Thời gian qua, các công cụ AI như: KlingAI, Veo 3, Gemini, Sora… được nhiều người trẻ sử dụng để tạo ra hình ảnh, video ngắn với nhiều mục đích, chủ yếu là “cho vui” và “câu view”. Trong bối cảnh công nghệ AI phát triển, nhiều người rất khó nhận ra các nội dung dạng deepfake, dẫn đến bị ảnh hưởng tiêu cực bởi những thông tin xấu, độc.
Thực tế đã có nhiều người bị xử lý vì đăng tải hình ảnh, video do AI tạo ra có nội dung giả mạo, gây hoang mang dư luận. Cụ thể ngày 2.4, Trang thông tin điện tử Công an tỉnh Lâm Đồng thông tin về việc Phòng Cảnh sát hình sự đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính 7,5 triệu đồng đối với chị N.T.K. (33 tuổi, ngụ P.Hồng An, TP. Hải Phòng) vì có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm cá nhân.
Theo cơ quan công an, từ tháng 6 đến 12.2025, K. đã sử dụng AI tạo ra 415 video kể chuyện không có thật để đăng tải lên kênh YouTube “Ký sự bí mật”, thu hút hơn 10 triệu lượt xem, kéo về hơn 113.000 người theo dõi. Trong số này có nhiều video gắn tiêu đề gây sốc, đánh vào tâm lý tò mò và sợ hãi của người dùng mạng xã hội, đáng chú ý có video đưa thông tin bịa đặt về “vụ án Đà Lạt rúng động, 3 sinh viên bị chôn sống trong 1 đêm định mệnh”.
Trước đó vào ngày 31.3, trên mạng xã hội xuất hiện và lan truyền hình ảnh một con cá sấu đang bơi trên sông Chắc Băng, thuộc địa bàn ấp Thới Bình, xã Thới Bình, tỉnh Cà Mau. Qua xác minh, lực lượng chức năng xã Thới Bình xác định người tạo ra bức ảnh là T.C.K. (17 tuổi, ngụ ấp Thới Bình, xã Thới Bình).
Làm việc với cơ quan chức năng, K. trình bày đã dùng AI để tạo hình ảnh cá sấu để mẹ “hù dọa” em gái, do thường xuyên đòi xuống bơi dưới sông trước nhà. Tuy nhiên sự việc đi quá xa khi người thân của K. đã không biết đây là hình ảnh giả mạo và đã tự ý sao chép, lưu về điện thoại rồi gửi cho nhiều người, dẫn đến lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, gây hiểu nhầm và tạo dư luận xấu. Sau đó, cơ quan chức năng xã Thới Bình đã nhắc nhở em K. về hành vi trên.
Gần nhất vào ngày 8.1, Báo Thanh Niên cũng đã đăng tải thông tin Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TP.HCM làm việc, răn đe đối với T.T.H. (ngụ P.An Phú, TP.HCM) và N.T.M.D (ngụ P.Tân Sơn Nhất, TP.HCM) do có hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội được tạo bằng AI. Cụ thể, hai người này đã dùng AI đã tạo ra ảnh, video giả bịa đặt thông tin một nghệ sĩ (Quyền Linh) bị bắt, gây hiểu nhầm dư luận và ảnh hưởng đến uy tín cá nhân.
Trao đổi với chúng tôi, luật sư Hà Thị Thu Thủy (Đoàn luật sư TP.HCM), cho biết dưới góc độ pháp lý, việc sử dụng AI để tạo video, hình ảnh hoặc thông tin không đúng sự thật nhằm mục đích “câu view” trên mạng xã hội là hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và có thể bị xử lý theo quy định hiện hành cũng như các quy định mới sắp có hiệu lực.
Bà Thủy cũng viện dẫn Nghị định 14/2022/NĐ-CP, nghiêm cấm hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc hoặc gây nhầm lẫn trên mạng, có thể bị xử phạt hành chính từ 10 – 20 triệu đồng, tùy theo mức độ vi phạm.
Cũng theo Bà Thủy, đáng chú ý, luật An ninh mạng 2025 (có hiệu lực từ ngày 1.7.2026) và luật Trí tuệ nhân tạo 2025 (có hiệu lực từ ngày 1.3.2026) đã siết chặt hơn khi trực tiếp cấm hành vi sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói, video hoặc tạo nội dung sai sự thật nhằm thao túng nhận thức, trục lợi. Theo đó, Điều 7 luật An ninh mạng 2025, đã bổ sung quy định nghiêm cấm các hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để giả mạo video, hình ảnh, giọng nói của người khác trái quy định của pháp luật; tạo lập, đăng tải, phát tán thông tin gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân hoặc xã hội. Song song đó, luật Trí tuệ nhân tạo 2025 khẳng định nguyên tắc AI phải được con người kiểm soát và nghiêm cấm việc sử dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức hoặc phát tán nội dung giả mạo gây tổn hại xã hội, với chế tài xử lý nghiêm khắc hơn.
