Theo Hãng tin AFP ngày 2-7, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ tổ chức màn bắn pháo hoa lớn nhất thế giới trong khuôn khổ dự án Freedom250 kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ, diễn ra vào tối 4-7 (giờ địa phương).
Đơn vị được giao thực hiện là công ty Pyrotecnico, với kế hoạch bắn hơn 850.000 quả pháo hoa tại 10 địa điểm quanh Đài tưởng niệm Lincoln và sông Potomac. Chương trình bắt đầu lúc 22h30, kéo dài khoảng 40 phút.
Nếu hoàn thành, màn trình diễn sẽ vượt khoảng 40.000 quả so với kỷ lục Guinness hiện nay được thiết lập tại Philippines năm 2016, đồng thời có quy mô lớn gấp khoảng 50 lần màn bắn pháo hoa thường niên của Washington.
Ban tổ chức Freedom250 gọi đây là điểm nhấn “khó quên” của chuỗi hoạt động kỷ niệm 250 năm lập quốc, bao gồm các chương trình biểu diễn nghệ thuật, trình diễn máy bay và nhào lộn trên không tại khu vực National Mall.
Sự kiện được kỳ vọng sẽ thu hút hàng trăm nghìn du khách và trở thành dấu mốc đáng nhớ đối với nhiều thế hệ người Mỹ.
Dù vậy, nhiều nhà khoa học cho rằng quy mô của màn trình diễn có thể kéo theo những hệ lụy đáng kể đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Giáo sư hóa học khí quyển Russell Dickerson thuộc Đại học Maryland nhận định việc bắn tới 850.000 quả pháo hoa trong điều kiện thời tiết nắng nóng, không khí tù đọng và vốn đã ô nhiễm là điều “không nên làm”.
Ông cho biết bản thân sẽ không đến khu vực National Mall và cũng không đưa các cháu của mình tới đây.
Theo ông Dickerson, mối lo lớn nhất là bụi mịn PM2.5 – loại hạt có kích thước cực nhỏ, có thể đi sâu vào phổi, xâm nhập máu và thậm chí vượt qua hàng rào bảo vệ não.
Những lo ngại này càng gia tăng khi Bờ Đông nước Mỹ đang trải qua đợt nắng nóng kéo dài. Theo các chuyên gia, thời tiết khô nóng và thiếu mưa khiến khói pháo hoa lưu lại lâu hơn trong không khí.
Theo một bản phân tích của Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ được tờ New York Times dẫn lại, chất lượng không khí tại khu vực National Mall trong và sau màn bắn pháo hoa có thể xuống mức “nguy hại”, trong khi trung tâm Washington, khu Capitol Hill và thành phố Arlington (bang Virginia) được dự báo ở mức “rất có hại cho sức khỏe”.
Tài liệu này cho rằng khói và bụi từ pháo hoa có thể lan xa khoảng 24 km theo hướng gió và tồn tại tới 6 giờ sau khi chương trình kết thúc.
Ngoài bụi mịn, pháo hoa còn giải phóng các kim loại vi lượng và hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, vốn có thể gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp nếu tiếp xúc với nồng độ cao.
Một nghiên cứu của Đại học New York sau màn bắn khoảng 60.000 quả pháo hoa trong lễ Quốc khánh Mỹ năm 2023 cho thấy nồng độ kim loại độc hại trong không khí tăng cao gấp 6,5 lần so với thời điểm New York bị khói cháy rừng Canada bao phủ. Phải mất khoảng 12 giờ chất lượng không khí mới trở lại bình thường.
Không chỉ con người, động vật cũng chịu tác động từ tiếng nổ và khói pháo hoa.
Các bác sĩ thú y tại Washington cho biết năm nay số người tìm mua thuốc an thần cho chó tăng cao hơn bình thường vì lo ngại quy mô màn bắn pháo hoa và các màn bay biểu diễn quân sự. Một số gia đình thậm chí quyết định rời khỏi thủ đô trong dịp Quốc khánh để tránh gây căng thẳng cho vật nuôi.
Dẫu vậy, một số chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận pháo hoa trong bối cảnh đây là hoạt động chỉ diễn ra trong thời gian ngắn.
