Trong bài viết gần đây gửi Tuổi Trẻ, ông Baz, 63 tuổi, sống tại Đà Nẵng, kể về một tình huống khẩn cấp đã cho ông trực tiếp trải nghiệm dịch vụ y tế Việt Nam.
Mắc chứng phì đại tuyến tiền liệt lành tính (BPH), tình trạng của ông trở nặng dẫn đến tắc nghẽn thận, buộc phải nhập viện gấp.
Thay vì quay về Anh, nơi phải chờ đợi lâu và chi phí cao, ông chọn phẫu thuật tại một bệnh viện tư ở Đà Nẵng. Ở đó ông được điều trị nhanh chóng, ca mổ thành công và tổng chi phí hết khoảng 60 triệu đồng (2.278 USD), bao gồm cả nằm viện và chăm sóc hậu phẫu.
Nhiều người nước ngoài sống lâu năm ở Việt Nam và cả du khách đã để lại bình luận ca ngợi sự nhanh chóng, chi phí hợp lý và chất lượng điều trị tại Việt Nam, đồng thời so sánh với hệ thống y tế ở quê nhà họ.
“Tôi nói từ trải nghiệm cá nhân của mình. Bệnh viện ở Việt Nam rất tốt: đội ngũ chuyên môn và cơ sở vật chất đều xuất sắc, dù là công hay tư”, bạn đọc Alessandro Outeiro bình luận.
Steven White đồng tình: “Tôi đã vào viện hai lần ở Việt Nam. Chế độ chăm sóc rất tốt, chẩn đoán nhanh và chính xác”.
Còn bạn đọc Dave D’haeze (người Bỉ) kể ông được chẩn đoán ung thư da di căn giai đoạn 4 vào năm 2023 và đã trải qua điều trị miễn dịch tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM.
Dave cho biết phương pháp này đang phát huy hiệu quả dù tỉ lệ thành công chỉ khoảng 30%, và khen đội ngũ y, bác sĩ ở bệnh viện “tuyệt vời”.
Trong khi đó, bạn đọc Saanvi Ahuja nhận xét hệ thống y tế Việt Nam rất linh hoạt, dù đôi lúc nhân viên y tế không thạo tiếng Anh nhưng vẫn đảm bảo bệnh nhân được chăm sóc chu đáo.
Bạn đọc John Hemming thì cho rằng công tác điều trị tại Việt Nam, bao gồm nha khoa, đều rất tốt, còn Paul Ma King nhận định “hệ thống y tế Việt Nam đang phát triển rất nhanh chóng”.
Đặc biệt, Max Lang kể ông đã điều trị ung thư phổi giai đoạn 4 tại Việt Nam cách đây 7 năm và gọi đó là “quyết định đúng đắn nhất”, đồng thời cho biết hai người bạn người Mỹ của ông cũng đang điều trị tại đây.
Còn trong trải nghiệm của mình, Patrick Flanagan kể ông được đặt stent rất nhanh, còn một người bạn người Anh 50 tuổi bị gãy xương hông của ông đã được thay khớp chỉ trong hai ngày, điều mà tại Úc có thể phải chờ 6 tháng hoặc hơn.
Bạn đọc Michael Lina đánh giá cao việc có thể làm xét nghiệm mà không cần chờ đợi lâu. “Nếu tôi muốn nội soi đại tràng, tôi có thể làm ngay trong ngày. Chụp MRI cũng vậy”, Michael viết.
“Ở phương Tây, không có chuyện phẫu thuật trong ngày. Còn ở đây kiểu ‘chúng ta sẽ làm luôn trong hôm nay!'”, Robbie Parker cho biết.
Mike Savage cũng cho rằng điều trị tại Việt Nam “chắc chắn 100% là tốt hơn và cực kỳ nhanh”, ví dụ cần chụp MRI thì hôm sau là có kết quả.
Còn Gail Truman kể bà bị bệnh nặng khi sang Việt Nam thăm con và nhận được sự chăm sóc tận tình, hiệu quả, đồng thời nói thấy “may” vì mình bị bệnh ở Việt Nam.
