Không chỉ giữ vững vị trí quốc gia hạnh phúc nhất thế giới suốt 9 năm liên tiếp, Phần Lan còn gây ấn tượng bởi thói quen ăn uống lành mạnh. Không giống nhiều quốc gia khác chú trọng vào các món chính, người dân ở đây duy trì sức khỏe nhờ quy tắc “Mô hình đĩa ăn” đơn giản và dễ dàng, theo United Daily News
Laura Kopilow, người mẫu kiêm KOL gốc Phần Lan đang hoạt động tại Nhật Bản, đã chia sẻ về sự khác biệt văn hóa ẩm thực giữa hai nước trong cuốn sách “Khám phá lối sống hạnh phúc kiểu Phần Lan”.
Người phụ nữ chia sẻ Phần Lan không có khái niệm món chính trong bữa ăn. Khi được hỏi “món chính của người Phần Lan là gì?”, và nhận được câu trả lời là “không có”, nhiều người thường thắc mắc: “Là bánh mì hay khoai tây?”.
Thực tế, đây không phải là do họ hiểu nhầm câu hỏi, mà bởi vì trong văn hóa ăn uống của người Phần Lan không có khái niệm về một món ăn chủ đạo giống như vị trí của cơm trắng trong bữa ăn của người Á Đông.
Ở châu Âu, khoai tây từ lâu là món ăn kèm với món chính, và trên bàn ăn của người Phần Lan trước đây cũng vậy. Thậm chí, nhiều người lớn tuổi vẫn giữ thói quen phải có khoai tây trong mỗi bữa ăn. Tuy nhiên, do khoai tây xuất hiện quá thường xuyên trong bữa trưa học đường từ tiểu học đến trung học, nhiều người trẻ cảm thấy “ngán đến mức không muốn nhìn thấy nữa”.
Vì vậy, khoai tây đối với họ chỉ được xem là một nguồn cung cấp tinh bột giống như mì Ý hay cơm, chứ không phải là món chính.
Riêng đối với bánh mì, món này thường xuất hiện trong bữa sáng, bữa xế chiều, hoặc dùng để ăn kèm với các món súp. Loại sandwich mở (Open Sandwich) đặc trưng của Bắc Âu phần lớn chỉ được dùng khi đi cà phê hoặc ăn tiệm; trong khi đó, xúc xích lại được coi là một món ăn nhanh giá rẻ có nguồn gốc từ Mỹ và phổ biến tại các trạm dừng chân trên đường.
Thay vì chia ra “món chính”, “món phụ”, người Phần Lan lại tập trung vào một khái niệm gọi là “Lautasmalli” (Mô hình đĩa ăn). Đây là cách ăn uống lành mạnh được giáo dục và nhấn mạnh từ thuở nhỏ: chỉ cần sắp xếp các loại thực phẩm lên cùng một chiếc đĩa theo đúng tỷ lệ lý tưởng, cơ thể sẽ tự động đạt được sự cân bằng dinh dưỡng mà không cần tính toán phức tạp.
Nguyên tắc cơ bản của mô hình này là hãy lấp đầy một nửa chiếc đĩa bằng các loại rau củ, một phần tư dành cho các loại tinh bột như khoai tây hay ngũ cốc và một phần tư còn lại là các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá hoặc đậu.
Thực đơn được thay đổi linh hoạt theo từng ngày để đảm bảo sự đa dạng. Ví dụ, phần rau có thể là salad tươi hoặc các loại rau củ nấu chín; phần đạm thường xoay quanh các món như cá hồi, thịt viên hoặc thịt gà; trong khi đó, tinh bột sẽ là khoai tây, mì Ý hoặc cơm. Nếu cảm thấy vẫn chưa đủ no, có thể ăn kèm thêm bánh mì đen hoặc bổ sung món tráng miệng tùy thích.
Bên cạnh đó, mô hình còn có các phiên bản được điều chỉnh riêng để phù hợp với nhu cầu của người ăn chay, người cao tuổi hay trẻ em. Cách ăn uống tập trung vào sự cân bằng này có nhiều nét tương đồng với văn hóa “một canh ba mặn” của Nhật Bản, dù nó vốn có nguồn gốc từ Thụy Điển trước khi được người Phần Lan tiếp nhận và phổ biến rộng rãi.
Điểm đặc biệt trong thói quen ăn uống của người Phần Lan là thay vì ăn ba bữa chính như người châu Á, họ thường chia nhỏ thành 5 bữa mỗi ngày với khẩu phần mỗi bữa khá nhẹ nhàng. Thông thường, bữa sáng và bữa tối sẽ được chuẩn bị thanh đạm, xen kẽ vào đó là các bữa nhẹ vào buổi chiều và trước khi đi ngủ với các món như bánh mì hoặc sữa chua.
Sự khác biệt này thậm chí còn thể hiện ngay trong ngôn ngữ, khi từ dành cho bữa tối “iltaruoka” có chứa gốc “ruoka” nghĩa là một bữa ăn chính thức; các bữa còn lại gồm bữa sáng, bữa phụ và bữa đêm lần lượt là “aamupala”, “välipala”, “iltapala” sử dụng gốc “pala” với nghĩa “một miếng” hoặc “một phần nhỏ”. Cách đặt tên này ngụ ý rằng đó chỉ là những bữa ăn nhẹ với lượng thực phẩm vừa phải.