Theo bà Erica Walker, phó giáo sư dịch tễ học tại Đại học Brown, những tác động tiêu cực cần được cân nhắc cùng với giá trị tinh thần mà màn trình diễn mang lại đối với người dân trong dịp Quốc khánh.
“Là một người Mỹ có tổ tiên từng là nô lệ, Ngày Độc lập mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt với tôi. Đó là âm thanh của nền độc lập, cũng là âm thanh của tự do”, bà chia sẻ.
Video đăng trên mạng xã hội hôm 6/4 và được chuyên trang quân sự Mỹ War Zone phân tích cho thấy phần đầu tên lửa đánh chặn thuộc Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) nằm tại bãi đất trống gần thành phố Suwayda, tây nam Syria.
Bộ phận này còn tương đối nguyên vẹn. Nắp che ở đầu tên lửa đã bung ra và để lộ cửa sổ của đầu dò ảnh nhiệt.
Thành phố Suwayda nằm cách biên giới với Jordan khoảng 40 km về phía bắc và Israel gần 90 km về phía đông. Mỹ dường như đang triển khai các khẩu đội THAAD tại hai quốc gia này, nhằm đối phó với các đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo từ Iran.
Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
THAAD là một trong những lá chắn phòng thủ tên lửa hiện đại nhất trong biên chế quân đội Mỹ. Đây cũng là hệ thống phòng không duy nhất của Mỹ có khả năng chặn tên lửa đạn đạo từ tầm ngắn đến tầm xa ở giai đoạn cuối, khi chúng đang lao xuống mục tiêu, ở cả trong và ngoài khí quyển.
Tên lửa đánh chặn của tổ hợp THAAD có tầm bắn 200 km và trần bay 150 km, trang bị cảm biến ảnh nhiệt để bám bắt mục tiêu và phá hủy chúng bằng va chạm trực tiếp, không dùng thuốc nổ. Báo cáo ngân sách của Cơ quan Phòng thủ Tên lửa (MDA) thuộc Lầu Năm Góc cho thấy mỗi quả đạn THAAD có giá 12-15 triệu USD, tùy lô sản xuất.
Sau khi tên lửa rời bệ phóng và đạt độ cao tối ưu, bộ phận chiến đấu được gọi là "phương tiện tiêu diệt" sẽ tách khỏi tầng đẩy. Nắp che mũi, có nhiệm vụ bảo vệ đầu dò ảnh nhiệt và phần còn lại của phương tiện tiêu diệt trong quá trình tăng tốc, cũng sẽ tách ra.
"Phương tiện tiêu diệt còn nguyên vẹn cho thấy khả năng tên lửa đã gặp trục trặc, phóng xịt hoặc trượt mục tiêu. Chưa rõ ai đang nắm giữ các bộ phận này", Joseph Trevithick, biên tập viên của War Zone cho hay.
Chuyên gia Mỹ cảnh báo nguy cơ rò rỉ bí mật công nghệ nếu đầu dò tên lửa THAAD rơi vào tay đối thủ của Washington.
"Tiếp cận được đầu dò tên lửa THAAD, cũng như toàn bộ phương tiện tiêu diệt, sẽ giúp đối thủ hiểu biết thêm về năng lực của nó. Thông tin sau đó có thể được sử dụng để phát triển các phương pháp đối phó mới, cũng như kỹ thuật và chiến thuật nhằm làm suy giảm hiệu quả đánh chặn", Trevithick cho hay.
Một hệ thống THAAD hoàn chỉnh có giá khoảng một tỷ USD, gồm đài điều khiển, radar đa chức năng AN/TPY-2, thiết bị kỹ thuật và 6 bệ phóng với tổng cộng 48 đạn sẵn sàng khai hỏa, thường cần khoảng 100 binh sĩ vận hành.
Hàng loạt khẩu đội THAAD của Mỹ và đồng minh Trung Đông đã hứng đòn trả đũa từ Iran, trong đó ít nhất hai "radar mắt thần" AN/TPY-2 bố trí ở Jordan và Arab Saudi đã bị phá hủy hoàn toàn. Nguồn cung tên lửa THAAD của Mỹ dường như cũng không thể bù đắp cho tốc độ tiêu hao trong chiến sự, dẫn tới nguy cơ các tổ hợp tại đây bị cạn đạn nếu xung đột tiếp tục kéo dài.
