Hai năm trước, Vân Anh, 14 tuổi, ở Hà Nội rơi vào khủng hoảng tâm lý vì bị bạo lực học đường, bạn bè cô lập. Bố mẹ em quyết định lắp camera trong phòng riêng của con, đề phòng trường hợp có suy nghĩ tiêu cực.
“Ban đầu em nghĩ đó là sự quan tâm, nhưng khi lớn hơn, cảm giác bị mất riêng tư ngày càng khó chịu”, Vân Anh nói. Khi vấn đề tâm lý qua đi, cô bé đề nghị tháo camera nhưng không được chấp nhận. Lúc tự rút phích cắm, em bị mẹ mắng và thu điện thoại.
Một lần nằm trong phòng lướt điện thoại, Vân Anh nhận được ảnh chụp chính mình từ camera do bố gửi kèm yêu cầu tắt máy. Cô bé chui vào nhà vệ sinh và ở lì suốt buổi. “Em muốn ở ngoài hơn ở nhà và không muốn nói chuyện với bố mẹ”, Vân Anh nói.
Tương tự, Đức Tuấn, 18 tuổi, ở Hà Nội, bị bố mẹ giám sát bằng camera từ cấp 2. Từ việc xem phim, chơi game đến nghỉ ngơi đều nằm trong tầm quan sát. Hễ Tuấn điểm kém, bố mẹ lại xem lại camera để tìm nguyên nhân.
“Phòng riêng nhưng cảm giác như nhà tù”, Tuấn nói. Nam sinh từng đề nghị tháo thiết bị nhưng không được đồng ý nên bỏ về nhà ông bà ngoại một tuần. Lúc về, chiếc camera vẫn ở vị trí cũ. Tuấn đành tìm lý do đi học thêm, nói dối để hạn chế ở nhà. Khi đỗ đại học, dù nhà ở ngay trong thành phố, cậu kiên quyết dọn vào ký túc xá.
Trên mạng xã hội, hàng trăm bài viết của người dùng tuổi teen bày tỏ sự bức xúc như Đức Tuấn khi bị lắp camera giám sát ngay trong phòng riêng. Một tài khoản hướng dẫn ”người chung cảnh ngộ” trùm chăn, bò quanh giường hoặc la hét vào ban đêm để dọa lại phụ huynh. Có trường hợp cho biết tìm đến dịch vụ hỗ trợ ngắt kết nối camera mà không để bố mẹ phát hiện. “Rồi một ngày, tao sẽ đập nát cái camera này”, một tài khoản được cho là của người trẻ viết trong một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội gần đây.
Giám sát qua camera là một trong nhiều hình thức phụ huynh dùng kiểm soát con mình. Trong các gia đình châu Á, việc kiểm soát con cái từ lâu được xem như một “chuẩn mực nuôi dạy”, kỳ vọng con phải vâng lời và tuân theo định hướng của cha mẹ. Nghiên cứu “Mối quan hệ giữa sự kiểm soát tâm lý từ cha mẹ và bản sắc cá nhân của thanh niên” của tác giả Vũ Huyền Châu (Đại học Eötvös Loránd Budapest, Hungary) cho thấy không ít phụ huynh châu Á đặt nặng sự phục tùng, coi đó như biểu hiện của lòng biết ơn và đạo hiếu.
Là cha mẹ của cậu con trai học lớp 8, chị Thu Trà và anh Trần Thành ở Hà Nội cho biết không cố tình kiểm soát, chỉ muốn tìm hiểu sự thay đổi tâm, sinh lý của con. Khi thấy con trai sa sút học tập, vợ chồng nhiều lần trò chuyện, tìm hiểu qua bạn bè của con nhưng không biết nguyên nhân. Họ âm thầm lắp camera và phát hiện cậu bé thường xuyên mượn điện thoại bạn, chat và chơi game xuyên đêm. Khi sự việc bị đưa ra trao đổi trong gia đình và việc lắp camera bị lộ, đứa trẻ phản ứng gay gắt, coi bố mẹ như người xa lạ.
“Nó từ đứa có lỗi lại phản ứng như nạn nhân”, chị Trà nói.
Tiến sĩ tâm lý Phạm Thị Thúy (TP HCM) cho biết việc lắp camera trong phòng riêng khiến trẻ cảm thấy bị xâm phạm và mất niềm tin. Quyền riêng tư là nhu cầu phát triển tâm lý chính đáng, được ghi nhận trong Luật Trẻ em.
