Triều Tiên sắp triển khai pháo tự hành có năng lực bắn đến Seoul

Sau khi cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần qua không mang lại thỏa thuận với Iran, hải quân Mỹ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz từ 14h ngày 13/4 (21h cùng ngày giờ Hà Nội) theo lệnh của Tổng thống Donald Trump.

Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị giám sát hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, cho hay lực lượng của họ sẽ chặn các tàu hàng đến hoặc đi từ các cảng của Iran.

Những tàu đến hoặc đi từ cảng của những nước khác sẽ được phép đi qua eo biển, tuyến huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Iran đã phong tỏa tuyến đường biển này để đáp trả chiến dịch tập kích mà Mỹ và Israel bắt đầu từ cuối tháng 2. Gần đây, Tehran tuyên bố thu phí với các tàu đi qua eo biển.

"Tôi đã chỉ thị cho hải quân tìm kiếm và ngăn chặn mọi con tàu tại vùng biển quốc tế đã trả phí lưu thông cho Iran. Không ai trả phí bất hợp pháp mà có thể lưu thông an toàn trên biển cả", Tổng thống Donald Trump viết trong bài đăng trên Truth Social tối 12/4, khi ông thông báo về lệnh phong tỏa.

Ông thêm rằng Mỹ cũng sẽ bắt đầu rà phá thủy lôi đã được rải ở eo biển, đồng thời cảnh báo về việc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tìm cách sử dụng xuồng tấn công nhanh cản trở lực lượng Mỹ.

"Bất kỳ xuồng nào trong số này đến gần vùng phong tỏa của chúng tôi, chúng sẽ lập tức bị tiêu diệt, bằng chính hệ thống mà chúng tôi đã sử dụng để đối phó những kẻ buôn lậu ma túy trên biển. Việc này sẽ diễn ra nhanh chóng và tàn khốc", ông Trump cho biết.

Lệnh phong tỏa được thực thi thế nào

Tài liệu năm 2022 của Hải quân Mỹ về quy tắc tác chiến trên biển định nghĩa phong tỏa là "hoạt động của bên tham chiến nhằm ngăn chặn tàu thuyền, máy bay của mọi quốc gia, gồm cả đối phương và nước trung lập, ra vào cảng biển, sân bay hoặc khu vực ven biển thuộc sở hữu hay kiểm soát của một quốc gia đối địch".

Theo thông báo của CENTCOM mà BBC xem được, lệnh phong tỏa sẽ bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran, "bao gồm nhưng không chỉ giới hạn ở các cảng và kho dầu", đồng thời áp dụng cho tất cả tàu thuyền dù mang cờ nước nào ra vào cảng của Iran.

Trước khi lệnh phong tỏa bắt đầu, Mỹ cho phép các tàu trung lập có "thời gian ân hạn" để rời khỏi các cảng của Iran. Sau thời điểm đó, bất kỳ con tàu nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực phong tỏa sẽ bị ngăn chặn, chuyển hướng hoặc bắt giữ.

CENTCOM cho hay sẽ cho phép các chuyến hàng nhân đạo gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu đi qua eo biển sau khi được kiểm tra.

John Ismay, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và hiện là nhà bình luận của NY Times, cho hay các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở vịnh Oman có thể sử dụng hệ thống radar hiện đại của mình để giám sát các cảng của Iran, theo dõi tàu thuyền ra vào khu vực.

Tuy nhiên, điều này đòi hỏi Mỹ phải triển khai lượng lớn tàu chiến trong khu vực để giám sát toàn bộ đường bờ biển phía nam của Iran. Những chiến hạm này khi hoạt động gần bờ biển có nguy cơ nằm trong tầm bắn của các loại tên lửa chống hạm và máy bay không người lái Iran, theo Lara Seligman, nhà phân tích của WSJ.

CENTCOM có thể giảm thiểu rủi ro bằng cách bố trí một nhóm tàu khu trục ở hai đầu eo biển Hormuz nhằm kiểm soát tàu bè qua lại, đồng thời sử dụng máy bay không người lái để liên tục theo dõi, giám sát các cảng của Iran, theo Ismay.

