Trò chuyện với người bệnh, bác sĩ Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nhận thấy bà tỉnh táo nhưng mang nhiều tâm sự. Các con bà đều định cư ở nước ngoài, đành gửi mẹ vào viện dưỡng lão. Hàng ngày, bà được chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ nhưng luôn trong trạng thái ủ rũ, buồn bã. Niềm an ủi duy nhất là cuộc gọi video vỏn vẹn vài phút cuối ngày.
Ở tuổi 75, bà mắc nhiều bệnh nền như suy tim nhẹ, viêm khớp, huyết áp dao động thất thường nhưng luôn ở mức cao. Theo bác sĩ, đây là một trường hợp điển hình của hội chứng cô đơn kích hoạt bệnh ở người cao tuổi, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe.
“Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn”, bác sĩ Mạnh phân tích.
Tương tự, bà Hoa, 69 tuổi, sống cùng vợ chồng con trai cả và hai cháu nội giữa Hà Nội. Con cháu rời nhà lúc 7h sáng, 8h tối mới về. Căn nhà rộng thênh thang chỉ còn bà và chiếc ti vi. Bữa tối kéo cả nhà về một bàn, nhưng các cháu dán mắt vào điện thoại, con cái rã rời sau ngày dài, câu chuyện quẩn quanh tiền bạc với chuyện học hành.
Trước đó, do quan điểm sống không phù hợp, nhiều lần bà cũng tranh cãi với con trai và con dâu khiến không khí nặng nề. Để “dĩ hòa vi quý”, bà học cách im lặng, rồi dần dần trở thành người xa cách với phần còn lại của gia đình. Rồi bà mất ngủ triền miên, bỏ bữa, tự thấy mình thành gánh nặng. Đến khi con trai đưa đi khám, bác sĩ kết luận bệnh nhân mắc trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh cho biết hai trường hợp trên là ví dụ điển hình cho thấy trạng thái tâm lý bất ổn có thể kích hoạt các chỉ số sinh học tiêu cực, tạo nên một vòng xoáy luẩn quẩn về sức khỏe ở người cao tuổi.
“Cô đơn như sát thủ thầm lặng, kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm và đẩy họ vào những vòng xoáy suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần”, bác sĩ nói. Khi một người rơi vào trạng thái cô đơn kéo dài, cơ thể họ liên tục căng thẳng, khiến não bộ kích thích bài tiết nồng độ hormone cortisol tăng cao, gây ra hiện tượng tăng huyết áp, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và dễ dẫn đến các cơn rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Tổn thất không dừng ở tim mạch. Người già sống cô đơn suy giảm trí nhớ, teo não và mất khả năng nhận thức nhanh hơn hẳn những người có đời sống xã hội phong phú. Cô đơn còn châm ngòi các phản ứng viêm, bào mòn hệ miễn dịch và mở đường cho bệnh tật.
Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá, béo phì và lười vận động, đồng thời chỉ ra người cao tuổi sống cô lập đối mặt nguy cơ sa sút trí tuệ (Alzheimer) cao hơn khoảng 50%.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, phân biệt hai kiểu cô đơn theo lứa tuổi. Người trẻ thấy “không được thấu hiểu”, còn người già thấy “mình dần bị tách khỏi đời sống xung quanh”.
Từ đó, họ nghĩ bản thân không còn quan trọng, mất vai trò, trở thành gánh nặng. Họ thu mình, ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc bản thân và đánh mất ý nghĩa sống. Với người mang bệnh nền, khoảng trống ấy làm bệnh cũ trở nặng.
Khi đổ bệnh mà không ai định hướng, người già hoang mang, vái tứ phương và trở thành mồi ngon cho các hội nhóm lừa đảo, thực phẩm chức năng giả, “thần y” rởm trên mạng xã hội. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng dùng thuốc y học cổ truyền, nhưng chỉ 34% mua từ nguồn được cấp phép, trong khi 68% tin rằng “thảo dược tự nhiên không có tác dụng phụ”. Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn dùng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% chỉ sau ba năm.
