các chuyến khảo sát thực địa. Những đợt có sinh viên, nghiên cứu sinh đi theo đoàn cũng gặp rất nhiều bất trắc gây nguy hiểm đến tính mạng. Lúc vào rừng, thời tiết khá đẹp và có thể băng qua suối dễ dàng. Tuy nhiên, đến chiều quay trở về, những con suối đã biến thành sông do mưa lớn ở thượng nguồn. Lúc này, chúng tôi phải tự sinh tồn, bám trụ lại rừng và tìm kiếm các loài thực vật, chẳng hạn như nấm để cầm cự cái đói, cái rét”, ông Nguyên chia sẻ.
Ngoài việc ảnh hưởng bởi thời tiết, việc lấy mẫu nấm cũng không kém phần khó khăn, kỳ công. Khi lấy mẫu nấm, đoàn nghiên cứu phải hết sức cẩn thận, tránh gây gãy đổ và chỉ lấy một mẫu nhỏ đối với các loài nấm có trong Sách đỏ Việt Nam nhưng không gây ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.
Mục đích lớn nhất của đoàn nghiên cứu là làm sao bảo tồn các loài nấm quý hiếm đang ngày càng hạn chế, khó tìm, có thể sẽ mất đi trong tương lai. Trong 20 năm qua, ông Nguyên đã thu thập, trưng bày hàng trăm mẫu nấm của các tỉnh Tây nguyên cũ trong một phòng thí nghiệm tại trường.
Ngoài ra, ông còn thu thập được khoảng 1.000 mẫu nấm các loại nhưng chưa có không gian để trưng bày. Với ông, nguyên tắc thu mẫu ngoài tự nhiên phải được bảo quản, lưu trữ tốt.
Ông Nguyên cho biết: “Khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều loại nấm ngoài tự nhiên đã ít xuất hiện, số lượng giảm sút đáng kể do nhiều yếu tố khác nhau. Thứ nhất, người dân lên rừng thu hái về sẽ không quan tâm việc bảo tồn dẫn đến số lượng suy giảm. Thương lái ở các khu vực gần rừng thu mua và bán cho thị trường Trung Quốc. Thứ hai là biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của nấm”.
Theo ông Nguyên, vai trò của nấm trong tự nhiên rất quan trọng, tham gia vào vòng tuần hoàn vật chất tự nhiên. Tất cả lá cây mục, nếu không có nấm sẽ khó phân hủy, có thể gây cháy rừng. Nấm đóng vai trò hoại sinh các loại cây mục, thảm mục, tăng độ mùn cho đất rừng.
Hiện tại, “Bảo tàng nấm” ở Trường đại học Tây Nguyên là một trong những nơi lưu trữ các giống nấm với số lượng khá lớn. Đối với từng loại nấm có độ quý hiếm, chức năng về dưỡng chất sẽ được phân chia một cách rõ ràng, tách biệt với các loài nấm độc.
“Bảo tàng nấm cũng là một không gian học tập dành cho các sinh viên trong trường. Sinh viên đến bảo tàng có thể tự tìm hiểu, nhận biết nhiều loại khác nhau từ nấm dược liệu đến nấm độc. Trên mỗi bình nấm ngâm trong cồn chuyên dụng đều có tên và mã QR để các sinh viên có thể thuận tiện học tập. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cứ tích lũy mỗi năm mỗi loại nấm, tăng thêm sự đa dạng cho bảo tàng”, ông Nguyên cho hay.
Đặc biệt, nấm ở tự nhiên sẽ có màu sắc và kích thước khác với nấm đã được lấy mẫu, bảo quản. Điều dễ nhận biết nhất là màu sắc của nấm sẽ nhạt dần theo thời gian. Mỗi loại nấm tiêu bản đều có hình ảnh, ghi chú kích thước đầy đủ để sinh viên dễ so sánh.
