Bên cạnh các nhà thuốc tuân thủ quy định thì vẫn còn nhiều nhà thuốc ngang nhiên bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc của bác sĩ.
Các chuyên gia lo ngại tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng trong cộng đồng nếu tình trạng mua thuốc kê đơn, nhất là thuốc kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ vẫn tiếp diễn.
Sau khi quy định nâng mức phạt lên 10 – 20 triệu đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có chỉ định của bác sĩ chính thức có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, ghi nhận thực tế tại nhiều nhà thuốc ở TP.HCM và một số địa phương khác cho thấy vẫn còn không ít nơi ngang nhiên bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu có toa của bác sĩ.
Bên cạnh những nhà thuốc chưa tuân thủ quy định, nhiều nhà thuốc đã bắt đầu siết chặt quy trình, e dè hơn trước yêu cầu của khách hàng hoặc từ chối bán thuốc kê đơn nếu khách hàng không xuất trình đơn thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Chiều 18-5 tại một tiệm thuốc lớn trên đường Nguyễn Thị Búp (phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM), khi khách hàng đưa hình ảnh hộp kháng sinh Amoxicilin (dạng thuốc cốm pha hỗn dịch uống 250mg), nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc gồm 12 gói rồi bóc lẻ bán hai gói cho khách mà không yêu cầu đơn bác sĩ hay tư vấn cách sử dụng, dù trên bao bì sản phẩm ghi rõ “thuốc bán theo đơn”.
Tương tự, tại nhà thuốc L.A.C. trên đường Thống Nhất (TP.HCM) trưa 19-5, sau khi nói một vài triệu chứng và cần thuốc Amoxicilin, một nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc kháng sinh Amoxicilin dạng bột uống (hộp 30 gói x 250mg) bán cho khách mà không yêu cầu đơn của bác sĩ.
Khảo sát tại nhà thuốc P.N. (phường Bắc Gia Nghĩa, Lâm Đồng), khi phóng viên ngỏ ý mua kháng sinh Penicillin, nhân viên tại đây báo hết hàng, chủ động giới thiệu sang kháng sinh Ampicillin với giá gần 2.000 đồng/viên. Tuy nhiên khi phóng viên chốt mua, người bán lập tức lưỡng lự rồi từ chối, khẳng định chỉ bán khi có đơn của bác sĩ.
Việt Nam hiện là một trong những nước mua, bán kháng sinh dễ dàng nhất mà không cần đơn của bác sĩ, điều này để lại những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe người dân.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Theo ước tính của WHO, từ năm 2020-2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Ngọc – chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM – cho rằng tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Một trong những nguyên nhân lớn là việc mua bán, lạm dụng kháng sinh quá dễ dàng trong thời gian dài.
“Thuốc kháng sinh ở nước ta từ trước đến nay gần như được mua bán tự do như một loại hàng hóa thông thường. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Chính vì vậy, Bộ Y tế quyết liệt yêu cầu thuốc kháng sinh chỉ được bán khi có đơn của bác sĩ”, BS Ngọc nói.
Theo ông Ngọc, dù Bộ Y tế đã có quy định nhưng nhiều cơ sở bán thuốc vẫn chưa tuân thủ triệt để. Tình trạng bán thuốc kê đơn không cần toa xuất phát từ cả hai phía: người dân có thói quen tự mua thuốc, trong khi nhiều nhà thuốc vẫn sẵn sàng bán kháng sinh dù khách không có đơn chỉ định của bác sĩ. Nhiều người còn sử dụng kháng sinh không đủ liều, không đủ thời gian hoặc dùng sai chỉ định khiến vi khuẩn dần kháng thuốc, kể cả với các loại kháng sinh phổ rộng.
Để ngăn chặn “thảm họa” kháng kháng sinh, theo BS Ngọc, cần bắt buộc bán thuốc theo đơn, chỉ được bán khi có chỉ định và toa thuốc từ bác sĩ. Các nhà thuốc phải tuân thủ nghiêm quy định của Bộ Y tế, đồng thời dược sĩ cần nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, không tự ý chẩn đoán, cấp bán thuốc kháng sinh.
Ông Phạm Hùng Vân – Chủ tịch Hội Vi sinh lâm sàng TP.HCM, Viện Nghiên cứu và phát triển vi sinh lâm sàng Việt Nam – cho biết Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có tỉ lệ kháng thuốc kháng sinh cao, điều này đã tạo ra gánh nặng về y tế cho cả người bệnh và hệ thống y tế.
Để giải được bài toán kháng kháng sinh cần phải kiểm soát thuốc kháng sinh, bắt buộc phải có đơn của bác sĩ là một trong những vấn đề cần được thực hiện hiện nay.