Sống một mình đôi khi còn cướp đi cơ hội cứu chữa vào phút quyết định. “Không ai nhắc các cụ uống thuốc, không ai biết cụ bỏ bữa hay trở nặng. Nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà tắm kết thúc bi kịch chỉ vì con cái phát hiện muộn”, bác sĩ tâm sự.
Muốn phá vòng xoáy “cô đơn, đổ bệnh, càng cô đơn, bệnh nặng hơn”, chuyên gia khuyên gia đình phải can thiệp cùng lúc trên ba mặt trận y tế, tâm lý và xã hội. Trước hết, đưa người cao tuổi đi khám, theo dõi bệnh nền bài bản và nối lại kết nối xã hội qua những cuộc trò chuyện đều đặn, sinh hoạt gia đình, câu lạc bộ người cao tuổi hay các hoạt động vừa sức. Khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ muốn chết, bỏ điều trị, bỏ ăn hoặc thu mình quá mức, gia đình cần tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế chuyên khoa.
Thay cho vài phút gọi vội, hãy dạy người già dùng thiết bị thông minh để xem video, gọi con cháu, và ấn định lịch gọi cố định để họ có cảm giác “được chờ đợi”.
“Sự quan tâm sâu sắc, lắng nghe giúp người già giải tỏa tâm lý, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tim mạch”, bác sĩ Mạnh nói. Với cụ bà 75 tuổi ở đầu câu chuyện, đơn thuốc hạ áp mạnh nhất có lẽ không nằm trong lọ, mà nằm ở đầu dây bên kia mỗi cuộc gọi.
Trong một clip trên TikTok, một phụ nữ chia sẻ hình ảnh tay, chân và mặt nổi mề đay sau khi mặc chiếc váy mới mua từ cửa hàng trực tuyến.
Trên mạng xã hội, không ít người cũng kể lại tình trạng nổi mẩn đỏ, ngứa hoặc mề đay sau khi mặc quần áo mới.
Bác sĩ da liễu Susan Massick tại Trung tâm Y tế Wexner thuộc Đại học bang Ohio (Mỹ),cho biết bà thường gặp bệnh nhân bị kích ứng da sau khi mặc quần áo mới. Tình trạng này hay xuất hiện ở những vùng da dễ cọ xát như nách, bẹn, eo và cổ, theo tờ The New York Times.
Theo bác sĩ da liễu Shamsa Kanwal ở thành phố Portland (bang Oregon, Mỹ), quần áo mới thường chứa nhiều chất có thể gây kích ứng da hoặc các triệu chứng phản ứng dị ứng.
Bụi bẩn bám vào quần áo trong thời gian lưu kho cũng có thể khiến da đỏ, ngứa hoặc rát, nhất là với người có làn da nhạy cảm.
Tuy nhiên, nguyên nhân phổ biến hơn là các hóa chất được sử dụng trong quá trình sản xuất hàng dệt may, theo bác sĩ Kanwal.
Trong một nghiên cứu năm 2022, các nhà khoa học Tây Ban Nha đã phân tích 120 mẫu quần áo dành cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai từ các cửa hàng và kênh bán hàng trực tuyến. Kết quả cho thấy 20% số mẫu có chứa formaldehyde (hóa chất phổ biến trong ngành dệt may).
Thậm chí, quần áo gắn nhãn “hữu cơ” cũng chứa thuốc nhuộm, chất làm mềm vải và hương liệu, theo bác sĩ Kanwal.
Do đó, giới chuyên gia lưu ý việc giặt quần áo trước khi mặc có thể giúp loại bỏ một phần các chất dễ gây kích ứng như thuốc nhuộm, hương liệu và formaldehyde.
Tuy nhiên, không phải hóa chất nào cũng được loại bỏ hoàn toàn sau khi giặt. Một số hóa chất như chất chống cháy (trong đồ bảo hộ) hoặc chất kháng khuẩn dùng để hạn chế mùi trong đồ thể thao được thiết kế để bám lại trên vải sau nhiều lần giặt.