Ông Nguyên cho biết thêm, hiện tại, các loài nấm có tính dược liệu cao đã được nuôi trồng, nhân giống trong các trang trại, chẳng hạn là dòng nấm linh chi. Quy trình nhân giống phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, nhiều công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao, hiểu về tính chất và môi trường thuận lợi của nấm.
“Thật sự, hành trình phục hồi lại, trồng được các loài nấm ngoài tự nhiên là một hành trình rất gian nan, không đơn giản như chúng ta nghĩ. Khi thu mẫu nấm ngoài tự nhiên về đã xác định là loài có giá trị dược liệu. Tuy nhiên, nguồn nấm này ngày càng ít đi, chúng tôi tiến hành khảo sát, làm sao để nhân giống được. Bởi vì không phải loài nấm nào ngoài tự nhiên, chúng ta đem về đều có thể nhân giống, nuôi trồng được, mà phải có cả một quá trình rất dài”, ông Nguyên nói và cho biết thêm: “Chúng tôi nghiên cứu rất nhiều công thức khác nhau để nhân giống nấm trong phòng thí nghiệm. Chúng tôi đã cho từng loại nấm phát triển trong môi trường có nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng giống với ngoài tự nhiên. Hiện nay, chúng tôi đã thí nghiệm nhân giống thành công loài nấm có tên là hắc chi (màu đen thuộc họ Ganodermataceae hay còn gọi nấm linh chi)”.
Ông Nguyên và đội ngũ đang tiếp tục triển khai nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, đưa nấm hắc chi từ phòng thí nghiệm ra với môi trường tự nhiên. Để một loài nấm có thể phục hồi ngoài tự nhiên sẽ mất rất nhiều thời gian. Ngoài nấm hắc chi, đội ngũ nghiên cứu của ông Nguyên còn có thể trồng thêm nhiều loại nấm quý trong Sách đỏ Việt Nam ra ngoài tự nhiên.
“Sau nhiều năm nghiên cứu, đây là một bước tiến mới trong việc tái tạo nấm trong môi trường tự nhiên. Từ nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, chúng tôi có thêm động lực để tiếp tục nghiên cứu quy trình nhân giống với nhiều loài đặc biệt hiếm với mục đích phục hồi hệ sinh thái nấm, bảo tồn, gìn giữ và bảo vệ môi trường rừng…”, ông Nguyên nói.
Theo ông Nguyên, trong tương lai, nhóm nghiên cứu sẽ tinh chế nấm dược liệu thành các viên nang, thực phẩm chức năng sẽ tiếp cận phổ biến đến người tiêu dùng. Nấm là loài có nhiều hợp chất tốt cho sức khỏe người, tăng sức đề kháng, giảm thiểu bệnh tiểu đường, đặc biệt có thể dùng trong bệnh ung thư.
Ngày 9.4, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Gia Lai cho biết đã hoàn tất thủ tục, chuyển hồ sơ vụ án "phá hoại chính sách đoàn kết" sang cơ quan có thẩm quyền đề nghị truy tố 4 bị can. Đây là diễn biến mới trong vụ án phá hoại chính sách đoàn kết, được lực lượng chức năng phát hiện và xử lý kịp thời, góp phần giữ vững an ninh trật tự tại địa phương.
Theo đó, 4 bị can gồm Rôh (63 tuổi, ở xã Ayun), Thông (34 tuổi, ở xã Bờ Ngoong), Di (85 tuổi, ở xã Lơ Pang) và Đinh Yum (63 tuổi, ở xã Bờ Ngoong) bị đề nghị truy tố về hành vi phá hoại chính sách đoàn kết. Trong số này, Di và Đinh Yum hiện ở nước ngoài nên bị đề nghị truy tố, xét xử vắng mặt theo quy định.
Kết quả điều tra xác định, từ năm 2019, các đối tượng Fulro lưu vong đã móc nối, chỉ đạo một số đối tượng trong nước nhằm phục hồi lực lượng, hướng tới mục tiêu ly khai, thành lập "nhà nước riêng" cho người Bahnar tại khu vực Tây nguyên. Đây được xác định là hành vi có tổ chức, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự.