Theo phó đô đốc Kevin Donegan, người từng lãnh đạo các lực lượng hải quân Mỹ tại Trung Đông, Washington có thể theo dõi lộ trình của tàu thương mại bằng vệ tinh giám sát, radar quân sự và dữ liệu nguồn mở khi chúng rời vịnh Ba Tư và ra khỏi eo biển Hormuz. Các quốc gia vùng Vịnh sở hữu máy bay không người lái và nền tảng giám sát hiện đại cũng có thể hỗ trợ nỗ lực này.

WSJ dẫn nguồn tin một quan chức cấp cao của Mỹ cho hay CENTCOM đã khởi động chiến dịch phong tỏa bằng cách triển khai hơn 15 tàu chiến tới khu vực.

Khi một con tàu được xác định là "mục tiêu nghi vấn", tàu khu trục Mỹ sẽ được điều đến để ngăn chặn và kiểm tra. Khi tiếp cận với tàu mục tiêu, khu trục hạm Mỹ sẽ thiết lập liên lạc qua sóng vô tuyến VHF, tiến hành chất vấn theo quy trình. Họ sẽ yêu cầu tàu cung cấp các thông tin như điểm đến, cảng ghé gần nhất, loại hàng hóa đang chở và số lượng thuyền viên trên tàu.

Tàu chiến sau đó có thể yêu cầu con tàu chấp nhận cho một nhóm binh sĩ Mỹ lên tàu kiểm tra. Trong điều kiện lý tưởng, con tàu sẽ trả lời và chấp thuận yêu cầu bằng cách điều chỉnh hướng đi, tốc độ và thả thang dây để các binh sĩ Mỹ có thể tiếp cận an toàn, dễ dàng hơn.

Trong trường hợp con tàu phớt lờ các thông điệp của tàu chiến Mỹ và tìm cách bỏ chạy, tàu chiến Mỹ có thể triển khai xuồng cao tốc để tiếp cận. Binh sĩ sẽ sử dụng sào nối dài để móc, cố định thang dây vào mạn tàu rồi leo lên. Tuy nhiên, nhiệm vụ này trở nên phức tạp và nguy hiểm trong điều kiện biển động, vào ban đêm, hoặc khi tàu mục tiêu liên tục cơ động để né tránh.

Lựa chọn tốt nhất khi đó là triển khai trực thăng để lính Mỹ đu dây đổ bộ xuống tàu. Nếu có sẵn trực thăng và đội kiểm tra đã được huấn luyện bài bản, phương pháp này sẽ an toàn và nhanh chóng hơn nhiều so với việc cố gắng móc thang và leo lên tàu từ xuồng máy.

Theo quan chức CENTCOM, hải quân Mỹ có hỏa lực đáng kể trong khu vực để hỗ trợ thực thi lệnh phong tỏa, bao gồm một tàu sân bay, nhiều tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, một tàu đổ bộ tấn công và một số tàu chiến khác. Hầu hết các tàu này có khả năng triển khai trực thăng hỗ trợ hoạt động đổ bộ lên tàu kiểm tra. Mỹ cũng có thể đưa các đội kiểm tra từ đất liền lên tàu bằng trực thăng từ các quốc gia giáp vịnh Ba Tư.

Phó đô đốc John Miller, cựu tư lệnh hải quân thuộc CENTCOM, cho hay có khả năng các tàu treo cờ Iran sẽ cố gắng vượt qua eo biển và được xuồng cao tốc của IRGC bảo vệ trong quá trình này.

Trong trường hợp đó, Mỹ có thể tiến hành các cuộc không kích chính xác nhằm vào những xuồng này. Quân đội Mỹ đã tiến hành hàng chục cuộc không kích như vậy nhắm vào các xuồng nghi chở ma túy tại Caribe và Thái Bình Dương kể từ tháng 9 năm ngoái, khiến ít nhất 110 người thiệt mạng.

Các cựu quan chức Mỹ cho hay khi đã đổ bộ lên tàu hàng và nắm quyền kiểm soát, lực lượng Mỹ có thể cần một thuyền trưởng và thủy thủ đoàn để điều khiển tàu nếu thủy thủ đoàn hiện tại không tuân thủ. Mỹ cũng sẽ cần một nơi để đưa tàu bị bắt vào neo đậu.