“Pháp luật không loại trừ trách nhiệm với lý do “do AI tạo ra”, mà xác định rõ chủ thể đăng tải là người chịu trách nhiệm chính. Trong trường hợp hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc nhằm mục đích trục lợi, cá nhân vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 288 Bộ luật Hình 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mức hình phạt cao nhất lên đến 7 năm tù”, luật sư Hà Thị Thủy nhấn mạnh.
Danh hiệu thủ khoa Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM) là cái kết đẹp cho hành trình đại học của An. Ít ai biết rằng khởi đầu của An tại giảng đường không hề suôn sẻ. Cô từng trượt hai nguyện vọng quan trọng để rồi bước vào ngành kinh tế và quản lý công với không ít hụt hẫng.
Thế nhưng cú sốc lớn hơn đến ngay những ngày đầu nhập học. Do không vượt qua bài kiểm tra tiếng Anh đầu vào nên An bị giới hạn tín chỉ. Học kỳ đầu tiên của An chỉ được đăng ký tối đa 11 thay vì 16-20 tín chỉ.
Không chỉ vậy, An kể bản thân còn trải qua cảm giác "bị bỏ lại phía sau" khi liên tục gặp thất bại: rớt các câu lạc bộ mong muốn tham gia, có học kỳ điểm khá tốt nhưng vẫn không đủ điều kiện nhận học bổng vì vướng rào cản ngoại ngữ...
Chính giai đoạn tưởng như bất lợi khi bị giới hạn tín chỉ lại trở thành bước đệm quan trọng cho sự thay đổi của An. "Khi áp lực về số lượng môn học giảm xuống, mình có thêm thời gian để nhìn lại bản thân và tìm ra cách học phù hợp hơn", cô nói.
Thay vì học thụ động, An bắt đầu chuyển sang xem trước bài, đọc tài liệu, hệ thống lại kiến thức ngay sau buổi học. Cô nàng cũng học cách quản lý thời gian, sắp xếp ưu tiên và kiên trì với mục tiêu dài hạn.
Bước ngoặt thực sự đến vào cuối năm nhất, khi An hoàn thành chứng chỉ TOEIC 4 kỹ năng; trong đó bài thi nghe và đọc đạt 835/990 điểm ngay lần thi đầu tiên. Nhờ vậy, An không chỉ được gỡ bỏ giới hạn tín chỉ mà còn lấy lại sự tự tin.
Sau khi lấy lại sự tự tin trong học tập, An bắt đầu bước vào giai đoạn "tăng tốc". Cô nàng chủ động đăng ký học tối đa tín chỉ trong các học kỳ chính, đồng thời học thêm cả học kỳ hè để theo kịp tiến độ. Khối lượng kiến thức tăng lên đáng kể, nhưng nhờ phương pháp học đã được điều chỉnh từ trước, An vẫn duy trì được kết quả ổn định.
Theo An, chìa khóa không nằm ở việc học quá nhiều, mà là học một cách chủ động và đều. Phương pháp của An khá rõ ràng: chuẩn bị bài trước khi lên lớp, ngồi bàn đầu để giữ tập trung, chủ động trao đổi với giảng viên và sau giờ học thì hệ thống lại kiến thức bằng cách riêng của mình. Thay vì học dàn trải, cô tập trung vào những nội dung cốt lõi và luyện tập qua bài tập, đề thi.
Với An, điều quan trọng không phải là bắt đầu nhanh hay chậm, mà là có đủ bền bỉ để tiếp tục hay không. Những thay đổi lớn không đến từ bước nhảy vọt, mà bắt đầu từ những hành động nhỏ mỗi ngày. Hiện tại, An làm việc tại một doanh nghiệp thương mại điện tử hoạt động chủ yếu ở thị trường châu Âu và châu Mỹ, nơi cô bắt đầu từ vị trí thực tập sinh và được giữ lại làm nhân viên chính thức.
Đánh giá về sinh viên của mình, tiến sĩ Phạm Mỹ Duyên, giảng viên khoa Kinh tế, Trường ĐH Kinh tế - Luật, cho biết bà ấn tượng với tinh thần học tập chủ động và khả năng tự khám phá của An.