Từ năm 2023 đến nay, các đối tượng tiếp tục gia tăng hoạt động, tuyên truyền, lôi kéo người dân tham gia tổ chức tự xưng "Bahnar Đêga Kon Kông". Nhóm này thu thập danh sách, gửi ra nước ngoài nhằm phục vụ mục đích kêu gọi sự can thiệp từ bên ngoài, qua đó làm phức tạp tình hình.
Dưới sự chỉ đạo từ bên ngoài, các đối tượng trong nước, trong đó có Rôh và Thông, đã tích cực phát triển lực lượng, hình thành 6 điểm nhóm tại hai xã Ayun và Bờ Ngoong với hơn 200 người tham gia. Các đối tượng còn thu thập danh sách hàng trăm người, đồng thời tiếp nhận tiền và nhiều vật dụng từ nước ngoài để phục vụ hoạt động, từng bước củng cố tổ chức.
Bị can Rôh và Thông bị đề nghị truy tố về hành vi phá hoại chính sách đoàn kết
ẢNH: TRỊ BÌNH
Cơ quan điều tra xác định Di và Đinh Yum giữ vai trò cầm đầu, thường xuyên liên lạc, cung cấp tài chính, phương tiện và định hướng hoạt động cho các đối tượng trong nước. Nhóm này lợi dụng vỏ bọc tôn giáo để tuyên truyền, lôi kéo người dân, phục hồi tổ chức Fulro và cái gọi là "Tin lành Đêga", từ đó gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.
Trước diễn biến phức tạp, Công an tỉnh Gia Lai đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoạt động ngay từ giai đoạn manh nha. Lực lượng an ninh phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân nhận diện rõ bản chất vụ việc, qua đó nhiều người đã từ bỏ, không tham gia.
Thượng tá Nguyễn Văn Đây, Trưởng phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Gia Lai, cho biết bản chất của "Bahnar Đêga Kon Kông" không phải tổ chức tôn giáo mà là thủ đoạn che giấu hoạt động của Fulro. Nếu không bị phát hiện, các đối tượng có thể mở rộng lực lượng, gây mất ổn định an ninh trật tự.
Việc điều tra, xử lý vụ án phá hoại chính sách đoàn kết thể hiện sự chủ động của lực lượng công an trong phòng ngừa, đấu tranh với các âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo. Đồng thời, vụ việc cũng là lời cảnh báo về những thủ đoạn tinh vi nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, cần được nhận diện và ngăn chặn kịp thời.
Chiều 4-5, tại họp báo Chính phủ thường kỳ, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho biết cơ quan này quyết định chọn bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" làm sách giáo khoa dùng chung toàn quốc từ năm học 2026-2027, thay vì biên soạn bộ mới do không đủ thời gian.
Theo ông Thưởng, quyết định này thực hiện theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị (tháng 10-2025) và Quyết định 281 của Chính phủ (tháng 11-2025) - hai văn bản đặt mục tiêu thống nhất một bộ sách giáo khoa và tiến tới miễn phí toàn bộ sách giáo khoa vào năm 2030.
Trước đó ngành giáo dục áp dụng chủ trương "một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa", với 3 bộ sách xã hội hóa gồm Cánh diều, Chân trời sáng tạo và Kết nối tri thức với cuộc sống.
Tuy nhiên Nghị quyết 281 của Chính phủ yêu cầu từ năm học 2026-2027 phải triển khai một bộ sách thống nhất.
Với thời gian chỉ còn vài tháng, ông Thưởng cho biết không thể biên soạn bộ sách mới - cần ít nhất 2-3 năm cùng đội ngũ tác giả lớn.
Sau khi thành lập tổ nghiên cứu, tham khảo ý kiến các địa phương và chuyên gia, bộ chọn 1 trong 3 bộ sách hiện có.
