Bên cạnh các nhà thuốc tuân thủ quy định thì vẫn còn nhiều nhà thuốc ngang nhiên bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc của bác sĩ.
Các chuyên gia lo ngại tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng trong cộng đồng nếu tình trạng mua thuốc kê đơn, nhất là thuốc kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ vẫn tiếp diễn.
Sau khi quy định nâng mức phạt lên 10 – 20 triệu đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có chỉ định của bác sĩ chính thức có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, ghi nhận thực tế tại nhiều nhà thuốc ở TP.HCM và một số địa phương khác cho thấy vẫn còn không ít nơi ngang nhiên bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu có toa của bác sĩ.
Bên cạnh những nhà thuốc chưa tuân thủ quy định, nhiều nhà thuốc đã bắt đầu siết chặt quy trình, e dè hơn trước yêu cầu của khách hàng hoặc từ chối bán thuốc kê đơn nếu khách hàng không xuất trình đơn thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Chiều 18-5 tại một tiệm thuốc lớn trên đường Nguyễn Thị Búp (phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM), khi khách hàng đưa hình ảnh hộp kháng sinh Amoxicilin (dạng thuốc cốm pha hỗn dịch uống 250mg), nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc gồm 12 gói rồi bóc lẻ bán hai gói cho khách mà không yêu cầu đơn bác sĩ hay tư vấn cách sử dụng, dù trên bao bì sản phẩm ghi rõ “thuốc bán theo đơn”.
Tương tự, tại nhà thuốc L.A.C. trên đường Thống Nhất (TP.HCM) trưa 19-5, sau khi nói một vài triệu chứng và cần thuốc Amoxicilin, một nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc kháng sinh Amoxicilin dạng bột uống (hộp 30 gói x 250mg) bán cho khách mà không yêu cầu đơn của bác sĩ.
Khảo sát tại nhà thuốc P.N. (phường Bắc Gia Nghĩa, Lâm Đồng), khi phóng viên ngỏ ý mua kháng sinh Penicillin, nhân viên tại đây báo hết hàng, chủ động giới thiệu sang kháng sinh Ampicillin với giá gần 2.000 đồng/viên. Tuy nhiên khi phóng viên chốt mua, người bán lập tức lưỡng lự rồi từ chối, khẳng định chỉ bán khi có đơn của bác sĩ.
Việt Nam hiện là một trong những nước mua, bán kháng sinh dễ dàng nhất mà không cần đơn của bác sĩ, điều này để lại những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe người dân.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Theo ước tính của WHO, từ năm 2020-2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Ngọc – chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM – cho rằng tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Một trong những nguyên nhân lớn là việc mua bán, lạm dụng kháng sinh quá dễ dàng trong thời gian dài.
“Thuốc kháng sinh ở nước ta từ trước đến nay gần như được mua bán tự do như một loại hàng hóa thông thường. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Chính vì vậy, Bộ Y tế quyết liệt yêu cầu thuốc kháng sinh chỉ được bán khi có đơn của bác sĩ”, BS Ngọc nói.
Theo ông Ngọc, dù Bộ Y tế đã có quy định nhưng nhiều cơ sở bán thuốc vẫn chưa tuân thủ triệt để. Tình trạng bán thuốc kê đơn không cần toa xuất phát từ cả hai phía: người dân có thói quen tự mua thuốc, trong khi nhiều nhà thuốc vẫn sẵn sàng bán kháng sinh dù khách không có đơn chỉ định của bác sĩ. Nhiều người còn sử dụng kháng sinh không đủ liều, không đủ thời gian hoặc dùng sai chỉ định khiến vi khuẩn dần kháng thuốc, kể cả với các loại kháng sinh phổ rộng.
Để ngăn chặn “thảm họa” kháng kháng sinh, theo BS Ngọc, cần bắt buộc bán thuốc theo đơn, chỉ được bán khi có chỉ định và toa thuốc từ bác sĩ. Các nhà thuốc phải tuân thủ nghiêm quy định của Bộ Y tế, đồng thời dược sĩ cần nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, không tự ý chẩn đoán, cấp bán thuốc kháng sinh.
Ông Phạm Hùng Vân – Chủ tịch Hội Vi sinh lâm sàng TP.HCM, Viện Nghiên cứu và phát triển vi sinh lâm sàng Việt Nam – cho biết Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có tỉ lệ kháng thuốc kháng sinh cao, điều này đã tạo ra gánh nặng về y tế cho cả người bệnh và hệ thống y tế.
Để giải được bài toán kháng kháng sinh cần phải kiểm soát thuốc kháng sinh, bắt buộc phải có đơn của bác sĩ là một trong những vấn đề cần được thực hiện hiện nay.
Đặc biệt, cần có sự vào cuộc của tất cả các ban ngành chứ không chỉ riêng y tế, liên quan đến thú y, quản lý thị trường… Cần có những chế tài đủ răn đe để giảm tình trạng mua bán thuốc không cần đơn thuốc của bác sĩ.