Kinh nghiệm của hải quân Mỹ

Sau Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, Liên Hợp Quốc từng thiết lập hệ thống cho phép Iraq xuất khẩu dầu với điều kiện lợi nhuận phục vụ người dân, thường được gọi là chương trình "đổi dầu lấy lương thực".

Tàu chiến của hải quân Mỹ khi đó thường xuyên kiểm tra các tàu bị nghi đưa dầu Iraq ra khỏi Vịnh Ba Tư trái phép, trước khi tổng thống Mỹ George W. Bush ra lệnh tấn công Iraq vào năm 2003. Đại đa số cuộc kiểm tra đều diễn ra với sự hợp tác từ các tàu dầu.

Sau khi lính Mỹ bắt một con tàu bị phát hiện buôn lậu dầu Iraq, nhóm nhỏ thủy thủ Mỹ sẽ được giao điều khiển tàu đó đến khu vực tạm giữ được đặt mật danh như Fenway hay Comiskey. Cuối cùng, những con tàu này sẽ được đưa đến một cảng ở vịnh, nơi nước sở tại sẽ bán dầu để thanh toán chi phí cho việc kiểm soát tàu cùng thủy thủ đoàn. Tàu sau đó được bán đấu giá và không hiếm trường hợp lại được chính công ty mẹ từng sở hữu con tàu mua lại.

WSJ dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho hay mục tiêu của Tổng thống Donald Trump khi áp lệnh phong tỏa là gây thêm áp lực kinh tế lên Iran bằng cách cắt đứt một trong những dòng doanh thu còn lại của nước này.

"Iran sẽ không còn hoạt động kinh doanh nào và chúng tôi sẽ duy trì tình trạng đó", ông Trump nói tại Nhà Trắng ngày 13/4.

Mỹ hy vọng việc siết chặt kinh tế đối với chính quyền Iran sẽ buộc họ phải quay lại bàn đàm phán để tìm kiếm một giải pháp chính trị cho xung đột hiện tại. "Nếu không có nguồn thu nhập, tôi nghĩ chính quyền Iran sẽ rất khó để tiếp tục nắm giữ quyền lực", phó đô đốc Miller nói.

Nguy cơ Iran trả đũa

Shelby Holliday, nhà phân tích của WSJ, cho hay Mỹ không thực hiện chiến dịch phong tỏa như vậy từ đầu chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng là vì hoạt động này vừa tiêu tốn nhiều nguồn lực vừa tiềm ẩn rủi ro cho các binh sĩ Mỹ.

Eo biển Hormuz hẹp và nằm sát đường bờ biển của Iran, bất kỳ hoạt động nào qua khu vực đều có thể bị đe dọa bởi thủy lôi, máy bay không người lái và xuồng tấn công của Iran.

Giới chức Mỹ cũng lo ngại Iran có khả năng đáp trả bằng cách bắt tàu chở dầu từ đối tác của Mỹ hoặc rải thủy lôi ở eo biển. Những động thái này sẽ khiến giá dầu tăng mạnh.

Mối lo ngại này vẫn hiện hữu. Quân đội Iran đã bị suy yếu đáng kể, nhưng vẫn giữ được hỏa lực đáng gờm để đe dọa bất kỳ con tàu nào cố gắng phong tỏa eo biển, theo nhà phân tích Holliday.

Iran được cho là vẫn sở hữu hàng nghìn tên lửa hành trình. WSJ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC, tương đương 1.800-3.000 chiếc, vẫn nguyên vẹn sau 6 tuần chiến sự với Mỹ - Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.

Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố việc Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa ở eo biển Hormuz là "bất hợp pháp và là ví dụ về hành vi cướp biển". Lực lượng này đe dọa sẽ tấn công các cảng ven vịnh Ba Tư và biển Arab nếu an ninh của các cảng Iran bị đe dọa.

"Nếu Iran nổ súng vào tàu Mỹ đang thực hiện lệnh phong tỏa, hoặc nếu lực lượng Mỹ và IRGC xảy ra đấu súng trên một tàu chở dầu, điều đó có thể làm leo thang căng thẳng", Holliday cho hay.

Nhà phân tích của WSJ thêm rằng điều này sẽ tiềm ẩn nguy cơ ông Trump quyết định nối lại chiến dịch tập kích vào Iran, động thái mà ông đã thảo luận với các cố vấn hàng đầu gần đây.

