Mỗi ngày 1 quả trứng: Ăn lúc nào là tốt nhất?

Phát biểu trước Quốc hội sáng 21/4, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cà Mau, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với một thách thức lớn là già hóa dân số nhanh trong khi mức sinh giảm dưới ngưỡng thay thế.

Theo bà, tổng tỷ suất sinh hiện thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con. Năm 2022, mức sinh còn duy trì quanh ngưỡng này, đến năm 2023 giảm xuống khoảng 1,96 con và năm 2024 tiếp tục giảm còn 1,91 con/phụ nữ. Diễn biến này cho thấy quy mô gia đình ngày càng thu hẹp, số trẻ em sinh ra không đủ để duy trì dân số ổn định trong dài hạn. Trong khi đó, Việt Nam đang chuyển nhanh từ giai đoạn dân số vàng sang dân số già, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên tăng, còn lực lượng lao động trẻ có xu hướng giảm.

Đại biểu cho rằng để khắc phục tình trạng mức sinh thấp, cần điều chỉnh chính sách dân số theo hướng chuyển mạnh từ kế hoạch hóa gia đình sang duy trì mức sinh thay thế bền vững, trong đó phân vùng rõ để ưu tiên các địa phương có mức sinh thấp, đặc biệt là đô thị lớn và khu công nghiệp.

Bà nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong thay đổi nhận thức xã hội về hôn nhân và sinh con, khuyến khích kết hôn và sinh con đúng độ tuổi, hạn chế xu hướng trì hoãn trong giới trẻ. "Khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, coi đây là trách nhiệm xã hội gắn với phát triển bền vững của đất nước", bà nói.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị Nhà nước triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực, dài hạn cho gia đình như hỗ trợ chi phí sinh và chăm sóc trẻ, mở rộng miễn giảm chi phí khám chữa bệnh, ưu đãi thuế với hộ nuôi con nhỏ.

Hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em cũng cần được đầu tư đồng bộ, mở rộng mạng lưới nhà trẻ, trường mầm non, nhất là tại khu đô thị, khu công nghiệp, phát triển các dịch vụ trông trẻ ngoài giờ. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ nhà ở, việc làm ổn định, nâng cao thu nhập để các cặp vợ chồng trẻ yên tâm lập gia đình và sinh con.

Theo bà Linh, chính sách khuyến sinh cần được triển khai chủ động, đồng bộ và dài hạn, lấy gia đình và phụ nữ làm trung tâm, tôn trọng quyền lựa chọn sinh con nhưng tạo điều kiện để người dân muốn sinh và có thể sinh.

Về dài hạn, bà đề nghị Quốc hội rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến dân số, lao động, an sinh xã hội và bình đẳng giới theo hướng đồng bộ. Nhà nước cần có quyết sách kịp thời, mạnh mẽ để tạo môi trường thuận lợi cho việc sinh và nuôi dạy con.

Luật Dân số sửa đổi ban hành năm 2025 đã bổ sung nhiều chính sách khuyến sinh như hỗ trợ tài chính, ưu đãi vay và mua nhà ở xã hội, miễn một số chi phí khám sàng lọc, xử phạt hành vi tiết lộ giới tính thai nhi nhằm hạn chế mất cân bằng giới tính khi sinh.

Tỷ lệ sinh toàn quốc năm 2025 chỉ đạt khoảng 1,93 con/phụ nữ, đe dọa mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030. Việt Nam cũng đang đối mặt nguy cơ dư thừa nam giới do tỷ lệ bé trai sinh ra cao hơn mức cân bằng tự nhiên từ năm 2006.

Tin Gốc: Vnexpress

Thận là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể người nhưng lại thường bị ngó lơ. Bác sĩ Y học chức năng Lưu Bác Nhân (Đài Loan) cho biết, nhiều người lầm tưởng rằng thận "hỏng" là do ăn quá mặn. Trên thực tế, kẻ sát nhân thầm lặng hủy hoại thận đáng sợ hơn nhiều chính là việc kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu kém, đặc biệt là trong chế độ ăn uống hàng ngày ẩn chứa rất nhiều "bẫy ngầm".