Pakistan ngày 24.6 cho biết Mỹ và Iran có thể nối lại đối thoại vào tuần tới, sớm nhất từ ngày 29.6 - 1.7. Các chuyển động sau đàm phán cho thấy hai bên đang mở rộng hơn cánh cửa ngoại giao bằng những bước đi có kiểm soát. Tại eo biển Hormuz, Al Jazeera dẫn dữ liệu của MarineTraffic và Kpler cho thấy số tàu qua eo biển tăng từ 32 lượt trong giai đoạn 12 - 14.6 lên 93 lượt trong giai đoạn 19 - 21.6.
Bên cạnh đó, Oman ngày 24.6 thông báo phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thiết lập hành lang hàng hải tạm thời qua Hormuz. Hai tuyến tạm thời nằm ở phía bắc và phía nam luồng hàng hải hiện có, nhằm giúp tàu rời khu vực an toàn trong lúc giao thông biển được khôi phục có kiểm soát, theo Reuters. Oman khẳng định không áp đặt phí quá cảnh và tiếp tục duy trì nguyên tắc tự do hàng hải.
Trên mặt trận kinh tế, Mỹ cũng nới một phần sức ép với Iran. Mỹ ngày 24.6 đã ban hành giấy phép chung cho phép giao dịch dầu thô, sản phẩm dầu mỏ, hóa dầu của Iran và các dịch vụ liên quan đến ngày 21.8. Quy định này cho phép Tehran nhận thanh toán bằng USD đối với các giao dịch được cấp phép, mở ra khoảng nới đáng kể cho ngành năng lượng Iran sau nhiều năm trừng phạt.
Về phần mình, Thống đốc Ngân hàng trung ương Iran Abdolnaser Hemmati ngày 24.6 nói nước này có thể nhận thanh toán xuất khẩu dầu bằng bất kỳ loại tiền tệ nào nước này lựa chọn, không chỉ USD. Ông bác bỏ cách diễn giải của Mỹ rằng 12 tỉ USD tài sản Iran được giải phóng chỉ có thể dùng để mua nông sản Mỹ, nhưng nói Tehran không phản đối mua hàng từ Washington nếu sản phẩm có tính cạnh tranh.
Tại Washington, Thượng viện Mỹ cũng phát tín hiệu thu hẹp dư địa quân sự. Theo AP, Thượng viện ngày 23.6 bỏ phiếu 50-48 ủng hộ nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng khỏi cuộc xung đột với Iran. Dù nghị quyết không có hiệu lực pháp lý trực tiếp, việc 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ cho thấy Quốc hội đang muốn hạn chế khả năng Nhà Trắng quay lại lựa chọn quân sự.
Những bước mở cửa trên đã tạo đà cho đàm phán, song bài toán khó hơn là các bên sẽ tổ chức lại an ninh khu vực ra sao hậu xung đột. Tehran đang muốn đưa tiến trình Mỹ - Iran ra khỏi khuôn khổ song phương, hướng tới vai trò lớn hơn của các nước Trung Đông và vùng Vịnh.
Tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ở Islamabad ngày 23.6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi xây dựng cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông và vùng Vịnh dựa trên đối thoại, tôn trọng lẫn nhau và hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực. Ngày 24.6, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nói Tehran coi việc rút lực lượng quân sự nước ngoài khỏi khu vực là mục tiêu chiến lược. "Chúng tôi nhìn nhận tương lai của khu vực không phải là đối đầu, mà là tương tác. Các căn cứ quân sự của các lực lượng ngoài khu vực ở Tây Á là nguồn gốc của sự bất ổn", Al Jazeera dẫn lời ông nói.
Ngoài ra, eo biển Hormuz vẫn là phép thử khó lường cho cấu trúc này. Ngày 23.6, Iran và Oman ra tuyên bố chung cho biết sẽ nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến đường thương mại và chi phí dịch vụ, đồng thời khẳng định chủ quyền của 2 nước đối với eo biển này, theo Reuters. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23.6 nhấn mạnh Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế và không quốc gia nào được phép áp đặt phí hoặc lệ phí trên tuyến này.