"Trong quá trình học tập, An luôn thể hiện khả năng phản biện, tranh biện trong mỗi bài học. Sự nổi bật của em không chỉ ở trên lớp mà còn ở các hoạt động ngoại khóa, các cuộc thi học thuật. Em tham gia nghiên cứu khoa học, tập viết báo và dấn thân trong nhiều hoạt động toàn diện", bà chia sẻ.
Theo thầy Phú, tiết học lặng đi bởi những dòng suy tư, giọt nước mắt xen lẫn sự trưởng thành của học sinh tuổi 18.
Thầy Phú cho biết luôn nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy để học sinh cảm nhận văn học theo cách gần gũi hơn. “Tôi muốn các em thấy môn văn không chỉ để học mà còn để sống, trải nghiệm và bày tỏ cảm xúc cá nhân. Khi các em được lắng nghe, sẽ tự nhiên yêu thích môn học hơn”, thầy nói.
Trong tiết học đặc biệt ấy, mỗi học sinh được dành trọn 45 phút để đối thoại với chính mình trong tương lai. Theo thầy Phú, đây không đơn thuần là một bài tập viết mà là cơ hội để các học sinh nhìn lại hành trình đã qua, suy ngẫm về ước mơ và những điều còn dang dở.
“Khi viết cho mình của 10 năm sau, các em đang tự trò chuyện với chính mình. Mỗi lựa chọn hôm nay sẽ tạo nên con người của ngày mai”, thầy Phú chia sẻ.
Nhắc về lớp học sắp chia tay, thầy Phú không nói đến một khoảnh khắc riêng lẻ, mà là cả một hành trình gắn bó. “Từ những ngày đầu còn xa lạ đến khi các em biết chia sẻ, cười đùa, rồi cùng nhau vượt qua áp lực học tập… Đặc biệt là những lúc cả lớp lặng im nghe một câu chuyện, có em rơi nước mắt hoặc mỉm cười, khi đó tôi biết mình và các em đã thật sự chạm đến nhau”, thầy Phú nói.
Trong số các học sinh, Đỗ Văn Gia Bảo cho biết không giấu được sự xúc động khi nhắc lại khoảnh khắc viết thư. Nam sinh cho biết mình đã dành trọn cảm xúc để gửi gắm đến bản thân ở tuổi 27.
“Mình tự hỏi tương lai có sống tốt không, có chọn đúng ngành học không. Mình chỉ mong bản thân sau này đủ mạnh mẽ để không gục ngã và có thể giúp gia đình, những người yêu thương có cuộc sống tốt đẹp hơn”, Gia Bảo nói.
Nam sinh cũng thẳng thắn chia sẻ những áp lực mà mình dự cảm khi bước vào đời. “Người con trai khi trưởng thành sẽ phải gánh vác rất nhiều, nên em lo lắng nhưng cũng tự nhắc mình phải cố gắng”, Gia Bảo nói.
Trong khi đó, Hà Thị Lê Hà lại nhìn về tương lai với một tinh thần mạnh mẽ nhưng đầy thấu hiểu bản thân. Nữ sinh kể lại, đã viết cho chính mình những lời nhắn nhủ giản dị mà sâu sắc: "Hãy cố gắng, nhưng cũng biết nghỉ ngơi khi mệt mỏi".
“Dù ở tuổi 18 hay 28 thì cũng phải hướng tới tương lai tốt đẹp. Nếu quá mệt mỏi thì cứ cho phép bản thân dừng lại, khóc một chút rồi ngày mai sẽ ổn”, Lê Hà bày tỏ.
Nữ sinh cũng cho rằng điều quan trọng không phải là một cuộc đời hoàn hảo, mà là biết chấp nhận lựa chọn của chính mình. “Dù có theo ngành y hay sư phạm hay không thì đó cũng là quyết định của mình, không cần hối hận. Quan trọng là luôn cố gắng và sống rực rỡ theo cách riêng”, Hà nói.
Với Đinh Gia Bảo, lớp trưởng 12A2.3, lá thư lại là hành trình nhìn lại cả những áp lực và sự trưởng thành. Nam sinh cho biết băn khoăn về tương lai, gia đình và bạn bè, nhưng trên hết là niềm tin. “Dù 10 năm sau mình là ai thì cũng mong trở thành phiên bản mà bản thân tự hào nhất", lớp trưởng 12A2.3 nói.
Khoảnh khắc viết thư khiến nam sinh không kìm được cảm xúc: “Mình đã cố không khóc nhưng nước mắt vẫn rơi, vì nhớ lại những khó khăn, áp lực đã trải qua. Nhưng chính gia đình và bạn bè đã giúp em có động lực để tiếp tục”.