Bác sĩ Lưu Bác Nhân cho biết, rất nhiều người đang vô tình thực hiện các hành vi gây tổn hại cho thận mà không hề hay biết. Bản chất của bệnh thận mạn không giống như bệnh cảm cúm khiến người ta cảm thấy "đau" hay "phát bệnh" ngay lập tức. Thận thường bị phá hủy một cách âm thầm, lặng lẽ chịu đựng cho đến một ngày bệnh đột ngột chuyển biến rất nặng.

Đặc biệt, mọi người hay nghĩ thận hỏng là do ăn quá mặn, nhưng "kẻ sát nhân" thực sự đáng sợ hơn lại là tình trạng kiểm soát kém ba chỉ số: đường huyết, huyết áp và mỡ máu (hay còn gọi là hội chứng "tam cao").

Hội chứng "tam cao" tàn phá thận như thế nào?

Bác sĩ Lưu Bác Nhân giải thích cụ thể về cơ chế tàn phá của ba yếu tố này:

Đường huyết cao

Bệnh thận do tiểu đường là nguyên nhân gây suy thận phổ biến nhất trên toàn thế giới. Tình trạng đường huyết cao kéo dài sẽ khiến các vi mạch máu trong thận bị dày lên, xơ cứng, làm cho cầu thận phải chịu áp lực lọc quá mức. Lâu dần, cầu thận sẽ bị kiệt quệ, xơ hóa và mất chức năng. Người bệnh sẽ không cảm thấy đau đớn và cũng không nhận được tín hiệu cảnh báo nào, nhưng thận đang bị lão hóa đi mỗi ngày.

Huyết áp cao

Các mạch máu trong thận nhỏ và mỏng như sợi tóc. Huyết áp cao đối với chúng giống như một vòi nước áp lực mạnh xả thẳng vào một đường ống nhỏ xíu. Tình trạng này kéo dài sẽ gây tổn thương mạch máu, viêm nội mạc, giảm độ đàn hồi và khiến dòng máu nuôi dưỡng thận bị kém đi, từ đó kéo chức năng thận sụt giảm không phanh.

Mỡ máu cao (Rối loạn mỡ máu)

Nhiều người nghĩ mỡ máu cao chỉ làm tăng nguy cơ tim mạch. Thế nhưng, bác sĩ Lưu nhấn mạnh rằng thận cũng có thể bị xơ vữa động mạch. Mạch máu càng xơ cứng và chật hẹp thì lưu lượng máu đến thận càng ít, chức năng thận khi đó giống như một vòi nước đang bị siết chặt lại từ từ.

Những "bẫy ngầm" hại thận trong chế độ ăn uống hàng ngày

Ngoài hội chứng "tam cao", bác sĩ Lưu Bác Nhân cảnh báo văn hóa ăn uống hàng ngày chứa quá nhiều món ăn khiến thận phải "khiếp sợ", như sau:

Đồ kho, gà rán, topping lẩu

Đây là sự kết hợp của hàm lượng natri cao và phụ gia phốt phát. Phospho vô cơ trong thực phẩm chế biến sẵn có tỷ lệ hấp thụ cực kỳ cao, thận không thể đào thải hết sẽ làm phospho trong máu tăng vọt. Trong khi đó, lượng natri cao sẽ dẫn đến phù nề, tăng huyết áp, khiến gánh nặng của thận tăng lên gấp bội.

Trà sữa, hồng trà sữa

Bột kem béo, bột sữa chứa một lượng lớn phospho vô cơ. Thêm vào đó, chế độ ăn nhiều đường khiến đường huyết biến động mạnh, làm tăng áp lực lên cầu thận.

Cơm hộp tiện lợi

Các món ăn này đều có vị đậm đà và hàm lượng natri cao. Việc ăn ngoài thường khiến cơ thể dung nạp lượng natri cao gấp hơn hai lần so với thức ăn tự nấu. Dung nạp lượng natri cao kéo dài chính là "chuyến tàu cao tốc" dẫn đến tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận.