Theo bà Thúy, khi bị giám sát, một số trẻ có xu hướng thu mình, né tránh gia đình, số khác phản ứng bằng cách cãi lại hoặc làm ngược mong muốn của cha mẹ. Với trường hợp của Vân Anh, việc lắp camera có thể khiến trẻ cảm thấy bị bạo lực thêm lần nữa. “Nếu trẻ đang tổn thương tâm lý, điều các em cần là sự hiện diện của cha mẹ, những cuộc trò chuyện trực tiếp và sự hỗ trợ từ chuyên gia chứ không phải một chiếc camera theo dõi”, bà Thúy nói.
Nghiên cứu năm 2021 của Đại học Stanford (Mỹ) chỉ ra, trẻ em có cha mẹ giám sát quá mức thường dễ lo âu, trầm cảm và mất tự tin. Chúng có xu hướng tin rằng mình không thể đối mặt với các thách thức trong cuộc sống mà không có sự giúp đỡ từ cha mẹ.
Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thị Thu Huyền, giám đốc chuyên môn hệ thống Pathway School (Hà Nội) cho biết cha mẹ cần phân biệt giữa kiểm soát hành vi và định hướng an toàn. Việc cấm đoán, trách phạt hay tự ý lắp thiết bị theo dõi không hiệu quả bằng việc giải thích rõ lý do, bày tỏ sự lo lắng chân thành để trẻ hợp tác điều chỉnh hành vi.
Vân Anh cho biết luôn có cảm giác có người đang nhìn mình nên làm bất cứ việc gì cũng dè chừng. Nữ sinh dự định nói chuyện nghiêm túc với bố mẹ thêm lần nữa để tháo thiết bị, hy vọng thoát cảm giác “bị cầm tù”.
Tủ lạnh xuất hiện mùi hôi không chỉ gây cảm giác khó chịu mỗi khi mở cửa mà còn ảnh hưởng đến chất lượng và hương vị của thực phẩm. Thay vì sử dụng các sản phẩm khử mùi chuyên dụng, bạn hoàn toàn có thể tận dụng những nguyên liệu quen thuộc trong gian bếp để loại bỏ mùi hôi một cách an toàn và tiết kiệm.
Mùi khó chịu trong tủ lạnh thường bắt nguồn từ thực phẩm để quá lâu dẫn đến hư hỏng, thức ăn không được đậy kín, nước từ thịt cá hoặc rau củ rò rỉ ra các khay chứa. Bên cạnh đó, việc không vệ sinh tủ lạnh định kỳ hoặc tình trạng mất điện kéo dài khiến thực phẩm phân hủy cũng là nguyên nhân phổ biến gây ra mùi hôi.
Khi phát hiện tủ lạnh có mùi lạ, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra và loại bỏ những thực phẩm đã hỏng. Sau đó, áp dụng một số phương pháp khử mùi tự nhiên dưới đây để nhanh chóng lấy lại không gian sạch sẽ, thơm tho.
Tinh dầu tự nhiên trong chanh không chỉ mang đến hương thơm dễ chịu mà còn hỗ trợ khử mùi hiệu quả.
Bạn chỉ cần cắt vài lát chanh mỏng hoặc bổ đôi quả chanh rồi đặt ở các ngăn khác nhau trong tủ lạnh. Sau khoảng 2-3 ngày, mùi hôi sẽ được cải thiện rõ rệt. Ngoài ra, nước cốt chanh pha loãng cũng có thể dùng để lau sạch các khay và thành tủ, giúp tăng khả năng làm sạch và khử khuẩn.
Đừng vội bỏ đi phần bã cà phê sau khi pha. Đây là nguyên liệu có khả năng hấp thụ mùi và độ ẩm khá tốt, đồng thời mang lại hương thơm nhẹ nhàng.
Hãy phơi hoặc sấy khô bã cà phê, cho vào một chiếc cốc nhỏ rồi đặt trong tủ lạnh. Sau khoảng một tuần, nên thay bã mới để duy trì hiệu quả khử mùi.
Lá trà có khả năng hấp thụ mùi hôi khá hiệu quả. Bạn có thể dùng trà khô hoặc tận dụng túi trà đã qua sử dụng sau khi được làm khô hoàn toàn.