Hình ảnh được chuyên trang quân sự Mỹ War Zone phân tích hôm 25/5 cho thấy những thay đổi trên phi cơ ekranoplan có biệt danh "Quái vật Bột Hải" của Trung Quốc, gần một năm sau khi phương tiện này lần đầu xuất hiện.
Ekranoplan là khái niệm phương tiện do Liên Xô phát triển, kết hợp giữa máy bay và tàu thủy, thường di chuyển ở độ cao 1-5 m để tận dụng "hiệu ứng mặt đất". Hiệu ứng này xuất hiện khi phi cơ bay cách mặt đất hoặc mặt nước ở độ cao nhỏ hơn sải cánh, khiến luồng không khí đi xuống từ cánh bị chặn lại và tạo ra "đệm khí" áp suất cao, có thể tăng lực nâng thêm 20-30% và giảm lực cản.
Điều này giúp ekranoplan đạt tốc độ cao như máy bay và tải trọng lớn như tàu thủy. Bù lại, phương tiện chỉ có thể hoạt động an toàn trong điều kiện thời tiết tốt và ổn định, đồng thời tầm bay bị hạn chế và chi phí bảo dưỡng cao.
Phương tiện của Trung Quốc được đặt biệt danh "Quái vật Bột Hải" do lần đầu xuất hiện ở bến tàu bên bờ Bột Hải. Chiếc ekranoplan có cánh đuôi đứng dạng chữ V và phần thân kiểu thuyền bay đặc trưng. Trong bức ảnh rõ hơn xuất hiện sau đó, phương tiện này không được lắp cánh quạt, làm dấy lên nghi vấn nó sẽ sử dụng động cơ tua-bin phản lực.
Dù vậy, hình ảnh mới cho thấy chiếc ekranoplan trang bị 4 động cơ tua-bin cánh quạt, mỗi chiếc được lắp bộ cánh quạt ba lá. Dưới mỗi cánh có hai giá treo, được cho là để gắn thùng dầu phụ, cảm biến và thiết bị bên ngoài.
"Thiết bị phục vụ công tác tìm kiếm và cứu nạn, như thùng chứa bè cứu sinh, là một phương án. Tuy nhiên, màu sơn quân sự và học thuyết của quân đội Trung Quốc cho thấy khả năng lớn hơn là nó được trang bị một số vũ khí tấn công", Thomas Newdick, bình luận viên của War Zone, cho hay.
Một trong các vũ khí tiềm năng là thiết bị bay không người lái (drone), do đây là lĩnh vực mà quân đội Trung Quốc đang ngày càng quan tâm. "Chắc chắn 'Quái vật Bột Hải' không phải phương tiện vận tải đơn thuần, mà khả năng cao là một dạng khí tài đa nhiệm", Newdick nêu quan điểm.
Newdick cũng nêu giả thuyết "Quái vật Bột Hải" là nguyên mẫu thu nhỏ, được chế tạo để đánh giá tính khả thi của chương trình ekranoplan trước khi phát triển phương tiện lớn hơn, trang bị động cơ khác và có tải trọng vũ khí vượt trội.
Tại khu vực Thái Bình Dương, ekranoplan được xem là giải pháp tiềm năng cho một số thách thức tác chiến, như vận chuyển hàng hóa, nhân lực và trang bị đến các địa điểm xa xôi không có đường băng. Ngoài ra, bay sát mặt nước giúp ekranoplan nằm ngoài tầm phát hiện của radar, cũng như không bị thủy lôi hay tàu ngầm đe dọa.
Ngay cả với kích cỡ hiện tại, "Quái vật Bột Hải" vẫn có thể là phương tiện kiểm soát trên biển hiệu quả, đảm nhận cả vai trò chống ngầm và diệt hạm. "Nó đủ lớn để mang theo cảm biến, tối đa 4 ngư lôi và tên lửa diệt hạm cỡ nhỏ dưới cánh. Bom chìm cũng là một khả năng", Newdick nhận định.