Đồ nướng và món ăn kiểu Hàn

Lượng protein quá nhiều kết hợp với hương vị quá đậm đà đều tạo ra áp lực đè nặng lên thận.

Rong biển, tảo bẹ, rau lang

Đây là những thực phẩm có hàm lượng kali cao. Đặc biệt khi bệnh nhân đã tiến triển sang giai đoạn 4, nếu kali không thể đào thải ra ngoài sẽ dễ dẫn đến loạn nhịp tim. Bác sĩ Lưu nhấn mạnh rằng không phải là không được ăn, mà là phải kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần ăn.

Thịt chế biến sẵn

Chẳng hạn như xúc xích, thịt nguội, hotdog, cá viên/bò viên... Nhóm này chứa hàm lượng natri và phosphas rất cao, gây hại cho thận hơn nhiều so với việc ăn thịt tươi thông thường do khả năng hấp thụ phospho vô cơ của chúng là cực lớn.

Bác sĩ Lưu Bác Nhân chỉ ra rằng, rất nhiều người cả ngày chỉ uống từ 500-800 ml nước, chỉ cần không thấy chóng mặt hay khát là họ nghĩ không có vấn đề gì. Tuy nhiên, công việc của thận là "cô đặc máu", việc uống quá ít nước giống như bắt thận phải lọc rác trong một nguồn nước bùn ô nhiễm. Thiếu nước khiến nước tiểu bị cô đặc, làm tăng gánh nặng cho thận, tăng nguy cơ sỏi thận, nhiễm trùng và bắt các cầu thận phải làm việc trong tình trạng áp lực kéo dài.

Bác sĩ Lưu giải thích, phần lớn người dân trưởng thành cần nạp từ 1.500-2.000 ml nước mỗi ngày. Riêng đối với bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính, lượng nước cần được bác sĩ chuyên khoa điều chỉnh phù hợp, nhưng tuyệt đối không phải càng uống ít càng tốt, đây là điều cần đặc biệt lưu ý.

Bác sĩ Lưu Bác Nhân nhấn mạnh, bệnh thận không đột ngột trở nên nghiêm trọng mà là kết quả của sự tích tụ những tổn thương nhỏ nhặt mỗi ngày. Việc cứu vãn và bảo vệ thận không thể chỉ dựa vào bác sĩ. Bốn cốt lõi thực sự để bảo vệ cơ quan này chính là: kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu; tránh chế độ ăn nhiều natri, nhiều phospho, nhiều đường, nhiều protein; và quan trọng nhất là phải uống đủ nước.

Tin Gốc: Vnexpress

Để chuẩn bị cho luận văn tốt nghiệp, nam sinh chi hơn 1.000 nhân dân tệ (khoảng 3,8 triệu đồng) mua gối cao su non hỗ trợ giấc ngủ sâu, cai caffeine và thiết bị điện tử trước khi ngủ. "Tôi biết đây chỉ là giải pháp tình thế nhưng vẫn muốn thử", Cheng nói khi tâm trí liên tục bị bủa vây bởi áp lực luận văn và nỗi lo việc làm. "Cơ thể tôi đã kiệt sức nhưng não không thể dừng lại. Trạng thái đó giống như một trình duyệt đang mở đồng thời 30 tab và không thể tìm thấy tab nào đang phát ra âm thanh".

Những đêm trằn trọc của Cheng không phải là câu chuyện cá biệt mà đang phản ánh một xu hướng đáng báo động trên quy mô quốc gia. Theo nghiên cứu trên 100.000 người của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch biến (CDC) Trung Quốc, thời gian ngủ trung bình của người dân từ 15 tuổi trở lên đã giảm xuống chỉ còn 7,24 giờ mỗi đêm, so với con số gần 7,5 giờ của hai thập kỷ trước. Mức giảm khoảng 15 phút nghe có vẻ nhỏ nhưng xét trên quy mô dân số 1,4 tỷ người, các nhà nghiên cứu cảnh báo đây là một mối quan ngại lớn với sức khỏe cộng đồng.