Đặt vài túi trà ở các góc trong tủ lạnh để hút mùi và tạo hương thơm tự nhiên. Sau khoảng một tuần, nên thay mới để đạt hiệu quả tốt nhất.
Vỏ cam và vỏ quýt chứa lượng lớn tinh dầu có hương thơm dễ chịu, giúp át đi những mùi khó chịu bên trong tủ lạnh.
Sau khi sử dụng, hãy rửa sạch phần vỏ, để ráo nước rồi đặt vào các ngăn chứa. Mùi thơm từ tinh dầu tự nhiên sẽ giúp tủ lạnh luôn tươi mát và dễ chịu hơn.
Để giữ tủ lạnh luôn sạch sẽ, không mùi và bảo quản thực phẩm an toàn, bạn nên duy trì thói quen vệ sinh định kỳ kết hợp sử dụng đúng cách hằng ngày.
Trước hết, cần vệ sinh tủ lạnh khoảng 2-4 tuần một lần bằng cách tháo rời các khay kệ, lau sạch bằng nước ấm pha loãng với giấm hoặc baking soda để loại bỏ vết bẩn và vi khuẩn. Đồng thời, luôn kiểm tra và loại bỏ kịp thời thực phẩm hết hạn, có dấu hiệu hư hỏng để tránh lây mùi sang các thực phẩm khác.
Trong quá trình sử dụng, thực phẩm nên được bảo quản trong hộp kín hoặc bọc kỹ trước khi cho vào tủ để hạn chế rò rỉ mùi và nước. Không nên để thức ăn còn nóng vào tủ lạnh vì sẽ làm tăng độ ẩm và ảnh hưởng đến khả năng làm lạnh.
Bên cạnh đó, cần sắp xếp thực phẩm gọn gàng, không nhồi nhét quá đầy để luồng khí lạnh lưu thông tốt, giúp tủ hoạt động hiệu quả hơn và hạn chế mùi hôi tích tụ. Cuối cùng, có thể đặt thêm các nguyên liệu tự nhiên như baking soda hoặc than hoạt tính để hỗ trợ hút mùi và giữ không khí trong tủ luôn dễ chịu.
Kế hoạch Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030 vừa được Bộ Y tế ban hành đã đưa ra một mục tiêu đáng chú ý: nâng tổng tỉ suất sinh trung bình khoảng 2% mỗi năm. Đây được xem là bước đi quan trọng trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam đang rơi xuống dưới ngưỡng thay thế và có xu hướng giảm kéo dài.
Theo kế hoạch thực hiện do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan kí ban hành, việc gia tăng mức sinh không chỉ nhằm cải thiện về số lượng mà còn hướng tới nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm nguồn nhân lực cho phát triển bền vững trong tương lai.
Các giải pháp được đặt ra mang tính tổng thể, từ truyền thông thay đổi nhận thức, hoàn thiện cơ chế chính sách đến mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Một trong những yêu cầu cụ thể là hơn 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ phải được tiếp cận đầy đủ thông tin liên quan đến hôn nhân, sinh con và duy trì mức sinh hợp lí. Đồng thời, tất cả các tỉnh, thành phố đều phải xây dựng và triển khai chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh việc rà soát, điều chỉnh hệ thống chính sách dân số hiện hành. Những quy định không còn phù hợp, đặc biệt là các nội dung mang tính hạn chế sinh, sẽ được xem xét sửa đổi hoặc bãi bỏ.
Song song với đó là đề xuất xây dựng các quy định khuyến khích, đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trong việc xây dựng gia đình hạnh phúc, sinh con và nuôi dạy con tốt.
Ở cấp địa phương, các chính sách hỗ trợ sẽ được thiết kế linh hoạt theo điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng ngân sách, ưu tiên cho những khu vực có mức sinh thấp hoặc các nhóm dân tộc thiểu số rất ít người. Nhiều giải pháp cụ thể cũng được đưa ra như hỗ trợ chi phí kế hoạch hóa gia đình cho nhóm yếu thế, mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ.
Đáng chú ý, chương trình hướng đến thí điểm và nhân rộng các chính sách hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, khuyến khích phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Bên cạnh đó là các giải pháp tạo môi trường thuận lợi cho việc lập gia đình và sinh con như phát triển dịch vụ hỗ trợ chăm sóc trẻ, xây dựng hệ thống trông giữ trẻ tại khu công nghiệp, khu đô thị, hay hỗ trợ phụ nữ quay trở lại làm việc sau sinh.