Matthew Carter cũng đồng tình. Con trai ông từng gặp tai nạn nghiêm trọng tại Việt Nam, và khi ông bay sang chăm sóc, ông đánh giá dịch vụ y tế “rất rất tốt”, thậm chí tốt hơn ở Anh.
Một số ý kiến nhấn mạnh yếu tố chi phí. Herbie Needham cho biết mình làm răng tại Nha Trang hết khoảng 4 triệu đồng, trong khi tại Anh chi phí tương tự tính ra khoảng 35 triệu đồng.
“Bác sĩ ở Việt Nam giỏi và chi phí cũng hợp lý”, Mohan Menon nhận xét, còn Gavin Hopkins nói: “Bạn trả tiền cho cái bạn được nhận, nhưng giá cả hợp lý và bạn được chăm sóc chu đáo”.
Tài khoản Same Same but Different/Ale Sajgon khen hệ thống y tế Việt Nam vừa nhanh vừa rẻ: “Xét nghiệm có thể làm theo yêu cầu, có kết quả ngay lập tức hoặc chỉ trong vài giờ, có chú thích tiếng Anh và chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với châu Âu”, bạn đọc này chia sẻ.
Còn Ian James cho rằng chính phủ nước mình nên tham khảo mô hình này: “Việt Nam có dân số đông nhưng dịch vụ vẫn dễ tiếp cận. Điều này có thể mang lại đổi mới cho hệ thống NHS (hệ thống y tế quốc gia Anh) của chúng ta”.
“Hệ thống bệnh viện ở Việt Nam có thể khiến một số người thấy rối, nhưng theo trải nghiệm của tôi thì rất tốt”, John Ainsley nhận xét.
Bạn đọc trong nước cũng góp tiếng nói, phần nào lý giải vì sao nhiều người nước ngoài có thiện cảm với hệ thống y tế Việt Nam.
“Điều ông Baz ấn tượng nhất có lẽ không chỉ là máy móc mà là thái độ phục vụ của y tá, bác sĩ. Sự ân cần đôi khi còn có tác dụng chữa lành hơn cả thuốc thang”, bạn đọc Gia Hân để lại ý kiến.
“Tôi hoàn toàn tin vào những nhận xét tích cực của ông Baz về dịch vụ y tế của Việt Nam, bởi vì tôi có một người bạn cũng bị bệnh giống như vậy. Khi đi bệnh viện ở Mỹ, họ xếp lịch mổ khoảng 4 tuần sau. Anh ấy không chịu nổi nên về Việt Nam để mổ. Chỉ một tuần là xuất viện và ca ngợi hết lời…”, bạn đọc Thành tiếp lời.
Bạn đọc Kiều Tiên thì nhận xét: “Đây chính là minh chứng cho tiềm năng của du lịch y tế Việt Nam. Nếu chúng ta đẩy mạnh quảng bá, chắc chắn sẽ thu hút được rất nhiều khách nước ngoài đến điều trị và nghỉ dưỡng”.
Trong khi bạn đọc Nguyễn Anh Dân cho rằng: “Ở Việt Nam, tôi được khám ngay lập tức. Có tiền vào bệnh viện tư thì vậy!”, thì bạn đọc Van Quan phản bác: “Bệnh viện công cũng vậy mà bạn. Có ai phải chờ đâu, còn chữa thì tùy số lượng bệnh nhân và máy móc của bệnh viện công. Bạn muốn điều trị nhanh, phương pháp mới thì bạn chọn bệnh viện tư”.
“Mong rằng không chỉ các bệnh viện tư hay bệnh viện tuyến đầu, mà y tế công ở các tỉnh cũng sớm nâng cấp đồng bộ để người dân mình ai cũng được hưởng dịch vụ tốt như thế này”, Uyên Linh bình luận.
Dù tập luyện đều đặn nhưng cơ thể vẫn có thể yếu đi vì những nguyên nhân sau.
