Nhiều người sau khi nhận kết quả kiểm tra sức khỏe có chỉ số cholesterol vượt ngưỡng đã lập tức chuyển sang chế độ ăn thanh đạm. Tuy nhiên, chỉ số LDL (cholesterol xấu) của một số người không những không giảm mà còn tăng vọt mất kiểm soát.
Bác sĩ Hoàng Hiên đã đăng tải một bài phân tích sâu về tình trạng này. Ông nhấn mạnh rằng khi nhắc đến tình trạng cholesterol vượt mức, vấn đề thực chất không nằm ở “dầu mỡ” mà nằm ở 3 yếu tố thường bị mọi người bỏ qua: Carbohydrate tinh chế, yếu tố di truyền và thiếu hụt chất xơ. Một khi lượng đường quá nhiều và chất xơ quá ít, dù bạn có ăn uống “sạch” đến đâu, cholesterol vẫn sẽ vượt tầm kiểm soát.
Bác sĩ Hoàng Hiên chia sẻ trên trang cá nhân rằng ông thường xuyên nhận được câu hỏi từ bệnh nhân tại phòng khám: “Tại sao tôi ăn rất thanh đạm mà cholesterol lại cao hơn?”. Ông thẳng thắn thừa nhận, rất nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần không ăn dầu mỡ, không ăn thịt thì cholesterol sẽ ngoan ngoãn giảm xuống.
“Sai rồi. Chỉ số mỡ máu của nhiều người thực tế lại càng mất kiểm soát hơn sau khi chuyển sang chế độ ăn được gọi là ‘thanh đạm’ này”, bác sĩ Hiên khẳng định.
3 “thủ phạm” ẩn mình khiến cholesterol xấu tăng vọt
Theo bác sĩ Hoàng Hiên, chỉ số LDL tăng cao có thể không phải do dầu mỡ, mà xuất phát từ:
Carbohydrate tinh chế – “Kẻ đẩy tay” thầm lặng: Đây mới là nguyên nhân thực sự khiến nồng độ insulin tăng cao, từ đó kích thích gan tổng hợp nhiều cholesterol hơn.
Yếu tố di truyền – “Vạch xuất phát” của mỗi người: Gene quyết định ngưỡng cholesterol cơ bản. Có những người mắc chứng tăng cholesterol máu gia đình bẩm sinh, dù chế độ ăn uống có lành mạnh đến đâu, chỉ số này vẫn sẽ ở mức cao.
Thiếu hụt chất xơ: Chất xơ hòa tan (có trong yến mạch, các loại đậu, rau xanh…) có khả năng hỗ trợ đào thải axit mật, đồng nghĩa với việc “cuốn trôi” cholesterol ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, lượng hấp thụ của người hiện đại thường không bằng một nửa mức khuyến nghị.
Chế độ ăn hiệu quả
Bác sĩ Hoàng Hiên nhấn mạnh, chiến lược ăn uống thực sự hiệu quả không nằm ở việc ăn thanh đạm đơn thuần, mà nằm ở cấu trúc bữa ăn. Ông đưa ra lời khuyên cụ thể:
Bữa sáng: Ưu tiên chất xơ cao + protein (Ví dụ: yến mạch + sữa chua).
Bữa trưa: Sử dụng dầu tốt + nhiều rau xanh (Ví dụ: dầu oliu + lượng lớn rau).
Bữa tối: Ít đường + kiểm soát tinh bột (Phần tinh bột chỉ nên bằng kích cỡ một nắm tay).
Thực tế, vấn đề của nhiều người không phải là ăn quá nhiều dầu mỡ, mà là “ăn sai tỷ lệ”. Bác sĩ kết luận: “Khi lượng đường quá nhiều và chất xơ quá ít, dù chế độ ăn của bạn có sạch đến mấy, cholesterol vẫn sẽ biểu tình”.
Trong y khoa, căn bệnh này có tên khoa học là Melioidosis, hay còn gọi là bệnh Whitmore. Khi vi trùng xâm nhập, nó gây ra những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn các bệnh thông thường giống viêm phổi: sốt cao, lạnh run, ho, khó thở; giống bệnh lao: sốt nhẹ kéo dài, sụt cân, ho dai dẳng; giống viêm da: nổi mụn mủ, áp xe, sưng đau ngoài da.
Nguy hiểm nhất là khi vi trùng đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Lúc này, bệnh diễn tiến cực nhanh, gây suy đa tạng, khiến bác sĩ và người nhà nhiều khi không kịp trở tay. Tỉ lệ tử vong của căn bệnh này có nơi lên đến 40%, một con số rất đáng giật mình.
