Bác sĩ Jeremy London, chuyên gia phẫu thuật tim mạch với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng, mới đây đã công bố danh sách 4 loại thực phẩm “đã được chứng minh là làm giảm tuổi thọ”. Những chia sẻ của ông trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng y khoa cũng như công chúng quan tâm đến sức khỏe.
Cụ thể, danh sách “đen” được bác sĩ London xác định bao gồm:
Đồ uống có đường
Phân tích sâu hơn về đồ uống có đường (bao gồm nước ngọt và đồ uống có ga), bác sĩ London gọi đây là những “calo rỗng” – loại năng lượng không bao giờ mang lại cảm giác no. Ông thậm chí dùng thuật ngữ cực đoan “cái chết dạng lỏng” (liquid death) để mô tả nhóm này.
“Đừng uống chúng nữa. Chấm hết. Vậy là xong”, ông khẳng định quyết liệt. Giải thích thêm trên chương trình Today, bác sĩ London cho rằng nước ngọt là một “tai ương” của xã hội hiện đại. Việc nạp một lượng lớn calo từ đường mà người uống không hề hay biết chính là sai lầm nghiêm trọng nhất trong ăn uống.
Đồng quan điểm, bác sĩ William Li chia sẻ trên podcast Zoe Science and Nutrition: “Các bằng chứng lâm sàng cho thấy tiêu thụ nhiều nước ngọt có liên quan đến mọi thứ, từ bệnh chuyển hóa, bệnh tim mạch đến nguy cơ ung thư”.
Rượu bia và thịt chế biến sẵn
Đối với rượu và thịt chế biến sẵn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp cả hai vào nhóm tác nhân gây ung thư loại một. Điều này đồng nghĩa với việc có đủ bằng chứng thuyết phục cho thấy chúng gây ung thư ở người (tương đương với mức độ nguy hại của thuốc lá).
Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh (Cancer Research UK) nhấn mạnh: “Chúng tôi khẳng định chắc chắn rằng thịt chế biến sẵn là nguyên nhân gây ung thư. Mối liên hệ này rõ ràng như cách chúng ta biết về tác hại của thuốc lá hay rượu”.
Theo định nghĩa của WHO, thịt chế biến sẵn bao gồm các loại thịt đã qua xử lý bằng cách ướp muối, lên men, xông khói hoặc các quy trình khác để tăng hương vị và bảo quản. Danh sách này bao gồm:
Chất béo bão hòa
Bác sĩ London làm rõ rằng “chất béo bão hòa dư thừa” bao gồm các loại thịt mỡ, bơ và các sản phẩm sữa béo. Tuy nhiên, đây là điểm gây tranh cãi trong giới khoa học.
Giáo sư Sarah Berry, chuyên gia dinh dưỡng tại King’s College London, cho rằng: “Ngộ nhận lớn nhất khiến tôi thất vọng là quan niệm sữa chứa nhiều chất béo bão hòa nên làm tăng nguy cơ bệnh tim. Thực tế không phải vậy”.
Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng thực phẩm siêu chế biến (UPF) thường chứa lượng lớn chất béo bão hòa kèm theo đường và muối. Bác sĩ William Li lưu ý rằng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gánh nặng bệnh tật cao hơn, bao gồm cả ung thư.
Dù đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc, bác sĩ London cho rằng mục tiêu không nhất thiết phải là loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này một cách tiêu cực. Ông gợi ý quy tắc 80/20: Nếu bạn duy trì chế độ ăn lành mạnh được 80% thời gian, đó đã là một chiến thắng.
Riêng về vấn đề rượu bia, các báo cáo y khoa mới nhất đang trở nên khắt khe hơn. Một báo cáo gần đây từ Tổng y sĩ Mỹ cảnh báo rượu liên quan trực tiếp đến ít nhất 7 loại ung thư. Ngay cả việc uống ở mức độ nhẹ hoặc trung bình cũng làm tăng nguy cơ.
Bác sĩ Ernest Hawk, Phó Chủ tịch Trung tâm Ung thư MD Anderson (Đại học Texas), khẳng định trên tờ New York Times: “Không có ngưỡng uống rượu nào là an toàn khi xét đến nguy cơ ung thư”.