Triết lý ăn uống của người Phần Lan không phải là một sự thực hiện máy móc hay gượng ép mà nó đã thấm sâu vào tiềm thức của mỗi người. Dù thực tế không phải lúc nào họ cũng ăn uống chuẩn chỉnh nhưng khái niệm này đã trở thành một phần của văn hóa đến mức họ thường xuyên lấy nó ra để đùa vui. Ví dụ, một người có thể đăng ảnh ăn xúc xích ngập sốt cà chua và tếu táo rằng mình đang ăn rất nhiều rau quả đúng theo “mô hình đĩa ăn”. Chính sự hóm hỉnh đó là minh chứng cho thấy triết lý sống khỏe không còn là lý thuyết khô khan mà đã thực sự hòa quyện vào lối sống tự nhiên của họ.
Ngày 20.7, theo thông tin từ Bệnh viện đa khoa Vĩnh Long, bệnh viện này vừa cứu sống sản phụ mắc hội chứng HELLP và thai nhi 38 tuần, hiện tại sức khỏe mẹ và bé ổn định đã được xuất viện về nhà.
Trước đó, sản phụ Đ.T.C.H (32 tuổi) mang thai lần hai, thai 38 tuần, nhập viện vì đau trằn bụng. Trong thai kỳ, sản phụ khám thai chưa đều; từ tuần thai thứ 28 đã được phát hiện tăng huyết áp nhưng chưa được theo dõi và điều trị đầy đủ.
Khi nhập viện, sản phụ tỉnh, huyết áp 150/100 mmHg, có phù ngoại biên nhưng không đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải; tim thai 140 lần/phút, chưa có dấu hiệu chuyển dạ.
Kết quả xét nghiệm ghi nhận số lượng tiểu cầu của sản phụ giảm còn khoảng 60 G/L; men gan tăng; siêu âm phát hiện thai chậm tăng trưởng trong tử cung, cân nặng ước tính khoảng 2.400 gram.
Trên cơ sở kết hợp diễn biến lâm sàng, tiền sử giảm tiểu cầu mạn tính, ê kíp chẩn đoán tiền sản giật có dấu hiệu nặng, biến chứng hội chứng HELLP; đồng thời đánh giá nguy cơ xuất huyết và các nguyên nhân giảm tiểu cầu liên quan.
Chỉ khoảng 3 giờ sau khi nhập viện, sản phụ được mổ lấy thai. Bé trai chào đời với cân nặng hơn 2.300 gram, được theo dõi và chăm sóc sau sinh. Ca phẫu thuật diễn ra thuận lợi, cầm máu tốt và không ghi nhận biến chứng trong quá trình phẫu thuật.
Theo các bác sĩ, HELLP là một biến chứng nặng trong thai kỳ, đặc trưng bởi 3 nhóm bất thường tán huyết; tăng men gan; giảm tiểu cầu. Bệnh có thể tiến triển nhanh và gây nhiều biến chứng nghiêm trọng như sản giật, rối loạn đông máu, xuất huyết, suy gan, suy thận, nhau bong non, đột quỵ hoặc đe dọa tính mạng của mẹ và thai nhi.
Đáng lưu ý, người bệnh không phải lúc nào cũng có đầy đủ các triệu chứng điển hình. Một số thai phụ vẫn tỉnh táo, không đau đầu hoặc không đau vùng thượng vị nhưng đã có tổn thương cơ quan trên xét nghiệm. Các bác bác sĩ khuyến cáo, thai phụ cần khám thai định kỳ và đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Theo thông tin từ cơ quan này, ngày 2-5, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) thông báo Công ty Sữa A2 (A2 Milk Company) đã tự nguyện thu hồi 3 lô sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh nhãn hiệu a2 Platinum Premium USA, dạng bột có bổ sung sắt.
Nguyên nhân thu hồi là phát hiện sản phẩm có chứa cereulide, loại độc tố bền nhiệt do một số chủng vi khuẩn Bacillus cereus tạo ra, có thể gây hại đối với trẻ nhỏ.
Các lô sản phẩm bị thu hồi thuộc loại đóng hộp thiếc 31,7 ounce, được phân phối tại thị trường Mỹ, gồm:
Lô 2210269454, hạn sử dụng ngày 15-7-2026
Lô 2210324609, hạn sử dụng ngày 21-1-2027
Lô 2210321712, hạn sử dụng ngày 15-1-2027
Trước thông tin này, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương khẩn trương triển khai nhiều biện pháp nhằm đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.
Cụ thể, Sở Y tế, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM và các Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm trên cả nước được yêu cầu rà soát việc đăng ký bản công bố, tự công bố đối với sản phẩm nêu trên.