Trái cây chứa các loại đường tự nhiên như fructose, glucose và sucrose. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là lượng đường này tồn tại cùng với chất xơ và nước. Đây là 2 yếu tố giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thu đường, tinh bột chậm hơn so với khi nạp đường từ nước ngọt hoặc bánh kẹo, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nhờ chứa nhiều chất xơ, trái cây giúp kéo dài cảm giác no, hạn chế cảm giác thèm ăn và góp phần ổn định đường huyết sau bữa ăn. Ngoài ra, phần lớn các loại trái cây có mật độ năng lượng thấp, nghĩa là cung cấp tương đối ít calo so với khối lượng thực phẩm. Vì vậy, một phần trái cây thường giúp tạo cảm giác no tốt hơn nhiều món ăn vặt có cùng lượng calo.
Những người đang giảm cân có thể e ngại đường fructose trong trái cây có thể gây tăng cân. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết cần phân biệt fructose từ trái cây với fructose từ thực phẩm chế biến hoặc đồ uống có đường.
Các nghiên cứu cho thấy nạp quá nhiều fructose từ nước ngọt và thực phẩm chế biến có thể gây tăng cân. Nguyên nhân là vì chúng thường chứa rất nhiều calo nhưng lại ít tạo cảm giác no. Trong khi đó, trái cây nguyên quả chứa nhiều nước và chất xơ nên khó ăn quá mức.
Các loại trái cây ngọt như chuối, xoài, nho, thơm hay thanh long vẫn là những thực phẩm giàu dinh dưỡng. Chuối cung cấp kali, vitamin B6 và chất xơ. Xoài chứa nhiều vitamin C, vitamin A và các chất chống ô xy hóa. Nho cũng là nguồn polyphenol có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Nếu loại bỏ hoàn toàn các loại trái cây này khỏi chế độ ăn, người giảm cân có thể bỏ lỡ nhiều dưỡng chất quan trọng, chuyên gia dinh dưỡng Natalie Rizzo tại thành phố New York (Mỹ) cho biết.
Mặc dù trái cây là thực phẩm lành mạnh nhưng điều đó không có nghĩa là có thể ăn không giới hạn. Một số loại trái cây chứa lượng calo nhiều hơn đáng kể so với các loại khác.
Chẳng hạn, sầu riêng, mít hoặc trái cây sấy khô thường cung cấp lượng calo cao trên mỗi khẩu phần ăn. Vì vậy, những người đang giảm cân nên chú ý đến khẩu phần của các loại trái cây giàu đường này để tránh thặng dư calo.
Để tận dụng lợi ích của trái cây trong quá trình giảm cân, nên ưu tiên trái cây tươi nguyên quả thay vì nước ép hoặc sinh tố có thêm đường.
Bên cạnh đó, có thể kết hợp trái cây với các thực phẩm giàu protein hoặc chất béo lành mạnh để tăng cảm giác no. Ví dụ, táo ăn cùng sữa chua không đường, chuối ăn cùng các loại hạt, theo Healthline.
Nghiên cứu khoa học cho thấy ăn trứng mỗi ngày có thể không gây hại mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe khi kết hợp trong chế độ ăn cân bằng. Tuy nhiên, ăn trứng lúc nào là có lợi cho sức khỏe nhất?
Sau đây, bà Roxana Ehsani, chuyên gia dinh dưỡng đang làm việc tại Mỹ, sẽ chỉ ra thời điểm ăn trứng tốt nhất, theo trang tin sức khỏe Verywell Health.
Chuyên gia Ehsani cho biết: Tốt nhất nên ăn trứng vào buổi sáng.
Chuyên gia Ehsani nói: Trứng là một trong những nguồn protein chất lượng cao nhất, cung cấp tất cả 9 axit amin thiết yếu, cùng với các chất dinh dưỡng quan trọng như choline, vitamin D và vitamin nhóm B.
Bà giải thích: Bắt đầu ngày mới với bữa ăn giàu protein, như trứng, có thể giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ kiểm soát sự thèm ăn tốt hơn suốt cả ngày. Kết hợp protein vào bữa sáng cũng có thể giúp bạn đạt được mục tiêu protein hằng ngày. Nên thưởng thức món trứng tráng với các loại rau như ớt chuông, hành tây và rau bina để có bữa sáng giàu chất chống oxy hóa và dinh dưỡng.
Số lượng trứng có thể ăn một cách an toàn mỗi ngày phụ thuộc vào sức khỏe, chế độ ăn uống và cách chế biến.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người lớn không mắc bệnh tim nên ăn 1 quả trứng (hoặc 2 lòng trắng trứng) mỗi ngày.
Tuy nhiên, người mắc bệnh tim hoặc cholesterol cao nên ăn chỉ 4 lòng đỏ trứng mỗi tuần.