Đối với những loại quần áo chỉ được giặt khô hoặc sấy hơi nước, việc giặt trước khi mặc lần đầu có thể giúp giảm bớt mùi hương hoặc mùi hóa chất. Bác sĩ Kanwal gợi ý mặc một lớp áo mỏng bên trong nếu không thể giặt trước quần áo mới.
Nếu tình trạng dị ứng da vẫn kéo dài sau khi đã giặt quần áo, bác sĩ Massick khuyên nên đi khám chuyên khoa da liễu. Đây có thể là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng, gây phát ban đỏ và ngứa, thường xuất hiện trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi da tiếp xúc trực tiếp với chất gây kích ứng.
Nếu da bị dị ứng sau khi mặc quần áo, bác sĩ Massick khuyên nên tránh gãi vì có thể làm tình trạng nặng hơn, gây đổi màu da hoặc nhiễm trùng.
Ung thư miệng ảnh hưởng đến khoang miệng, môi, nướu và vùng họng. Nếu phát hiện sớm, nhiều trường hợp có thể điều trị hiệu quả. Các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, nhưng nếu có bất thường ở miệng hoặc họng kéo dài trên hai tuần, nên đi khám.
Một trong những yếu tố nguy cơ chính của ung thư miệng là việc sử dụng các sản phẩm thuốc lá, bao gồm cả loại không khói. Những sản phẩm này thường được giữ lâu trong khoang miệng, khiến niêm mạc tiếp xúc trực tiếp với chất gây ung thư trong thời gian dài.
Theo các chuyên gia, ung thư miệng không chỉ liên quan đến thuốc lá. Vệ sinh răng miệng kém, răng sắc nhọn, răng giả không phù hợp gây viêm nhiễm kéo dài trong khoang miệng cũng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tiền ung thư. Ngoài ra, virus HPV hiện được xem là yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến ở ung thư vùng miệng và họng, đặc biệt ở người trẻ không hút thuốc.
Các bác sĩ cũng cảnh báo lối sống hiện đại như thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động hoặc uống rượu thường xuyên có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Một trong những vấn đề lớn là nhiều người phát hiện bệnh muộn do bỏ qua triệu chứng ban đầu. Dấu hiệu sớm của ung thư miệng thường mơ hồ như loét miệng lâu lành, mảng trắng hoặc đỏ trong miệng, đau hoặc khó nuốt, khàn tiếng kéo dài, nổi hạch cổ hoặc chảy máu bất thường trong khoang miệng. Nhiều người nhầm các triệu chứng này với nhiệt miệng hoặc viêm thông thường nên tự điều trị tại nhà, làm chậm chẩn đoán.
Điều trị ung thư miệng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và vị trí tổn thương trong khoang miệng hoặc họng. Các phương pháp phổ biến gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Phẫu thuật thường là lựa chọn điều trị đầu tiên nhằm loại bỏ mô ung thư. Với các trường hợp phát hiện sớm hoặc khối u nhỏ, phẫu thuật có thể là phương pháp duy nhất cần thực hiện. Nếu vùng cắt bỏ lớn, người bệnh có thể cần phẫu thuật tái tạo.
Xạ trị đôi khi được áp dụng đơn độc cho ung thư miệng giai đoạn sớm, đặc biệt ở vùng môi. Phương pháp này cũng có thể kết hợp sau phẫu thuật hoặc cùng hóa trị để giảm nguy cơ tái phát hay kiểm soát ung thư giai đoạn muộn. Hóa trị chủ yếu được dùng trong các trường hợp ung thư tiến triển hoặc phối hợp với xạ trị để tăng hiệu quả điều trị.