Kết quả, bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" của Nhà xuất bản Giáo Dục Việt Nam (doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước) được chọn và đã được Bộ trưởng phê duyệt ngày 26-12-2025.
"Đây là bộ sách giáo khoa thống nhất dùng chung trong toàn quốc kể từ năm học 2026-2027", ông khẳng định.
Về triển khai, Thứ trưởng nhấn mạnh chương trình giáo dục vẫn là trọng tâm, còn sách giáo khoa chỉ là học liệu. Các bộ sách khác vẫn có thể dùng để tham khảo, không gây lãng phí.
Bộ cũng đã hiệu chỉnh nội dung sách, đặc biệt các phần liên quan đến thay đổi địa giới hành chính từ ba cấp xuống hai cấp trong các môn lịch sử, địa lý và giáo dục công dân.
Về phát hành, mục tiêu cung ứng đầy đủ sách trước khai giảng ít nhất 20 ngày. Hiện 5/7 khu vực của Nhà xuất bản Giáo Dục đã nhập kho; giá sách dự kiến giảm trung bình 13,3%.
Công tác tập huấn giáo viên được yêu cầu triển khai có trọng tâm, tập trung vào các nội dung vướng mắc khi chuyển sang bộ sách thống nhất, tránh dàn trải gây tốn kém.
Về chương trình giáo dục, ông Thưởng cho biết theo thông lệ quốc tế, một chương trình thường ổn định 10-15 năm, song bộ vẫn rà soát, cập nhật hằng năm cho phù hợp thực tiễn.
Các nội dung mới sẽ được bổ sung theo Nghị quyết 71 như tăng thời lượng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; đưa giáo dục chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy; tăng cường kỹ năng sống, văn hóa, nghệ thuật.
Bộ cũng định hướng đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá, chú trọng phát triển năng lực tự học của học sinh.
"Một bộ sách giáo khoa thống nhất không có nghĩa chỉ dạy duy nhất nội dung trong sách đó. Giáo viên và học sinh vẫn có thể tham khảo nhiều nguồn học liệu khác để làm phong phú kiến thức", ông Thưởng nói, nhấn mạnh mục tiêu chuyển từ dạy kiến thức sang phát triển kỹ năng, năng lực người học.
Chiều 30.5, UBND phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) xác nhận trên địa bàn vừa xảy ra vụ cháy kho xe điện.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 15 giờ cùng ngày, đám cháy bùng phát tại kho xe điện tại 2 Lê Đức Thọ, phường Quy Nhơn. Cột khói đen bốc cao hàng chục mét, nhiều người dân ở cách hiện trường vài cây số vẫn có thể quan sát được.
Nhận tin báo, lực lượng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ Công an tỉnh Gia Lai đã huy động hơn 10 phương tiện cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ đến hiện trường triển khai công tác chữa cháy.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng chia nhiều mũi tiếp cận, liên tục phun nước vào khu vực bốc cháy dữ dội, ngăn ngọn lửa lan sang các công trình liền kề như phòng gym và sân pickleball.
Sau hơn một giờ nỗ lực dập lửa, đến khoảng 15 giờ 30 cùng ngày, đám cháy được khống chế. Các lực lượng tiếp tục làm mát hiện trường, xử lý những điểm cháy còn sót lại và phong tỏa khu vực để điều tra nguyên nhân vụ hỏa hoạn.
Theo ghi nhận tại hiện trường, khi hỏa hoạn bùng phát, bên trong kho liên tục phát ra nhiều tiếng nổ lớn, kèm theo cột khói đen dày đặc bốc cao. Sau khi đám cháy được khống chế, nhiều xe điện bên trong đã bị thiêu rụi, chỉ còn trơ khung sắt.
Nguyên nhân vụ cháy kho xe điện ở Quy Nhơn và mức độ thiệt hại đang được cơ quan chức năng điều tra, làm rõ.