Đặc biệt, cần có sự vào cuộc của tất cả các ban ngành chứ không chỉ riêng y tế, liên quan đến thú y, quản lý thị trường… Cần có những chế tài đủ răn đe để giảm tình trạng mua bán thuốc không cần đơn thuốc của bác sĩ.
Kết quả này được công bố tại hội thảo Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành năm 2025, do Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức hôm 9/4 tại Hà Nội.
Nghiên cứu cũng cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6% và 0,8%. Không chỉ vậy, hơn 62% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giúp bỏ thuốc lá điếu.
Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ tin rằng các sản phẩm này không chứa nicotine hoặc không gây hại cho sức khỏe. Tiến sĩ Trần Thị Phương Thảo, đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết 37% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% cho rằng khói chỉ là "hơi nước" vô hại. Cũng theo nghiên cứu, 43% sinh viên khi được hỏi nghĩ rằng hút thuốc lá điện tử giúp bỏ thuốc lá truyền thống và 32% tin hơi thuốc thụ động là an toàn.
"Nhiều người trẻ gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực, cho rằng hút thuốc lá điện tử trông ngầu, cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng hoặc cảm thấy bình tĩnh và vui vẻ hơn", tiến sĩ Thảo nói.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết sau khi các quy định siết chặt kinh doanh và sử dụng thuốc lá điện tử được triển khai, khảo sát 126 điểm bán lẻ thì 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Tuy nhiên, thay vì biến mất, hoạt động kinh doanh được chuyển sang các hình thức tinh vi hơn.
Trong số các điểm bán được khảo sát, gần 35% chuyển sang bán hàng trực tuyến. Người bán sử dụng nhiều chiêu thức trá hình để qua mặt kiểm duyệt trên các sàn thương mại điện tử. Sản phẩm được gắn mác "máy cạo râu", "tinh dầu xịt phòng", "đầu bàn chải điện"... nhưng thực chất là thuốc lá điện tử.
39% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua. Chủ yếu họ mua qua Facebook (65%), TikTok (gần 49%), Google (48%) và YouTube (35%).
"Kết quả này cho thấy sau khi hoạt động bán hàng trực tiếp bị hạn chế, các doanh nghiệp và người bán đang thích ứng bằng cách đẩy mạnh hiện diện trên Internet, tận dụng mạng xã hội, nền tảng tìm kiếm và các hình thức quảng bá trực tuyến để duy trì khả năng tiếp cận người dùng", PGS Hương nói.
ThS Bùi Thị Thu Giang, Quản lý chương trình của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em Không thuốc lá Mỹ, nói nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá thế giới đang sử dụng Facebook, Instagram, TikTok... để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới.
Trong giai đoạn 2018-2025, có 3,4 tỷ lượt nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình tại hơn 60 quốc gia. Nội dung này đã tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem trẻ dưới 25 tuổi, khoảng 150 triệu thanh thiếu niên bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng bằng chứng thu được phản ánh thực trạng hiện nay, cho thấy những thách thức mới trong công tác cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trên Internet. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát, thực thi pháp luật. Đồng thời cần truyền thông thay đổi nhận thức và hành vi hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ em.
Bác sĩ Namratha Upadhya P Y, chuyên gia nội tiết nhi tại Bệnh viện Manipal Yeshwanthpur (Ấn Độ), cho biết khi ăn nhiều thực phẩm giàu carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, kẹo và nước ngọt, cơ thể sẽ tiết ra insulin khiến đường huyết tăng vọt.
Tuy nhiên, đường huyết tăng nhanh nhưng cũng hạ xuống sớm, khiến bạn nhanh đói và dễ rơi vào vòng lặp thèm đồ ngọt để bù năng lượng.
Khi căng thẳng, cơ thể giải phóng hormone stress làm tăng cảm giác thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt. Thiếu ngủ cũng làm rối loạn các hormone kiểm soát cảm giác đói - no, khiến bạn dễ thèm ngọt hơn vào ngày hôm sau.
Ngoài ra, việc thèm đồ ngọt còn liên quan đến “hệ thống khen thưởng” của não bộ. Khi ăn đồ ngọt, não tiết ra dopamine - một chất tạo cảm giác dễ chịu.
“Sau khi ăn đồ ngọt, não bắt đầu liên kết cảm giác vui vẻ với thực phẩm có đường. Vì vậy, khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc có cảm xúc tiêu cực, bạn dễ tìm đến đồ ngọt vì não nhớ rằng những thực phẩm đó có thể mang lại cảm giác dễ chịu tạm thời”, bác sĩ Upadhya giải thích.