Vi trùng gây bệnh sốt đất có tên Burkholderia pseudomallei. Nó sống rất dai trong đất ẩm và nước bẩn. Nó vào cơ thể chúng ta qua ba con đường chính:
1 Qua da: Đây là đường phổ biến nhất. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ xíu khi lội ruộng, làm vườn mà tiếp xúc với bùn đất bẩn, vi trùng sẽ theo đó mà vào.
2 Qua đường thở: Hít phải bụi đất chứa vi trùng, nhất là sau những trận mưa lớn hoặc giông lốc.
3 Qua đường ăn uống: Sử dụng nguồn nước ao hồ chưa qua xử lý, không đảm bảo vệ sinh.
Hiện nay, chúng ta chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh Whitmore. Việc điều trị cũng cực kỳ gian nan, đòi hỏi phải dùng kháng sinh mạnh truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất hai tuần, sau đó phải uống thuốc duy trì cả nửa năm trời để tránh tái phát.
Vì vậy, bà con mình nên nhớ nguyên tắc bệnh hơn chữa bệnh, bằng 4 biện pháp đơn giản sau:
- Bảo hộ kỹ càng: Khi ra ruộng, xuống mương hay làm vườn, ráng mang ủng và găng tay cao su.
- Sơ cứu ngay vết thương: Nếu lỡ bị trầy xước, hãy rửa sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, sát trùng ngay và hạn chế để vết thương tiếp xúc với bùn đất cho đến khi lành hẳn.
- Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không dùng nước chưa qua xử lý để ăn uống, sinh hoạt. Thực phẩm thủy sinh phải ngâm rửa qua nước muối. Đặc biệt là nhóm nguy cơ cao: những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mãn tính hay nghiện rượu thì sức đề kháng yếu hơn, nếu mắc bệnh này sẽ rất nặng.
Bé ở xã Ba Gia, Quảng Ngãi, được người nhà đưa đến bệnh viện trong trạng thái hoảng loạn, vùng đầu bị rách một vệt dài, chảy máu, chiều 9/5.
Người nhà cho biết cháu bị chó becgie của gia đình nuôi cắn khi đang chơi đùa với nó, được ông ngoại phát hiện hô hoán mọi người cứu giúp. Bác sĩ ghi nhận vết thương dài khoảng 25 cm, lộ xương sọ.
Bé được băng ép cầm máu, giảm đau, tiêm vaccine phòng dại và phẫu thuật xử lý vết thương, cắt lọc và khâu tạo hình vùng đầu. Đến chiều 11/5, sức khỏe bé đã ổn định, tiếp tục được theo dõi tại Khoa Ngoại.
Theo bác sĩ, nắng nóng là giai đoạn nguy cơ bệnh dại gia tăng. Phụ huynh không nên để trẻ nhỏ chơi đùa với chó, mèo khi không có người lớn giám sát, kể cả vật nuôi trong nhà.
Khi trẻ bị động vật cắn hoặc cào, cần nhanh chóng rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy, đưa đến cơ sở y tế để xử trí và tiêm phòng kịp thời. Cần theo dõi vật nuôi nhiều ngày, không đánh chết hoặc để thất lạc, nhằm đánh giá nguy cơ bệnh dại.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc viêm não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, tình hình dịch tễ cũng đang có chiều hướng phức tạp khi số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề: "Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: Chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn", GS-TS Trần Minh Điển cho biết, điều đáng sợ nhất của Viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự "ngụy trang" hoàn hảo của các triệu chứng khởi phát. Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng… - tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong! Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, "bóng ma" hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) - trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỷ lệ tử vong. Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: Việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược Bảo vệ rộng - tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là giải pháp đáng được trông đợi vì nhiều ưu điểm vượt trội:
1. Bảo vệ mọi thế hệ trong gia đình, từ trẻ nhỏ tuổi đến người lớn
Khác với các loại vắc xin não mô cầu trước đây thường giới hạn độ tuổi tiêm đến 55 tuổi, hiện nay vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W đã được Bộ Y tế Việt Nam mở rộng chỉ định mang đến sự bảo vệ sớm và quan trọng, lấp đầy khoảng trống miễn dịch ở trẻ nhỏ.
2. Trong 1 mũi tiêm - Phòng được 4 chủng huyết thanh thường gặp và nguy hiểm ở Việt Nam (A, C, Y, W)
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỷ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng. Chuyên gia cũng nhận định, loại này có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
3. Bảo đảm an toàn khi tiêm đồng thời với các loại vắc xin khác
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác.
4. Lịch tiêm đơn giản, tối ưu hóa thời gian và chi phí
Thêm một ưu điểm của vắc xin là có thể giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ. Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