Số liệu cũng chỉ ra trung bình, người trưởng thành tại Trung Quốc phải nằm trằn trọc khoảng nửa tiếng mới có thể vào giấc. Con số này thậm chí còn cao hơn ở nhóm trẻ tuổi, những người có xu hướng thức khuya hơn, mất nhiều thời gian để ngủ hơn và ngày càng phụ thuộc vào các sản phẩm hỗ trợ hoặc thuốc ngủ.

Giấc ngủ đã trở thành một cuộc chiến và với nhiều người, đó là một bệnh lý cần can thiệp y tế. Sách trắng năm 2024 của Hội Nghiên cứu Giấc ngủ Trung Quốc cho thấy sinh viên đại học thế hệ sinh sau năm 2000 dành trung bình 8 giờ mỗi ngày trước màn hình điện tử và nhiều người chỉ chịu đặt điện thoại xuống khi đã quá nửa đêm.

Khi các liệu pháp thông thường không còn hiệu quả, những người mất ngủ buộc phải tìm đến biện pháp can thiệp mạnh hơn. Vật lộn với chứng mất ngủ mạn tính hơn hai năm, anh Li, nhân viên văn phòng 28 tuổi ở thành phố Quảng Châu, phải dùng đến thuốc ngủ kê đơn và Đông y sau khi các liệu pháp thông thường không có hiệu quả.

Anh phải uống luân phiên zopiclone và zolpidem dù lo sợ tác dụng phụ như mệt mỏi hay mộng du. Hiện Li duy trì uống thuốc 2-3 đêm mỗi tuần dù biết đây là thói quen không thể kéo dài. "Uống thuốc vào tôi ngủ cũng chẳng ngon giấc nhưng nếu không có thuốc thì hoàn toàn không thể ngủ được", Li chia sẻ.

Bác sĩ Pan Jiyang, Giám đốc Trung tâm Y học Giấc ngủ thuộc Bệnh viện Thống nhất số 1 của Đại học Ký Nam (Quảng Đông), nhận thấy xu hướng trẻ hóa bệnh nhân rối loạn giấc ngủ ngay tại phòng khám của ông. Khoa y học giấc ngủ, nơi một thập kỷ trước chủ yếu điều trị cho bệnh nhân trung niên và người cao tuổi, giờ đây đang chứng kiến làn sóng bệnh nhân ở độ tuổi 20 và đầu 30 tăng vọt.

Các lịch hẹn khám vốn trước đây rất dễ đăng ký thì nay trở nên khan hiếm, thời gian chờ đợi tại các bệnh viện lớn kéo dài đến vài tuần. Độ tuổi của bệnh nhân đã giảm đáng kể và tình trạng bệnh lý của họ thường không liên quan đến sự suy giảm chức năng sinh lý do tuổi tác mà gắn liền với các hội chứng lo âu, áp lực nghề nghiệp và sự kiệt quệ về mặt cảm xúc.

Với các bác sĩ lâm sàng chuyên khoa nhi và vị thành niên, chứng mất ngủ hiếm khi là một bệnh lý độc lập mà là biểu hiện bề nổi rõ ràng nhất của những bất ổn tâm lý sâu sắc hơn. Bác sĩ Ni Zhe, Phó trưởng khoa Dịch vụ Tâm lý Xã hội thuộc Trung tâm Sức khỏe Tâm thần, Đại học Y Chiết Giang, cho hay làn sóng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ phản ánh thực trạng đáng báo động về sức khỏe tâm lý vị thành niên. Việc học sinh sợ đi học hoặc phải nghỉ học chữa bệnh tăng cao chính là hệ quả trực tiếp từ các rối loạn lo âu và trầm cảm tiềm ẩn.

"Trong công tác lâm sàng, chúng tôi ghi nhận ba hiện tượng gần như luôn xuất hiện đồng thời là: rối loạn giấc ngủ, lạm dụng Internet và mất kết nối xã hội. Chúng tạo thành một vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm", bác sĩ Ni nói.

Người bệnh bị lệch khỏi nhịp sinh học bình thường khi ăn uống không điều độ, lười vận động và hệ quả tất yếu là hệ thần kinh không thể thiết lập lại giấc ngủ tự nhiên.