Các chính sách xã hội liên quan đến việc làm, nhà ở, giáo dục và y tế cũng sẽ được nghiên cứu, điều chỉnh nhằm tác động tích cực đến quyết định sinh con của người dân, đặc biệt là giới trẻ, qua đó hạn chế tình trạng kết hôn muộn, sinh con muộn hoặc sinh ít con.
Theo Bộ Y tế, trên phạm vi toàn quốc, mức sinh xuống thấp dưới mức sinh thay thế, giảm từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (2024) và 1,93 con/phụ nữ (2025), không đạt mục tiêu duy trì vững chắc mức sinh thay thế trên toàn quốc giai đoạn 2020-2025.
Sau ngày 1/7/2025, theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), số liệu về mức sinh năm 2025: 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ, 19/34 tỉnh có mức sinh từ 2,2 con/phụ nữ trở lên và 4/34 tỉnh có mức sinh xung quanh mức sinh thay thế từ 2,0 - 2,2 con/phụ nữ.
Kết quả đánh giá các mục tiêu Chương trình Điều chỉnh mức sinh cho thấy, xu hướng giảm sinh đang diễn ra trên phạm vi rộng cả ở nơi có mức sinh cao cũng như nơi có mức sinh thấp. Dự báo đến năm 2030 khó đảm bảo mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc. Chính vì vậy, việc triển khai đồng bộ các giải pháp ngay từ giai đoạn hiện nay được coi là yếu tố then chốt để giữ ổn định cơ cấu dân số và bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.
"Đó là điều khiến tôi bất ngờ nhất", nam giáo viên tiếng Anh sống ở phường Long Biên nói.
Năm 2022, Ryan rời quê nhà London, Anh đến Hà Nội để trải nghiệm thành phố có bốn mùa rõ rệt. Tuy nhiên anh bị sốc ngay trong mùa hè đầu tiên.
Đầu tháng 4 trời vẫn mát mẻ nhưng vài ngày sau thành phố bước vào đợt nóng gay gắt. Sốc nhiệt, Ryan và những người bạn nước ngoài phải thay đổi thói quen sinh hoạt. Họ gần như cố thủ trong các trung tâm thương mại, quán cà phê hoặc ở nhà bật điều hòa để tránh nóng. Nhiều ngày liền anh không dám ra đường. "Đây là mùa làm người ta sợ hãi và cũng kiệt sức nhanh nhất", Ryan nói.
Hè năm nay, trong đợt nắng nóng cao điểm cuối tháng 5, ở trường tiểu học nơi Ryan dạy, thời gian ngủ trưa của học sinh được kéo dài từ một lên hai giờ vì các em mệt hơn khi vận động. Quãng đường 6 km từ trường về nhà là thử thách lớn đối với anh. Vào giờ cao điểm, hơi nóng hắt lên từ mặt đường cùng khí thải phương tiện làm không khí ngột ngạt. Ryan kể, nhiều hôm anh phải ghé vào cửa hàng tiện lợi, hưởng ké điều hòa khoảng 10 phút để hạ nhiệt rồi mới tiếp tục đi tiếp.
Dù vậy, Ryan cho rằng mình vẫn may mắn vì ở Việt Nam, điều hòa phổ biến khắp nơi. "Tôi không thể tưởng tượng mình sẽ sống qua mùa hè Hà Nội thế nào nếu không có điều hòa", chàng trai người Anh nói.
Với chàng trai Nigeria Godspromise Iveoghene Egbeji, dù đã quen với nền nhiệt độ cao ở châu Phi, mùa hè Hà Nội vẫn là một trải nghiệm đáng sợ. Anh kể ở quê nhà (bang Borno, Nigeria) nhiệt độ thường xuyên vượt 40 độ C nhưng độ ẩm không khí thấp, mồ hôi bốc hơi nhanh, cảm giác dễ chịu hơn. Trong khi đó, nắng nóng ở Hà Nội luôn đi kèm độ ẩm cao, khiến mồ hôi đọng lại trên cơ thể khiến anh luôn thấy bức bối, ngột ngạt.