Khi tập luyện, đặc biệt là tập nặng, các sợi cơ sẽ bị tổn thương nhẹ. Đây là điều bình thường và cần thiết để cơ bắp phát triển. Tuy nhiên, cơ bắp chỉ thực sự mạnh lên trong quá trình phục hồi, không phải trong lúc tập, theo chuyên trang sức khỏe Verywellfit (Mỹ).
Nếu tập liên tục mỗi ngày mà không cho cơ thể nghỉ, các tổn thương này sẽ tích tụ lại. Cơ thể không hồi phục kịp nên dần dần trở nên yếu đi.
Một sai lầm rất phổ biến là tập nhiều nhưng ăn không đủ. Tình trạng này thường gặp ở những người đang muốn giảm mỡ nhanh. Khi đốt nhiều calo mà không bổ sung lại đầy đủ, cơ thể sẽ phải tìm nguồn năng lượng khác. Cơ bắp chính là một trong những nguồn đó.
Nếu thiếu calo và protein, cơ thể sẽ huy động dinh dưỡng từ cả mỡ thừa và cơ bắp để duy trì hoạt động. Điều này khiến càng tập thì càng yếu. Ngoài ra, thiếu vitamin và khoáng chất cũng làm giảm hiệu quả hoạt động của các enzyme trong cơ thể, khiến quá trình phục hồi kém đi.
Tập luyện quá sức không chỉ ảnh hưởng đến cơ bắp mà còn làm rối loạn hoóc môn trong cơ thể. Đây là yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Khi tập quá nhiều, cơ thể sẽ tăng sản xuất hoóc môn cortisol, trong khi các hoóc môn giúp phát triển cơ bắp như testosterone và hoóc môn tăng trưởng lại giảm xuống. Sự mất cân bằng này khiến cơ thể cảm thấy mệt mỏi, khó tăng cơ, thậm chí mất cơ và giảm sức mạnh dù vẫn tập đều.
Nếu tập cùng một bài tập mỗi ngày với cùng cường độ, cơ thể sẽ dần thích nghi và không còn phản ứng mạnh nữa. Đây là nguyên lý rất cơ bản trong thể thao.
Khi không có sự thay đổi về bài tập hoặc cường độ, cơ bắp không còn nhận đủ kích thích cơ. Lúc này, người tập sẽ thấy mình không tiến bộ. Thậm chí, mệt mỏi tích lũy còn cơ thể khiến yếu đi. Vì vậy, tập luyện hiệu quả không chỉ là tập đều mà còn cần thay đổi bài tập một cách hợp lý, theo Verywellfit.
Trò chuyện với người bệnh, bác sĩ Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nhận thấy bà tỉnh táo nhưng mang nhiều tâm sự. Các con bà đều định cư ở nước ngoài, đành gửi mẹ vào viện dưỡng lão. Hàng ngày, bà được chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ nhưng luôn trong trạng thái ủ rũ, buồn bã. Niềm an ủi duy nhất là cuộc gọi video vỏn vẹn vài phút cuối ngày.
Ở tuổi 75, bà mắc nhiều bệnh nền như suy tim nhẹ, viêm khớp, huyết áp dao động thất thường nhưng luôn ở mức cao. Theo bác sĩ, đây là một trường hợp điển hình của hội chứng cô đơn kích hoạt bệnh ở người cao tuổi, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe.
"Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn", bác sĩ Mạnh phân tích.
Tương tự, bà Hoa, 69 tuổi, sống cùng vợ chồng con trai cả và hai cháu nội giữa Hà Nội. Con cháu rời nhà lúc 7h sáng, 8h tối mới về. Căn nhà rộng thênh thang chỉ còn bà và chiếc ti vi. Bữa tối kéo cả nhà về một bàn, nhưng các cháu dán mắt vào điện thoại, con cái rã rời sau ngày dài, câu chuyện quẩn quanh tiền bạc với chuyện học hành.