Bà Colleen Doherty, bác sĩ nội khoa tại Mỹ, cho biết kali giúp cơ thể đào thải muối, giảm lượng nước dư và làm giãn mạch máu, từ đó giúp huyết áp ổn định hơn, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Cần tây cung cấp lượng kali đáng kể cho cơ thể. Kali hỗ trợ thận loại bỏ natri qua nước tiểu.
Khi lượng natri giảm, cơ thể không giữ nước nhiều, thể tích máu giảm và huyết áp cũng hạ xuống. Kali còn giúp thành mạch máu giãn ra, giúp máu lưu thông dễ dàng hơn.
Hạt cần tây chứa 3-n-butylphthalide, còn gọi là NBP. Theo nghiên cứu, chất này giúp hạ huyết áp bằng cách tăng đào thải nước và muối. NBP còn hoạt động giống thuốc chẹn kênh canxi, giúp mạch máu thư giãn và giãn rộng. Chất này còn có khả năng chống oxy hóa. NBP giúp giảm tình trạng stress oxy hóa, hạn chế viêm và ngăn mạch máu bị thu hẹp. Đồng thời, chất này thúc đẩy cơ thể tạo ra nitric oxide, giúp mạch máu giãn ra và giảm áp lực máu.
Apigenin có trong lá, thân và hạt cần tây. Chất này giúp hạ huyết áp bằng cách làm giãn mạch máu.
Apigenin còn tăng hoạt động của enzyme ACE2. Enzyme này giúp chuyển hóa một loại hormone gây co mạch thành chất có tác dụng giãn mạch.
Apigenin thuộc nhóm flavonoid, có khả năng chống viêm và chống oxy hóa. Nhờ đó, chất này giúp mạch máu hoạt động tốt hơn và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Theo một nghiên cứu trên tạp chí Inflammopharmacology năm 2022, 52 người tham gia bị tăng huyết áp ghi nhận kết quả tích cực. Nhóm sử dụng 4 viên hạt cần tây mỗi ngày trong 4 tuần có mức giảm huyết áp rõ rệt so với nhóm dùng giả dược.
Huyết áp tâm thu giảm trung bình hơn 11 mmHg. Huyết áp tâm trương giảm hơn 6 mmHg. Nghiên cứu không ghi nhận tác dụng phụ đáng kể. Người tham gia còn cải thiện giấc ngủ, cảm thấy thư giãn, thở dễ hơn và giảm chóng mặt.
Hiện chưa có khuyến nghị cụ thể về lượng cần tây cần ăn mỗi ngày. Bạn nên kết hợp cần tây trong chế độ ăn lành mạnh.
Việc tiêu thụ quá nhiều cần tây hoặc dùng viên hạt cần tây cần có ý kiến bác sĩ. Dùng lượng lớn cần tây có thể tương tác với thuốc hoặc làm huyết áp giảm quá mức khi đang điều trị.
TS.BS Vũ Thị Thanh, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay sỏi thận là các khối rắn được tạo thành từ sự kết tinh của các khoáng chất và muối trong nước tiểu như canxi, oxalate, axit uric, phosphate hoặc cystine. Trong đó, sỏi chứa canxi chiếm khoảng 80% các trường hợp, chủ yếu là sỏi canxi oxalate và canxi phosphate. Khoảng 20% còn lại là sỏi axit uric, sỏi nhiễm trùng (struvite) và sỏi cystine do rối loạn chuyển hóa di truyền.
Sỏi hình thành khi nước tiểu bị cô đặc, làm tăng nồng độ các chất khoáng. Các tinh thể nhỏ dần kết dính với nhau tạo thành nhân sỏi và phát triển theo thời gian. Quá trình này càng dễ xảy ra khi cơ thể thiếu các chất có tác dụng ngăn cản sự kết tinh như citrate hoặc magie.
Sỏi thận là một trong những bệnh lý đường tiết niệu phổ biến nhất hiện nay. Điều đáng mừng là căn bệnh này hoàn toàn có thể phòng ngừa từ sớm bằng những thay đổi đơn giản trong chế độ ăn uống và sinh hoạt hàng ngày.