Để phòng bệnh, ngoài tránh thuốc lá dưới mọi hình thức, mọi người nên hạn chế rượu bia, giữ vệ sinh răng miệng tốt và khám nha khoa định kỳ để phát hiện sớm tổn thương bất thường. Tiêm vaccine HPV có thể giúp giảm nguy cơ một số ung thư vùng miệng và họng. Theo Medical News Today, ung thư miệng có tiên lượng tốt hơn nhiều nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Ngày 11/5, ông Nguyễn Tấn Lực, Phó giám đốc Sở Y tế Cà Mau, cho biết sau hợp nhất hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu, hệ thống y tế cơ sở được sắp xếp lại giảm từ 164 trạm y tế và phòng khám đa khoa khu vực xuống còn 64 trạm y tế xã, phường. Các đơn vị hiện vận hành theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp xã.
Theo ông Lực, 64 trạm y tế của tỉnh hiện có 1.695 nhân viên, gồm 1.518 viên chức và 177 hợp đồng chuyên môn, còn thiếu 407 biên chế so với chỉ tiêu được giao. Số biên chế và nhân viên giữa các trạm không đồng đều, dẫn đến việc bố trí nhân lực gặp nhiều khó khăn.
Nhân lực hiện có chưa đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ mới, đặc biệt thiếu các vị trí như kế toán, hành chính, công nghệ thông tin và bảo trợ xã hội; đồng thời thiếu nhân lực trực thường xuyên tại các điểm trạm, ảnh hưởng đến việc duy trì hoạt động và chất lượng phục vụ người dân.
14 trạm y tế hiện vẫn trống vị trí giám đốc và 14 trạm không có phó giám đốc; 31 trạm chưa có kế toán và 55 trạm không có nhân sự phụ trách công nghệ thông tin. Việc thiếu nhân sự trực thường xuyên tại các điểm trạm cũng đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phục vụ người dân địa phương.
Tại xã Tân Ân, trạm y tế chỉ có một bác sĩ, còn thiếu nhiều vị trí, thiếu máy xét nghiệm, máy đo thị lực, X quang. Còn trạm y tế phường Hòa Thành không có cả giám đốc và phó giám đốc.
Bác sĩ CKI Nguyễn Thanh Phương, Giám đốc trạm Y tế xã Vĩnh Thanh, cho biết hệ thống trang thiết bị y tế tại trạm hiện rất thô sơ. Đơn vị đang rất cần các máy móc chuyên dùng quan trọng như: máy siêu âm, điện tim, máy xét nghiệm sinh hóa và huyết học. Trạm có 7 bộ máy vi tính đã sử dụng trên 10 năm, thường xuyên hư hỏng, không đáp ứng được yêu cầu chuyển đổi số. Nguồn thuốc phục vụ khám bảo hiểm y tế đôi khi không đủ cơ số.
Về cơ sở vật chất, các trạm y tế sau hợp nhất chủ yếu sử dụng lại trụ sở cũ, nhiều nơi xuống cấp, thiếu trang thiết bị. "Anh em ở trạm chỉ có ống nghe, máy đo huyết áp thì không thu hút được người bệnh", ông Lực nói, cho biết ngoài kinh nghiệm, chuyên môn của thầy thuốc, các trạm cần được trang bị máy siêu âm, X-quang, điện tim và thiết bị xét nghiệm cơ bản để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.
Sở Y tế đang phối hợp rà soát, cử cán bộ đi đào tạo trung cấp lý luận chính trị để đủ điều kiện bổ nhiệm theo quy định. Sở đề xuất sớm ban hành đề án vị trí việc làm thống nhất để làm cơ sở kiện toàn tổ chức và tuyển dụng nhân sự; tiếp tục phân bổ biên chế cho các trạm y tế nhằm đảm bảo đủ nguồn lực hoạt động.
Đồng thời, ngành kiến nghị bố trí kinh phí đầu tư sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất và mua sắm trang thiết bị. Qua rà soát, nhu cầu đầu tư cho mỗi trạm y tế khoảng 10-15 tỷ đồng để sửa chữa, nâng cấp và bổ sung thiết bị, đáp ứng yêu cầu khám chữa bệnh tại cơ sở.