Nghị sĩ đảng Cộng hòa Mike Turner nói với CBS rằng lệnh phong tỏa là giải pháp cho tình hình. Tuy nhiên, thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Warner, thành viên cấp cao của Ủy ban Tình báo Thượng viện, hoài nghi và nói rằng "tôi không hiểu làm thế nào việc phong tỏa eo biển lại có thể giúp thúc đẩy Iran mở cửa nó".

Tin Gốc: Vnexpress

Việt Nam tái khẳng định Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 là cơ sở pháp lý duy nhất quy định toàn diện và đầy đủ về phạm vi các quyền được hưởng trên biển, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng ngày 12/7 cho biết, nhân dịp 10 năm Tòa Trọng tài thành lập theo Phụ lục VII UNCLOS ra phán quyết trong vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc.

"Lập trường rõ ràng và nhất quán của Việt Nam là các tranh chấp trên biển phải được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình, tôn trọng các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS", bà Hằng nói.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết Việt Nam luôn ủng hộ việc giải quyết các tranh chấp về giải thích và áp dụng Công ước theo các quy định của UNCLOS.

Với tư cách là quốc gia ven Biển Đông và là thành viên tích cực của UNCLOS, Việt Nam luôn thiện chí tuân thủ các quy định của Công ước, đồng thời yêu cầu các bên liên quan thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý được quy định trong UNCLOS.

Theo bà Hằng, các nghĩa vụ này bao gồm cả việc xác định yêu sách biển và thực thi quyền trên biển, tôn trọng quyền của quốc gia khác theo Công ước, tăng cường hợp tác và đóng góp thiết thực vào việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không và trật tự trên Biển Đông dựa trên luật pháp quốc tế.

Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ngày 12/7/2016 ra phán quyết tuyên bố yêu sách "quyền lịch sử" và "đường đứt đoạn" bao phủ 3,5 triệu km² ở Biển Đông không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế.

Phán quyết của PCA được đưa ra sau đơn kiện của Philippines, cho rằng "đường đứt đoạn" do Trung Quốc đơn phương vẽ ra trên Biển Đông không phù hợp với UNCLOS và cần được tuyên bố là vô căn cứ.

Đây là phán quyết cuối cùng và có tính ràng buộc về mặt pháp lý đối với các bên liên quan, cũng là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực giải quyết tranh chấp ở Biển Đông bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, PCA không có cơ chế thi hành phán quyết này.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo nhiều quan chức Mỹ, trận tập kích của Iran hôm 17/7 khiến 2 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và một quân nhân khác mất tích là vụ tấn công thứ tư nhằm vào lực lượng Mỹ tại Jordan chỉ trong vòng 5 ngày. Tổng cộng, các cuộc tấn công này đã khiến hàng chục quân nhân Mỹ bị thương và làm hư hại nhiều trực thăng.

Các quan chức Mỹ cho biết, hàng loạt cuộc tấn công cùng những thiệt hại gây ra cho thấy Iran không chỉ vẫn sở hữu kho tên lửa dồi dào mà còn ngày càng hiệu quả hơn trong việc vượt qua các hệ thống phòng không của Mỹ.

Jordan, nơi đặt nhiều căn cứ không quân quan trọng của Mỹ, ngày càng đóng vai trò chiến lược trước và trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, khi Lầu Năm Góc điều chuyển một số lượng binh sĩ từ Bahrain, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar đến các địa điểm được đánh giá là an toàn hơn tại Jordan và Israel.

Theo các quan chức Mỹ, vai trò của Jordan trong các chiến dịch quân sự của Washington tiếp tục gia tăng khi một số đồng minh khác của Mỹ trong khu vực hạn chế việc Washington triển khai binh sĩ hoặc cho phép máy bay Mỹ hoạt động trên không phận của họ.

Đầu tháng 7, Iran đã mở rộng phạm vi các cuộc tấn công trong khu vực, trong đó có Jordan, lần đầu tiên kể từ khi Tehran và Washington ký thỏa thuận ngừng bắn vào tháng 6.

Các quan chức Mỹ đã thuật lại diễn biến các cuộc tấn công của Iran nhằm vào Jordan trong 5 ngày qua.