Với nhiều người, chìa khóa để kiểm soát cơn thèm đường không nằm ở việc kiêng khem khắt khe, mà ở việc duy trì nhịp sinh hoạt lành mạnh cho cả thể chất lẫn tinh thần. Các chuyên gia cho rằng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn đường, mà quan trọng là xây dựng thói quen ăn uống cân bằng, tránh để quá đói và giữ đường huyết ổn định.
Mọi người có thể áp dụng những thay đổi lối sống đơn giản dưới đây để kiểm soát cơn thèm đường và duy trì năng lượng ổn định suốt ngày, theo India Today (Ấn Độ):
Chuyên gia dinh dưỡng Tăng Kiến Minh (Đài Loan) cho biết, tại các phòng khám, ông thường gặp bệnh nhân thắc mắc: "Tại sao tôi ăn uống rất thanh đạm, dưỡng sinh mà chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt?". Câu trả lời nằm ở việc chọn sai thực phẩm.
Theo ông, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một "hình phạt" phải kiêng khem khổ sở, mà là một cuộc chơi của sự thay thế chính xác.
Để bảo vệ chức năng thận, người bệnh cần phá bỏ 4 hiểu lầm kinh điển sau đây:
Ăn gạo lứt, ngũ cốc tốt hơn cơm trắng?
Nhiều người tin rằng gạo lứt, bột ngũ cốc hay các loại hạt dinh dưỡng là tốt nhất. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, khả năng kiểm soát phospho trong máu kém đi, các thực phẩm này lại trở thành gánh nặng.
Trong giai đoạn này, cơm trắng, mì sợi trắng, bánh mì trắng hoặc bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn để giảm áp lực bài tiết phospho cho thận.
Dùng muối thấp natri, nước tương ít muối để bảo vệ thận?
Các loại "muối thấp natri" hoặc "nước tương ít muối" trên thị trường thường thay thế natri bằng kali. Nếu bệnh nhân có chỉ số kali máu cao, việc sử dụng các gia vị này cực kỳ nguy hiểm.
Chỉ cần dùng muối ăn thông thường nhưng giảm liều lượng. Hãy tận dụng hương vị tự nhiên từ hành, gừng, tỏi hoặc chanh để tăng vị giác thay vì lạm dụng gia vị.
Kiêng tuyệt đối rau xanh nhưng lại ăn nhiều trái cây?
Một số bệnh nhân sợ rau xanh chứa nhiều kali nên không dám chạm môi, nhưng lại thoải mái ăn cà chua, kiwi hoặc chuối. Thực tế, đây đều là nhóm trái cây giàu kali. Thay vào đó hãy thử ăn táo, nho, dứa (thơm) hoặc lê.
Không nên ăn rau sống, không ăn lẩu hoặc xay sinh tố xanh. Hãy cắt nhỏ rau, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ nước đó trước khi xào nấu để loại bỏ phần lớn lượng kali.
Nhịn thịt hoàn toàn vì sợ suy thận nhanh?
Việc nhịn thịt quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều đạm động vật hoặc uống canh tinh chất gà cũng khiến thận làm việc quá tải. Cần lưu ý rằng nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau.
Cần có sự tư vấn chuyên môn để xác định lượng protein phù hợp, không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn.
Thay vì những thói quen cũ gây hại, chuyên gia Tăng Kiến Minh gợi ý các lựa chọn an toàn hơn cho ba bữa trong ngày. Đối với bữa sáng, thay vì chọn các món giàu phospho và natri như mè đen, ngũ cốc, bánh mì kẹp thịt xông khói hay trà sữa, người bệnh nên ưu tiên bánh mì trắng kẹp trứng ốp la (không thêm sốt), bánh bao chay và uống nước lọc.
Vào bữa trưa, thay vì ăn cơm sườn chan nhiều nước sốt hoặc các loại canh viên, canh mọc chứa nhiều phụ gia, bệnh nhân hãy chọn cơm trắng ăn kèm cá hấp hoặc gà xào hành tỏi và rau đã được chần qua nước sôi. Một quy tắc quan trọng là tuyệt đối không nên uống nước canh để tránh nạp thêm kali và các chất chuyển hóa.
Đối với bữa tối, bệnh nhân cần tránh việc ăn tạm bằng bánh mì ngọt, mì ăn liền hoặc các loại canh xương hầm đậm đặc vốn được lầm tưởng là bổ thận. Thay vào đó, một thực đơn đúng chuẩn sẽ bao gồm nửa bát cơm trắng, một phần protein chất lượng cao và rau xanh được chế biến theo phương pháp chần qua nước sôi rồi mới xào nấu.
Theo bác sĩ, điều khiến thận kiệt huệ không phải là một miếng thịt bạn lỡ ăn, mà là thói quen ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen uống hết các loại nước canh hàng ngày. Ăn đúng cách không làm giảm chất lượng sống, mà giúp bạn kéo dài "tuổi thọ" của thận.