Tuần trước, anh mua một chiếc áo khoác gắn quạt có sò lạnh thổi gió liên tục vào trong để làm mát khi ra đường. Anh cũng uống khoảng 3 lít nước mỗi ngày và hạn chế đi lại. "Mấy chục năm ở châu Phi tôi cũng chưa từng trải qua đợt nắng nào như tuần vừa qua. Cái nóng khiến tôi rất mệt mỏi, mất động lực và khó tập trung vào công việc", Godspromise nói.
Đợt nắng nóng kéo dài từ 22 đến 27/5 khiến nhiều địa phương miền Bắc và Trung bộ đảo lộn cuộc sống. Tại trạm Láng, nhiệt độ ngày 26/5 đạt 41,1 độ C, tiệm cận mức kỷ lục 41,3 độ C của tháng 5/2019.
Nhà khoa học môi trường sức khỏe Sumeet Saksena, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Đông Tây (Mỹ), cho biết nhiều yếu tố kết hợp khiến Hà Nội giống như một "lò nung ngoài trời".
Chuyên gia này đã có 16 năm nghiên cứu về ô nhiễm không khí, sức khỏe môi trường và tác động của quá trình đô thị hóa tại Hà Nội. Ông cho biết nguyên nhân chính là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Quá trình đô thị hóa nhanh khiến cây xanh, ao hồ và không gian mở dần được thay thế bằng bê tông, gạch và nhựa đường. Vật liệu xây dựng hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi tỏa nhiệt trở lại, khiến khu vực nội đô nóng hơn vùng xung quanh. Đặc điểm địa lý và các luồng gió khô nóng cũng giữ nhiệt lại trên khu vực đồng bằng.
"Hơi nóng bị giữ lại giữa các tòa nhà cao tầng, khiến không khí trở nên đặc quánh", ông Sumeet Saksena cho biết.
Theo chuyên gia, đặc điểm thời tiết này khiến cơ chế điều hòa nhiệt của cơ thể những người vừa chuyển đến từ các vùng khí hậu mát mẻ hơn như Ryan Barnett bị quá tải. Người nước ngoài mới đến Việt Nam có thể gặp tình trạng kiệt sức với các triệu chứng như chóng mặt, đau đầu và buồn nôn.
Karim Raof, 30 tuổi, người Malaysia, du học tại Hà Nội được 7 tháng. Đến từ quốc gia nhiệt đới, Karim từng nghĩ bản thân quen với thời tiết nóng nhưng mùa hè Hà Nội vẫn làm anh bất ngờ.
Karim kể, giữa trưa, khi nhiệt độ ngoài trời khoảng 40 độ C, chỉ cần đi bộ 5 phút, mồ hôi đã làm ướt áo. Ngay cả ban đêm, anh không thể ngủ dù đã bật quạt và điều hòa. Malaysia nóng quanh năm nhưng thường có gió, còn mùa hè Hà Nội độ ẩm cao, oi bức hơn.
Karim cho biết anh bất ngờ khi thấy nhiều người tận dụng nền nhiệt để chiên trứng hoặc phơi thịt. Anh học được nhiều kinh nghiệm chống nóng của người Việt. Khác với Malaysia thường mặc đồ thoáng mát, người dân Hà Nội che kín cơ thể khi ra đường để tránh nắng. "Tôi bắt đầu mang theo áo khoác hoặc đội mũ mỗi khi ra ngoài vào ban ngày giống họ", Karim nói.
Nói về kinh nghiệm thích nghi với mùa hè Hà Nội, Sumeet Saksena cho biết người nước ngoài cần thay đổi cách sinh hoạt hằng ngày. Ông khuyên hạn chế vận động mạnh ngoài trời từ 10h đến 16h, thay vào sáng sớm hoặc chiều tối.
Bên cạnh nước lọc, cơ thể cũng cần được bổ sung các chất điện giải như natri và kali. Nước điện giải, nước dừa hoặc các loại nước dùng loãng, thanh đạm có thể giúp bù khoáng hiệu quả hơn.
Ông cũng khuyến khích mặc quần áo rộng, nhẹ và sáng màu để cơ thể tản nhiệt tốt hơn. Khi vừa từ ngoài trời nắng bước vào phòng, không nên hạ điều hòa xuống quá thấp. Cơ thể cần thời gian để thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ thay vì chuyển từ nóng sang lạnh đột ngột.