Đồng thời, các đơn vị cần làm việc với doanh nghiệp công bố sản phẩm (nếu có), yêu cầu thông báo tới hệ thống phân phối và người tiêu dùng ngừng sử dụng, tiến hành thu hồi theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Các doanh nghiệp phải báo cáo rõ số lượng đã nhập khẩu, đã bán và còn tồn kho, kèm theo phương án xử lý các lô sản phẩm bị thu hồi.
Bên cạnh đó, cơ quan chức năng được yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch lấy mẫu giám sát các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường. Đặc biệt là sữa và thực phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ.
Trường hợp phát hiện sản phẩm không đạt yêu cầu, cần kịp thời thu hồi và phát đi cảnh báo để ngăn ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Cục An toàn thực phẩm cũng nhấn mạnh việc tăng cường truyền thông để người tiêu dùng không sử dụng các lô sản phẩm thuộc diện thu hồi nêu trên. Kết quả triển khai và xử lý vụ việc phải được báo cáo về Cục An toàn thực phẩm trước ngày 18-5.
Bên cạnh đó, Cục An toàn thực phẩm cũng có văn bản gửi Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương đề nghị tăng cường kiểm soát việc kinh doanh thực phẩm trên các nền tảng trực tuyến, liên quan đến sản phẩm sữa công thức đang bị thu hồi.
Cụ thể, các nền tảng cần phối hợp với chủ gian hàng và nhà phân phối để rà soát, ngừng kinh doanh các lô sữa thuộc diện thu hồi nếu đang lưu hành.
Đồng thời, cơ quan này yêu cầu gỡ bỏ toàn bộ thông tin liên quan sản phẩm không đảm bảo chất lượng và xử lý theo quy định pháp luật nếu phát hiện vi phạm.
Cuộc sống hiện đại bận rộn khiến lò vi sóng trở thành vật dụng không thể thiếu của nhiều gia đình và dân văn phòng khi cần hâm nóng thức ăn. Tuy nhiên, nhiều người lo lắng liệu bức xạ từ lò vi sóng có gây ung thư hay phá hủy chất dinh dưỡng hay không.
Trong bài viết trên trang cá nhân, bác sĩ Liang Sheng-bin, chuyên gia về di truyền, chuyển hóa và nội tiết ở trẻ em tại Đài Loan, giải thích sóng vi ba là loại bức xạ không ion hóa, khác hoàn toàn với các loại bức xạ năng lượng cao như tia X. Chúng không làm thay đổi gene của tế bào, cũng không trực tiếp tạo ra chất gây ung thư trong quá trình đun nấu.
So với phương pháp nướng và chiên rán, nấu bằng lò vi sóng thực chất lại là một trong những cách tạo ra ít hợp chất độc hại nhất. Hầu hết lo ngại của công chúng về việc nấu ăn bằng lò vi sóng đều bắt nguồn từ sự hiểu lầm thuật ngữ "bức xạ".
Theo cựu bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, ưu điểm lớn nhất của lò vi sóng là tỷ lệ giữ lại chất dinh dưỡng cao. Nhờ thời gian làm nóng ngắn hơn và cơ chế xuyên thấu nhiệt trực tiếp vào thực phẩm nên lượng dinh dưỡng bị thất thoát ít hơn.
Ông ví dụ với rau củ, lò vi sóng có thể giữ lại hơn 90% hàm lượng vitamin C, trong khi phương pháp luộc truyền thống bằng nước có thể làm thất thoát tới 70%. Tương tự, sữa sau khi được hâm nóng bằng lò vi sóng có tỷ lệ giữ lại lactoferrin cao hơn khoảng 12% so với các phương pháp xử lý nhiệt truyền thống, đồng thời hiệu quả tiệt trùng vẫn đạt các tiêu chuẩn quốc tế.
Bác sĩ cho rằng thay vì lo lắng về nguy cơ gây hại sức khỏe từ bức xạ của lò vi sóng, điều công chúng thực sự cần lưu tâm lại chính là "chất liệu của vật chứa". Ông cảnh báo việc làm nóng các hộp nhựa trong lò vi sóng có thể giải phóng bisphenol A (BPA) và phthalates. Tiếp xúc với các chất này trong thời gian dài có thể làm tăng rủi ro đối với sức khỏe, trong đó tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ em.
Dù vậy, bác sĩ Liang lưu ý phương pháp làm nóng bằng lò vi sóng vẫn tồn tại nhược điểm là dễ làm mất độ ẩm thực phẩm và nhiệt độ phân bổ không đều. Để khắc phục, ông khuyến nghị ưu tiên sử dụng vật chứa bằng thủy tinh hoặc gốm sứ, đồng thời điều chỉnh linh hoạt theo từng dòng máy.
Cụ thể, với loại có đĩa quay, nên đặt thức ăn ở rìa ngoài để tận dụng chuyển động xoay giúp hấp thụ nhiệt tốt hơn do sóng vi ba chủ yếu phát ra một hướng từ bên hông.
Ngược lại, dòng lò công nghệ phẳng không đĩa quay có khả năng làm nóng đồng đều hơn nhờ cơ chế phát nhiệt từ dưới đáy, song vẫn nên tạm dừng giữa chừng để lật, đảo thực phẩm, tránh tình trạng có vùng bị thiếu nhiệt.
