Không chỉ giữ vững vị trí quốc gia hạnh phúc nhất thế giới suốt 9 năm liên tiếp, Phần Lan còn gây ấn tượng bởi thói quen ăn uống lành mạnh. Không giống nhiều quốc gia khác chú trọng vào các món chính, người dân ở đây duy trì sức khỏe nhờ quy tắc “Mô hình đĩa ăn” đơn giản và dễ dàng, theo United Daily News
Laura Kopilow, người mẫu kiêm KOL gốc Phần Lan đang hoạt động tại Nhật Bản, đã chia sẻ về sự khác biệt văn hóa ẩm thực giữa hai nước trong cuốn sách “Khám phá lối sống hạnh phúc kiểu Phần Lan”.
Người phụ nữ chia sẻ Phần Lan không có khái niệm món chính trong bữa ăn. Khi được hỏi “món chính của người Phần Lan là gì?”, và nhận được câu trả lời là “không có”, nhiều người thường thắc mắc: “Là bánh mì hay khoai tây?”.
Thực tế, đây không phải là do họ hiểu nhầm câu hỏi, mà bởi vì trong văn hóa ăn uống của người Phần Lan không có khái niệm về một món ăn chủ đạo giống như vị trí của cơm trắng trong bữa ăn của người Á Đông.
Ở châu Âu, khoai tây từ lâu là món ăn kèm với món chính, và trên bàn ăn của người Phần Lan trước đây cũng vậy. Thậm chí, nhiều người lớn tuổi vẫn giữ thói quen phải có khoai tây trong mỗi bữa ăn. Tuy nhiên, do khoai tây xuất hiện quá thường xuyên trong bữa trưa học đường từ tiểu học đến trung học, nhiều người trẻ cảm thấy “ngán đến mức không muốn nhìn thấy nữa”.
Vì vậy, khoai tây đối với họ chỉ được xem là một nguồn cung cấp tinh bột giống như mì Ý hay cơm, chứ không phải là món chính.
Riêng đối với bánh mì, món này thường xuất hiện trong bữa sáng, bữa xế chiều, hoặc dùng để ăn kèm với các món súp. Loại sandwich mở (Open Sandwich) đặc trưng của Bắc Âu phần lớn chỉ được dùng khi đi cà phê hoặc ăn tiệm; trong khi đó, xúc xích lại được coi là một món ăn nhanh giá rẻ có nguồn gốc từ Mỹ và phổ biến tại các trạm dừng chân trên đường.
Thay vì chia ra “món chính”, “món phụ”, người Phần Lan lại tập trung vào một khái niệm gọi là “Lautasmalli” (Mô hình đĩa ăn). Đây là cách ăn uống lành mạnh được giáo dục và nhấn mạnh từ thuở nhỏ: chỉ cần sắp xếp các loại thực phẩm lên cùng một chiếc đĩa theo đúng tỷ lệ lý tưởng, cơ thể sẽ tự động đạt được sự cân bằng dinh dưỡng mà không cần tính toán phức tạp.
Nguyên tắc cơ bản của mô hình này là hãy lấp đầy một nửa chiếc đĩa bằng các loại rau củ, một phần tư dành cho các loại tinh bột như khoai tây hay ngũ cốc và một phần tư còn lại là các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá hoặc đậu.
Thực đơn được thay đổi linh hoạt theo từng ngày để đảm bảo sự đa dạng. Ví dụ, phần rau có thể là salad tươi hoặc các loại rau củ nấu chín; phần đạm thường xoay quanh các món như cá hồi, thịt viên hoặc thịt gà; trong khi đó, tinh bột sẽ là khoai tây, mì Ý hoặc cơm. Nếu cảm thấy vẫn chưa đủ no, có thể ăn kèm thêm bánh mì đen hoặc bổ sung món tráng miệng tùy thích.
Bên cạnh đó, mô hình còn có các phiên bản được điều chỉnh riêng để phù hợp với nhu cầu của người ăn chay, người cao tuổi hay trẻ em. Cách ăn uống tập trung vào sự cân bằng này có nhiều nét tương đồng với văn hóa “một canh ba mặn” của Nhật Bản, dù nó vốn có nguồn gốc từ Thụy Điển trước khi được người Phần Lan tiếp nhận và phổ biến rộng rãi.
Điểm đặc biệt trong thói quen ăn uống của người Phần Lan là thay vì ăn ba bữa chính như người châu Á, họ thường chia nhỏ thành 5 bữa mỗi ngày với khẩu phần mỗi bữa khá nhẹ nhàng. Thông thường, bữa sáng và bữa tối sẽ được chuẩn bị thanh đạm, xen kẽ vào đó là các bữa nhẹ vào buổi chiều và trước khi đi ngủ với các món như bánh mì hoặc sữa chua.