Trước khi kết thúc buổi học đặc biệt, thầy Phú cho biết đã dành cho học trò lời dặn dò giản dị nhưng sâu sắc: “Tôi mong các em luôn giữ được sự tử tế và chân thành. Cuộc sống có thể nhiều thử thách, nhưng chỉ cần không bỏ cuộc và không đánh mất chính mình, các em đã thành công”. Và hơn hết, thầy Phú nhắn nhủ học sinh rằng: “Sẽ luôn có một lớp học, một người thầy từng tin tưởng và tự hào về các em”.
Theo lời kể, tiết học khép lại, những lá thư được thầy Phú cẩn thận lưu giữ, bên ngoài ghi rõ dòng: “Hẹn năm 2036”. “Đó không chỉ là kỷ vật của tuổi 18, mà còn là lời hẹn sau 10 năm, khi mỗi học sinh trở về mở lại, đối diện với chính mình của một thời đã qua”, thầy Phú chia sẻ.
Phạm Thị Ngọc Ánh, thủ khoa Học viện Hàng không Việt Nam năm 2024, chỉ ra thực tế: "Chắc chắn ở đây có rất nhiều bạn sáng làm một đề, tối làm một đề, buổi trưa ăn cơm xong tranh thủ làm thêm một đề nữa. Nhưng khi vào thi, gặp một câu tương tự lại "đứng hình", không biết cách giải". Vậy đâu là cách ôn thi hiệu quả...
Từng trải qua nên Ngọc Ánh khẳng định lý do là thí sinh đã rơi vào cái "bẫy" làm càng nhiều đề càng tốt. "Số lượng đề bạn giải không tỷ lệ thuận với số điểm bạn sẽ đạt được; số câu sai bạn sửa được mới là yếu tố quan trọng giúp điểm của bạn tăng lên", Ngọc Ánh nói và cho rằng thí sinh phải nắm chắc được khoảng 70 - 80% lý thuyết, khi đó mới luyện đề.
Ngược lại, nếu kiến thức chưa vững mà lao vào luyện đề ngay sẽ rất dễ bị nản và có thể còn tự ti với năng lực bản thân. Từ đó làm cho động lực ôn luyện ngày càng giảm đi trong khi áp lực lại càng tăng, vì ngày thi càng đến gần.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, để ôn thi hiệu quả, cô nàng thủ khoa cho biết cần chia làm ba giai đoạn.
Giai đoạn thứ nhất là làm bài. "Lúc làm bài các bạn in ra giấy và bấm thời gian như đi thi thật, để tạo áp lực và cảm giác trong phòng thi. Việc làm quen với áp lực sẽ giúp mình làm bài trơn tru hơn khi vào phòng thi thật", Ngọc Ánh chia sẻ.
Sau khi làm bài sẽ bước vào giai đoạn chữa bài. Trong lúc chữa bài, Ngọc Ánh cho biết nên lưu ý vào hai vấn đề chính: số câu làm sai và những câu làm bị chậm. "Đối với những câu làm sai thì đương nhiên phải xem lại cách giải đúng. Nhưng phải xem một cách chủ động. Đó là tự đặt câu hỏi: Lúc làm bài mình đã sai ở lỗi nào? Mình không nghĩ ra cách giải này ở bước nào? Sau đó sẽ khắc phục từng lỗi rồi đưa ra lời giải một cách chủ động hơn, để có thể hiểu rõ bản chất và nhớ được lâu hơn. Có thể bạn sẽ gặp lại câu đó sau này, nhưng khi đã hiểu rõ bản chất thì sẽ giải quyết rất dễ dàng", Ngọc Ánh phân tích và cho biết đối với những câu làm bị chậm, phải cố gắng khắc phục bằng cách tìm ra cách giải nhanh hơn.
"Thi tốt nghiệp THPT là một quá trình rất dài nên các bạn không thể ôn thi theo cách cuốn chiếu, quá tập trung vào số lượng, mà hãy tập trung vào chất lượng. Thay vì ôn hai đề một ngày, bạn có thể chỉ cần ôn một dạng cũng được. Một dạng đó sẽ là kiến thức mà bạn không thể quên khi gặp lại trong phòng thi. Vậy nên hãy tập trung vào chất lượng, tập trung vào kiến thức mà mình đang còn thiếu sót chứ đừng thấy người khác giải quá nhiều đề mà tự gây áp lực cho mình", Ngọc Ánh nhắn gửi.