Theo bác sĩ Ni, nguyên nhân gốc rễ nằm ở vùng vỏ não trước trán chưa hoàn thiện của người trẻ, nơi vốn có nhiệm vụ kiểm soát và điều hòa hành vi. Khi người trẻ tiếp xúc với các kích thích cường độ cao như xem các video ngắn và trò chơi điện tử suốt nhiều giờ, ngưỡng kích thích của não bộ sẽ tăng lên đáng kể. Trẻ luôn sống trong trạng thái "đói" kích thích và không thể tự cân bằng. Vì vậy, vào ban đêm, khi cơ thể phát tín hiệu cần thả lỏng để ngủ, não bộ lại chống cự vì vẫn đang quen chạy theo các kích thích mạnh ban ngày.

Bà Shi Yu, nhà sáng lập Studio Dịch vụ Tâm lý Mentaverse, Bắc Kinh, nhận định rối loạn giấc ngủ ở giới trẻ chỉ là bề nổi của các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, lo âu. Tuy nhiên, nhiều trẻ phải khám lệch sang khoa giấc ngủ do cha mẹ sợ định kiến kép: vừa sợ con mang tiếng mắc bệnh tâm thần, vừa sợ bị coi là thất bại trong giáo dục.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu ngủ mạn tính mang tính thế hệ còn bị can thiệp bởi nhu cầu giành quyền tự chủ. Khi ban ngày bị bủa vây bởi áp lực học tập và sự giám sát, ban đêm là khoảng thời gian duy nhất trẻ cảm thấy tự do. Thức khuya chính là cách các em đổi giấc ngủ lấy không gian tự quyết cuối cùng.

Thực trạng này đạt đỉnh điểm bởi bầu không khí ngột ngạt trong các gia đình hiện đại. Lịch trình dày đặc, sự hoài nghi của cha mẹ và tương lai mờ mịt gieo rắc xung đột nội tâm âm ỉ. Qua nhiều năm, áp lực tích tụ thành trạng thái tâm lý cận lâm sàng. Khoảng trống bất ổn đó là môi trường lý tưởng để chứng mất ngủ bén rễ và tự lặp lại theo vòng xoáy độc hại.

Trước thực trạng này, các nhà hoạch định chính sách đã bắt đầu vào cuộc khi ban hành chỉ thị quy định khung giờ ngủ chuẩn cho học sinh và cấm các trường học bắt đầu tiết học quá sớm. Đến tháng 10/2025, chính sách được thắt chặt khi áp lực học tập, lạm dụng Internet và thiếu ngủ được xác định là nguyên nhân trực tiếp hủy hoại sức khỏe tâm thần vị thành niên. Cơ quan này yêu cầu lập hệ thống cảnh báo tâm lý toàn quốc, áp dụng "tuần không thi cử", cấm xếp hạng điểm số và buộc học sinh vận động hai tiếng mỗi ngày.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc lùi giờ học chỉ giải quyết phần ngọn. Bà Yin Fei, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Giáo dục Gia đình, Đại học Sư phạm Nam Kinh, cho rằng nếu không giảm tải áp lực thực chất, học sinh sẽ chỉ đến trường muộn hơn nhưng đêm xuống vẫn đi ngủ muộn như cũ. Bà kêu gọi một giải pháp hệ thống hơn như tăng đầu tư vào y tế tâm thần học đường, siết quy định giờ làm việc của lao động trẻ và nâng cao năng lực sàng lọc rối loạn giấc ngủ ngay tại các cơ sở y tế ban đầu.

Với những người trẻ như Cheng, chiếc gối hỗ trợ giấc ngủ được mua vài tuần trước chỉ mang lại những chuyển biến ít ỏi, vài đêm có khá hơn nhưng phần lớn vẫn như cũ. Anh thừa nhận: "Tôi nghĩ điều mình thực sự cần là giảm bớt áp lực cuộc sống. Nhưng đó lại là thứ không thể mua được bằng tiền".

Tin Gốc: Vnexpress