Trước đó, do quan điểm sống không phù hợp, nhiều lần bà cũng tranh cãi với con trai và con dâu khiến không khí nặng nề. Để "dĩ hòa vi quý", bà học cách im lặng, rồi dần dần trở thành người xa cách với phần còn lại của gia đình. Rồi bà mất ngủ triền miên, bỏ bữa, tự thấy mình thành gánh nặng. Đến khi con trai đưa đi khám, bác sĩ kết luận bệnh nhân mắc trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh cho biết hai trường hợp trên là ví dụ điển hình cho thấy trạng thái tâm lý bất ổn có thể kích hoạt các chỉ số sinh học tiêu cực, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe ở người cao tuổi.
"Cô đơn như sát thủ thầm lặng, kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm và đẩy họ vào những vòng xoáy suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần", bác sĩ nói. Khi một người rơi vào trạng thái cô đơn kéo dài, cơ thể họ liên tục căng thẳng, khiến não bộ kích thích bài tiết nồng độ hormone cortisol tăng cao, gây ra hiện tượng tăng huyết áp, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và dễ dẫn đến các cơn rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Tổn thất không dừng ở tim mạch. Người già sống cô đơn suy giảm trí nhớ, teo não và mất khả năng nhận thức nhanh hơn hẳn những người có đời sống xã hội phong phú. Cô đơn còn châm ngòi các phản ứng viêm, bào mòn hệ miễn dịch và mở đường cho bệnh tật.
Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá, béo phì và lười vận động, đồng thời chỉ ra người cao tuổi sống cô lập đối mặt nguy cơ sa sút trí tuệ (Alzheimer) cao hơn khoảng 50%.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, phân biệt hai kiểu cô đơn theo lứa tuổi. Người trẻ thấy "không được thấu hiểu", còn người già thấy "mình dần bị tách khỏi đời sống xung quanh".
Từ đó, họ nghĩ bản thân không còn quan trọng, mất vai trò, trở thành gánh nặng. Họ thu mình, ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc bản thân và đánh mất ý nghĩa sống. Với người mang bệnh nền, khoảng trống ấy làm bệnh cũ trở nặng.
Khi đổ bệnh mà không ai định hướng, người già hoang mang, vái tứ phương và trở thành mồi ngon cho các hội nhóm lừa đảo, thực phẩm chức năng giả, "thần y" rởm trên mạng xã hội. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng dùng thuốc y học cổ truyền, nhưng chỉ 34% mua từ nguồn được cấp phép, trong khi 68% tin rằng "thảo dược tự nhiên không có tác dụng phụ". Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn dùng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% chỉ sau ba năm.
Sống một mình đôi khi còn cướp đi cơ hội cứu chữa vào phút quyết định. "Không ai nhắc các cụ uống thuốc, không ai biết cụ bỏ bữa hay trở nặng. Nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà tắm kết thúc bi kịch chỉ vì con cái phát hiện muộn", bác sĩ tâm sự.
Muốn phá vòng xoáy "cô đơn, đổ bệnh, càng cô đơn, bệnh nặng hơn", chuyên gia khuyên gia đình phải can thiệp cùng lúc trên ba mặt trận y tế, tâm lý và xã hội. Trước hết, đưa người cao tuổi đi khám, theo dõi bệnh nền bài bản và nối lại kết nối xã hội qua những cuộc trò chuyện đều đặn, sinh hoạt gia đình, câu lạc bộ người cao tuổi hay các hoạt động vừa sức. Khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ muốn chết, bỏ điều trị, bỏ ăn hoặc thu mình quá mức, gia đình cần tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế chuyên khoa.
Thay cho vài phút gọi vội, hãy dạy người già dùng thiết bị thông minh để xem video, gọi con cháu, và ấn định lịch gọi cố định để họ có cảm giác "được chờ đợi".
"Sự quan tâm sâu sắc, lắng nghe giúp người già giải tỏa tâm lý, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tim mạch", bác sĩ Mạnh nói. Với cụ bà 75 tuổi ở đầu câu chuyện, đơn thuốc hạ áp mạnh nhất có lẽ không nằm trong lọ, mà nằm ở đầu dây bên kia mỗi cuộc gọi.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ. Mức sinh lý tưởng để duy trì dân số là 2,1.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