Ngoài ra, chuyên gia Ehsani cũng đưa ra lời khuyên cho các món ăn lành mạnh khác như sau:
Chuyên gia Ehsani cho biết: Ăn yến mạch vào buổi sáng cung cấp nguồn carbohydrate tiêu hóa chậm tốt, giúp duy trì mức đường huyết, năng lượng và sự tập trung ổn định suốt cả ngày. Hàm lượng chất xơ cao không chỉ hỗ trợ sức khỏe tim mạch, kiểm soát đường huyết tốt hơn và giảm viêm nhiễm trong cơ thể, mà còn giúp no lâu hơn, ngăn ngừa ăn quá nhiều và mệt mỏi vào cuối ngày.
Kết hợp yến mạch với các loại quả mọng và các loại hạt để có sự kết hợp cân bằng giữa chất xơ, chất chống oxy hóa và chất béo lành mạnh.
Chuối giàu carbohydrate và kali, khiến chúng trở thành nguồn năng lượng tiện lợi.
Ăn chuối vào 30 - 60 phút trước khi tập luyện giúp cung cấp nguồn năng lượng nhanh chóng cho các cơ bắp đang hoạt động nhờ hàm lượng đường tự nhiên cao. Ngay sau khi tập luyện, hàm lượng đường và carbohydrate có thể giúp bổ sung nguồn năng lượng dự trữ để hỗ trợ phục hồi. Hàm lượng kali cao trong chuối cũng có lợi trong việc ngăn ngừa chuột rút cơ bắp.
Người trưởng thành nên ăn ít nhất 2 khẩu phần cá mỗi tuần, đặc biệt là các loại cá giàu omega-3 như cá hồi, cá mòi, cá trích hoặc cá thu. Mỗi khẩu phần khoảng 85 - 100 gram, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Đối với người tập gym cường độ trung bình, nhiều chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên ăn từ 2 - 4 bữa cá mỗi tuần. Điều này tùy thuộc vào cường độ tập luyện và sở thích cá nhân.
Với người tập khoảng 4 - 6 buổi/tuần, họ có thể ăn cá khoảng 3 bữa/tuần. Người đang trong giai đoạn tăng cơ hoặc tập luyện cường độ cao có thể tăng lên 4 bữa/tuần để tăng bổ sung protein và các dưỡng chất giúp phục hồi cơ.
Cá có lợi cho người tập gym vì đây là nguồn protein hoàn chỉnh giúp cơ thể hồi phục và phát triển khối cơ. Protein trong cá cũng tương đối dễ tiêu hóa, phù hợp với những người thường xuyên vận động.
Ngoài protein, nhiều loại cá biển còn giàu a xít béo omega-3. Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Biomed Research International cho thấy bổ sung omega-3 có thể giúp giảm đáng kể tình trạng đau nhức cơ khởi phát muộn (DOMS) sau các bài tập cường độ cao.
Cả cá biển và cá nước ngọt đều có những lợi ích riêng. Các loại cá biển như cá hồi, cá thu, cá mòi và cá trích nổi bật nhờ hàm lượng omega-3 cao. Đây là nhóm cá nên ưu tiên nếu muốn tăng cường lượng chất béo lành mạnh trong chế độ ăn.
Trong khi đó, các loại cá nước ngọt phổ biến như cá lóc, cá rô phi, cá diêu hồng hoặc cá trắm lại là nguồn protein nạc rất tốt. Chúng thường có hàm lượng mỡ tương đối thấp, ít calo hơn và phù hợp với những người đang giảm mỡ hoặc kiểm soát cân nặng.
Ví dụ, 100 gram cá lóc hoặc cá rô phi có thể cung cấp khoảng 20 - 22 gram protein nhưng chứa lượng mỡ tương đối thấp. Vì vậy, cá nước ngọt vẫn là lựa chọn phù hợp cho người tập luyện, đặc biệt khi kết hợp với các loại cá biển.
Cách tốt là nên ăn khoảng 1 - 2 bữa cá biển giàu omega-3 và thêm 1 - 2 bữa cá nước ngọt giàu protein trong tuần. Ví dụ, chúng ta có thể ăn cá hồi hoặc cá thu vào đầu tuần để bổ sung omega-3, sau đó ăn cá lóc hoặc cá rô phi vào những ngày còn lại. Cách kết hợp này giúp cơ thể nhận được nhiều loại dưỡng chất khác nhau mà không phụ thuộc quá nhiều vào một loại thực phẩm.
Với viên dầu cá, không phải người tập gym nào cũng cần dùng. Nếu đã ăn khoảng 2 - 3 bữa cá béo mỗi tuần, lượng omega-3 nhận được có thể đã tương đối đầy đủ. Trong trường hợp ít ăn cá hoặc không thích hải sản, dùng thực phẩm bổ sung như viên dầu cá sẽ có lợi, theo Healthline.