Sự khác biệt này thậm chí còn thể hiện ngay trong ngôn ngữ, khi từ dành cho bữa tối “iltaruoka” có chứa gốc “ruoka” nghĩa là một bữa ăn chính thức; các bữa còn lại gồm bữa sáng, bữa phụ và bữa đêm lần lượt là “aamupala”, “välipala”, “iltapala” sử dụng gốc “pala” với nghĩa “một miếng” hoặc “một phần nhỏ”. Cách đặt tên này ngụ ý rằng đó chỉ là những bữa ăn nhẹ với lượng thực phẩm vừa phải.
Triết lý ăn uống của người Phần Lan không phải là một sự thực hiện máy móc hay gượng ép mà nó đã thấm sâu vào tiềm thức của mỗi người. Dù thực tế không phải lúc nào họ cũng ăn uống chuẩn chỉnh nhưng khái niệm này đã trở thành một phần của văn hóa đến mức họ thường xuyên lấy nó ra để đùa vui. Ví dụ, một người có thể đăng ảnh ăn xúc xích ngập sốt cà chua và tếu táo rằng mình đang ăn rất nhiều rau quả đúng theo “mô hình đĩa ăn”. Chính sự hóm hỉnh đó là minh chứng cho thấy triết lý sống khỏe không còn là lý thuyết khô khan mà đã thực sự hòa quyện vào lối sống tự nhiên của họ.
Trước nhiều câu hỏi liên quan đến thẻ bảo hiểm y tế điện tử, Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Bộ Tài chính) khẳng định sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế bản điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy. Khi người tham gia đã xuất trình bản điện tử các giấy tờ trên, cơ quan, tổ chức, cơ sở khám chữa bệnh không được yêu cầu thêm bản giấy.
Để thuận tiện, người lao động có thể nhận, dùng sổ bảo hiểm xã hội và thẻ bảo hiểm y tế điện tử bằng cách vào ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) mức độ 2, ứng dụng bảo hiểm xã hội số (VssID) hoặc email cá nhân.
Cách cập nhật bảo hiểm xã hội trên VNeID như sau:
- Bước 1: Đăng nhập ứng dụng VNeID bằng số định danh cá nhân.
- Bước 2: Tại giao diện chính, chọn mục "Ví giấy tờ". Tiếp theo, chọn mục "Bảo hiểm xã hội".
- Bước 3: Nhập mã số bảo hiểm xã hội: nhập đủ 10 ký tự số. Tích chọn ô "Tôi muốn tích hợp thông tin quá trình tham gia bảo hiểm xã hội vào tài khoản định danh điện tử".
- Bước 4: Gửi yêu cầu tích hợp. Sau khi gửi yêu cầu tích hợp thành công, người dùng có thể theo dõi tình trạng hồ sơ của mình. Đối với hồ sơ có tình trạng "Cập nhật thất bại", công dân nhập mã số BHXH và ấn "Gửi lại yêu cầu" để làm lại.
Cách đăng ký bảo hiểm xã hội tự nguyện trực tuyến (online) như sau:
- Bước 1: Đăng ký, đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia tại dichvucong.gov.vn hoặc Cổng Dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn.
- Bước 2: Chọn mục Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Bước 3: Kê khai thông tin để tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Tiến sĩ, bác sĩ Phan Trọng Hậu, Chủ nhiệm khoa Chấn thương và chỉnh hình cột sống, Viện Chấn thương chỉnh hình (Bệnh viện T.Ư Quân đội 108), cho biết cong vẹo cột sống là bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và hình dáng sinh lý của cơ thể trẻ. Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp diễn tiến âm thầm trong thời gian dài nên dễ bị gia đình bỏ sót.
Không ít trẻ đến khám khi cột sống đã biến dạng rõ rệt, lồng ngực lệch, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và sinh hoạt hằng ngày.
Theo bác sĩ Hậu, các phụ huynh cần đặc biệt lưu ý cho trẻ đi khám khi thấy vóc dáng của con xuất hiện các biểu hiện như hai vai lệch nhau, đầu nghiêng sang một bên, một bên bả vai nhô cao, hai chân không đều, hông lệch hoặc xương sườn hai bên mất cân đối.
Nhiều trường hợp trẻ mặc quần áo không cân hoặc dáng đi bất thường do cong vẹo cột sống nhưng không được đưa đi kiểm tra sớm.