Uống đủ nước mỗi ngày: Một trong những nguyên nhân phổ biến gây sỏi thận là uống quá ít nước. Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, lượng nước tiểu giảm và trở nên cô đặc. Nồng độ các khoáng chất trong nước tiểu tăng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho sự kết tinh và hình thành sỏi.
Vì vậy, uống đủ nước là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Người trưởng thành nên uống từ 2,5-3 lít nước mỗi ngày để duy trì lượng nước tiểu tối thiểu khoảng 2 lít/ngày. Nên ưu tiên nước lọc, ngoài ra nước cam hoặc nước chanh tươi cũng có lợi nhờ chứa citrate - chất giúp hạn chế quá trình kết tinh tạo sỏi.
Hạn chế muối: Lượng natri cao khiến canxi bị đào thải nhiều hơn qua nước tiểu. Khi kết hợp với oxalate hoặc phosphate, canxi dễ tạo thành sỏi. Vì vậy, tổng lượng natri mỗi ngày nên dưới 2.000mg, tương đương khoảng một thìa cà phê muối. Cần hạn chế nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối, mắm tôm và mì ăn liền.
Duy trì lượng canxi hợp lý: Người trưởng thành nên bổ sung khoảng 800-1.200mg canxi mỗi ngày từ thực phẩm tự nhiên như sữa, sữa chua, phô mai hoặc cá nhỏ ăn cả xương. Canxi trong thức ăn sẽ kết hợp với oxalate ngay tại ruột, giúp giảm lượng oxalate hấp thu vào cơ thể và bảo vệ thận.
Kiểm soát lượng đạm động vật: Têu thụ nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật và một số loại hải sản giàu purin làm tăng axit uric trong nước tiểu, đồng thời khiến môi trường nước tiểu trở nên axit hơn. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành sỏi axit uric và làm tăng nguy cơ xuất hiện sỏi canxi oxalate.
Nên hạn chế thịt đỏ, nội tạng động vật và các loại hải sản giàu purin. Có thể thay thế một phần bằng các nguồn đạm thực vật từ đậu, đỗ để giúp cân bằng môi trường nước tiểu.
Hạn chế thực phẩm giàu oxalate: Những thực phẩm cần sử dụng có kiểm soát gồm cải bó xôi, măng tây, sô-cô-la, trà đặc, hạnh nhân, hạt điều và đậu phộng. Nếu sử dụng, nên ăn kèm thực phẩm giàu canxi hoặc luộc bỏ nước đầu để giảm lượng oxalate. Các loại rau củ như bắp cải, súp lơ, su su, đậu Hà Lan cùng các loại quả như lê, mận là những lựa chọn phù hợp hơn.
Tăng cường thực phẩm giàu kali và magie: Chuối, bơ, thanh long và các loại rau xanh là nguồn cung cấp kali và magie tốt. Các khoáng chất này giúp giảm bài tiết canxi qua nước tiểu và hạn chế quá trình kết tinh tạo sỏi.
Không tự ý dùng vitamin C liều cao: Người dân không nên tự ý sử dụng kéo dài các chế phẩm vitamin C liều cao nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Lý do, sử dụng vitamin C liều cao kéo dài (trên 1.000mg/ngày) có thể làm tăng lượng oxalate trong nước tiểu. Trong khi đó, bổ sung vitamin D quá mức có thể làm tăng hấp thu canxi và gián tiếp làm tăng nguy cơ hình thành sỏi.
Chuyên gia lưu ý rằng không có một chế độ ăn chung cho tất cả người bệnh sỏi thận. Mỗi loại sỏi có cơ chế hình thành khác nhau và cần những khuyến cáo dinh dưỡng riêng biệt. Do đó, người bệnh nên mang theo kết quả xét nghiệm nước tiểu 24 giờ, kết quả phân tích thành phần sỏi và hồ sơ bệnh án khi khám chuyên khoa dinh dưỡng để được tư vấn chế độ ăn phù hợp, góp phần giảm nguy cơ tái phát và bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Không ít người từng bước vào hành trình giảm cân với sự hào hứng rồi nhanh chóng bỏ cuộc sau vài tuần. Áp lực tập luyện, chế độ ăn quá khắt khe hay cảm giác xấu hổ về ngoại hình khiến nhiều người rơi vào vòng lặp “giảm rồi tăng”, càng cố càng nản.