Theo đó, cuộc tấn công đầu tiên nhằm vào lực lượng Mỹ tại Jordan đã đánh trúng một khu nhà ở trong Căn cứ Không quân King Faisal, khiến khoảng 5 quân nhân Mỹ bị thương.

Cuộc tấn công thứ hai nhắm vào một căn cứ ở miền đông Jordan, nơi trực thăng Black Hawk của Mỹ đang hoạt động, gây hư hại đáng kể cho nhiều trực thăng.

Tiếp đó, hơn 48 giờ trước, tên lửa Iran đã tấn công Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti tại Azraq của Jordan - căn cứ nơi 2 binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong vụ tấn công hôm 17/7.

Đợt tấn công trước đó khiến khoảng 20 quân nhân Mỹ bị thương khi đang chạy vào hầm trú ẩn. Không có ai thiệt mạng trong đợt không kích này.

Tuy nhiên, khi Iran tiếp tục tấn công căn cứ này vào ngày 17/7, 2 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng và 4 quân nhân khác bị thương. Một số quân nhân khác bị thương nhẹ, được kiểm tra y tế và đã trở lại làm nhiệm vụ.

Cũng trong ngày 17/7, quân đội Iran tuyên bố đã tiến hành một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các bồn chứa nhiên liệu tại căn cứ của Mỹ ở Azraq. Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết đã sử dụng tên lửa và máy bay không người lái để tấn công các nhà chứa máy bay tại căn cứ này, theo hãng thông tấn bán chính thức Fars News, cơ quan truyền thông có liên hệ với IRGC.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 18/7 xác nhận thương vong xảy ra một ngày trước đó khi các binh sĩ Mỹ cùng lực lượng đồng minh "chống trả các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran”.

Cuộc tấn công trả đũa của Iran

Ông David Deptula, cựu trung tướng Không quân Mỹ và là một trong những kiến trúc sư chính của chiến dịch không quân trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, cho biết vị trí của Jordan cho phép Mỹ tiến hành "các chiến dịch không quân hiệu quả hơn trên khắp Syria, Iraq và toàn khu vực”.

"Vì vậy, cuộc tấn công hôm 17/7 không chỉ nhằm vào một căn cứ quân sự. Đây còn là cuộc tấn công nhằm vào liên minh khu vực do Mỹ dẫn đầu và là nỗ lực khiến cái giá chính trị của việc cho phép lực lượng Mỹ đồn trú trở nên lớn hơn lợi ích an ninh mà điều đó mang lại”, ông nhận định.

Tối 18/7, quân đội Mỹ thông báo đã tiến hành các cuộc không kích trả đũa nhằm làm suy giảm mối đe dọa của Iran đối với hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời "trừng phạt nhanh chóng việc các lực lượng thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào quân nhân Mỹ tại Jordan”.

Ngay cả trước khi các cuộc không kích trả đũa được tiến hành, Tổng thống Donald Trump đã phát tín hiệu rằng ông dự định tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong tuần tới, đồng thời mở rộng mục tiêu sang nhiều cơ sở hạ tầng của nước này, bao gồm các cây cầu, nhà máy điện và các hệ thống phân phối điện.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với NewsNation rằng việc 2 quân nhân Mỹ thiệt mạng tại Jordan là "một điều vô cùng đáng buồn”.

"Chúng tôi rất đau lòng khi điều đó xảy ra. Họ đã hy sinh để phục vụ đất nước của chúng ta", ông Trump cho biết.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ trưởng Quốc phòng) Mỹ Pete Hegseth xác nhận 2 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng, đồng thời tuyên bố "sự hy sinh của họ càng củng cố quyết tâm của chúng ta”.

Vụ việc ở Jordan đánh dấu lần đầu tiên binh sĩ Mỹ thiệt mạng kể từ khi xung đột giữa Washington và Tehran bùng phát trở lại vào đầu tháng này, theo Axios. Theo đó, tổng số binh sĩ Mỹ thiệt mạng đã tăng lên 16 người kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 18/7 tuyên bố Tehran đã đình chỉ các cam kết theo thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày với Washington. Trước đó, vào đầu tháng này, Tổng thống Trump cũng tuyên bố lệnh ngừng bắn tạm thời với Iran đã "chấm dứt".

Tin Gốc: Dân Trí