Nếu không được can thiệp kịp thời, cong vẹo cột sống có thể tiến triển nặng theo thời gian, gây biến dạng cột sống, biến dạng lồng ngực, ảnh hưởng đến sự phát triển của phổi và các cơ quan nội tạng.
Ở mức độ nặng, trẻ có nguy cơ suy hô hấp, suy giảm chất lượng sống và phải trải qua những ca phẫu thuật phức tạp. Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe thể chất, bệnh còn khiến nhiều trẻ mặc cảm, tự ti trong học tập và giao tiếp xã hội do thay đổi ngoại hình.
"Việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất quan trọng bởi nhiều trường hợp có thể kiểm soát hiệu quả nếu được theo dõi và điều trị đúng thời điểm, hạn chế nguy cơ phải phẫu thuật lớn sau này", chuyên gia về chấn thương và chỉnh hình cột sống, cho biết.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân N.V.T. (66 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, khó thở nghiêm trọng.
Theo người nhà, ông T. có thói quen nhai đá viên sau mỗi lần đi đánh bóng hoặc đi ngoài trời nắng về. Hai ngày trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau họng, đau amidan kèm sốt cao.
Chỉ sau một ngày, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng, xuất hiện triệu chứng khó nuốt, khó thở, gia đình đưa ông đến bệnh viện cấp cứu.
Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế cho biết: "Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng niêm mạc họng viêm đỏ, lưỡi gà nề mọng.
Khối phồng có điểm mủ trắng đẩy phồng thành bên họng, viêm phù nề lan tỏa toàn bộ thanh quản. Nắp thanh thiệt phù nề hình ‘mõm cá mè’, khiến khe thở thanh môn chít hẹp, ứ đọng nhiều đờm dãi".
Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng: số lượng bạch cầu tăng cao, định lượng CRP (chỉ số viêm) tăng lên 55.1 mg/L. Chụp cắt lớp vi tính ghi nhận ổ áp xe quanh amidan trái kích thước 16x41 mm, kèm các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng và đường thở. Bệnh nhân được chẩn đoán áp xe quanh amidan trái thể dưới, viêm phù nề thanh thiệt cấp.
Theo BS Trịnh Thùy Liên, đây là ca bệnh khó do bệnh nhân lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp thể dưới, đường thở đã chít hẹp gần như hoàn toàn.
Việc đặt ống thở qua đường miệng để gây mê phẫu thuật đối mặt nguy cơ thất bại cao.
"Nếu không đặt được ống thở, chúng tôi buộc phải mở nội khí quản qua da để hỗ trợ thở máy. Rất may, nhờ kinh nghiệm xử trí, ê-kíp đặt nội khí quản thành công, tạo điều kiện thuận lợi để chích rạch, dẫn lưu ổ áp xe", BS Liên chia sẻ.
Sau 5 ngày điều trị tích cực và thực hiện thủ thuật chích dẫn lưu ổ áp xe, sức khỏe ông T. hồi phục ổn định và được xuất viện.
Thói quen nhiều người mắc nhưng ít ai cảnh giác
Các bác sĩ cảnh báo, khi cơ thể đang nóng sau vận động hoặc đi nắng, uống nước đá lạnh đột ngột tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Niêm mạc họng và amidan bị kích thích mạnh, vi khuẩn dễ phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.
Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên từ bỏ thói quen nhai đá, uống nước lạnh thường xuyên vì điều này ảnh hưởng đến răng miệng, tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và các biến chứng nguy hiểm như áp xe quanh amidan.
Người dân không nên uống nước quá lạnh khi vừa đi nắng về. Thay vào đó, uống nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi.
Với ông T., sau một tháng khi tình trạng viêm ổn định, ông cần thực hiện phẫu thuật cắt amidan để phòng nguy cơ tái phát.
Áp xe amidan thể dưới là biến chứng nguy hiểm. Nếu thấy các dấu hiệu: đau họng kèm khó nuốt, khó thở, sốt cao, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay để được xử lý, tránh nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong.
Nhiều người chủ quan, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc chịu đựng khiến ổ áp xe lan rộng, đường thở bị tắc. Trường hợp người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc viêm amidan mạn tính, biến chứng tiến triển nhanh và nguy hiểm hơn.
Các bác sĩ nhấn mạnh, khi đau họng kéo dài kèm sốt cao, nói khó, nuốt đau hoặc khó thở, cần đi khám sớm, tránh tự điều trị khiến bệnh diễn biến nặng, đe dọa tính mạng.