Chương trình truyền hình Nhật Bản Cinderella - Nỗ lực hết mình mới đây gây chú ý khi chia sẻ câu chuyện của cô Take, 32 tuổi, một nhân viên văn phòng từng nặng tới 90kg.
Với chiều cao 154cm, cân nặng vượt ngưỡng khiến cô nhiều lần né tránh việc soi gương, ngại xuất hiện trước đám đông và dần mất tự tin trong cuộc sống thường ngày.
Sau khoảng một năm rưỡi, cô giảm còn 48kg, từ mặc size 4XL xuống size S. Điều đáng chú ý là cô không lựa chọn cách ép cân cực đoan hay tập luyện cường độ cao ở phòng gym.
Không ép bản thân đến phòng gym
Take cho biết trước đây cô từng nhiều lần có ý định giảm cân nhưng đều thất bại.
“Mỗi lần nghĩ đến việc bước vào phòng gym, tôi lại thấy áp lực và xấu hổ”, cô chia sẻ trong chương trình.
Thay vì ép bản thân vào môi trường khiến mình căng thẳng, cô bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ tại nhà. Dưới sự hướng dẫn trực tuyến của huấn luyện viên cá nhân, cô chuẩn bị một số dụng cụ cơ bản như thảm yoga, ghế tập, tạ tay và foam roller (dụng cụ tập dạng con lăn).
Mỗi tuần, cô duy trì khoảng 3-4 buổi tập sức mạnh kết hợp đi bộ nhanh 30 phút mỗi sáng.
Thay vì đặt mục tiêu giảm cân cấp tốc, cô tập trung vào việc tạo thói quen có thể duy trì lâu dài. Ngay cả trong sinh hoạt hằng ngày, cô cũng cố gắng tăng vận động tự nhiên như đi bộ nhiều hơn, hạn chế ngồi lâu hoặc tranh thủ di chuyển bất cứ khi nào có thể.
Theo nhiều chuyên gia sức khỏe, việc duy trì vận động đều đặn mỗi ngày có vai trò quan trọng trong kiểm soát cân nặng, đặc biệt với người làm việc văn phòng.
Các bài tập kháng lực như squat, tập tạ tay hay chống đẩy không chỉ hỗ trợ đốt năng lượng mà còn giúp tăng khối cơ, cải thiện chuyển hóa và hạn chế tình trạng giảm cân nhưng cơ thể thiếu săn chắc.
Chế độ ăn 2-1-1
Một trong những thay đổi lớn nhất của Take là ưu tiên tập luyện với tạ tay thay vì chỉ tập cardio.
Những động tác như squat kết hợp đẩy tạ, gập tạ tay hay các bài tập toàn thân giúp kích hoạt đồng thời nhiều nhóm cơ, tăng tiêu hao năng lượng ngay cả khi nghỉ ngơi.
Song song với tập luyện, cô duy trì thói quen giãn cơ trước khi tập và bổ sung đủ protein để hạn chế mất cơ trong quá trình giảm cân.
Sau khi giảm hơn 40kg, cơ thể cô không rơi vào tình trạng gầy gò thiếu sức sống mà vẫn giữ được độ săn chắc và đường nét rõ rệt.
Bên cạnh tập luyện, chế độ ăn cũng được điều chỉnh theo hướng cân bằng thay vì cắt giảm cực đoan.
Huấn luyện viên hướng dẫn cô áp dụng nguyên tắc “đĩa ăn 2-1-1”, gồm 2 phần rau xanh, 1 phần protein và 1 phần tinh bột hoặc ngũ cốc nguyên hạt.
Cách ăn này giúp tạo cảm giác no lâu, ổn định đường huyết và hạn chế tình trạng ăn quá mức.
Trong thực đơn hằng ngày, cô ưu tiên các nguồn đạm như cá hồi, ức gà, đồng thời bổ sung thực phẩm lên men như natto, miso hay mơ muối, vốn phổ biến trong chế độ ăn của người Nhật.
Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu rau xanh, protein chất lượng và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng bền vững hơn so với các phương pháp nhịn ăn khắc nghiệt.
