Trong vài năm trở lại đây, cụm từ “ăn lành mạnh” trở thành một xu hướng phổ biến, đặc biệt trên mạng xã hội. Những bữa ăn được trình bày đẹp mắt, ít dầu mỡ, nhiều rau xanh, nước ép hay thực đơn “không tinh bột” thường được xem là chuẩn mực của sức khỏe.
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn đó là không ít ngộ nhận, khiến nhiều người áp dụng sai cách và đối mặt với những hệ lụy khó lường.
– Đường “tự nhiên” tốt hơn đường tinh luyện: Nhiều người tin rằng mật ong hay các loại siro tự nhiên là lựa chọn lành mạnh hơn đường trắng.
Tuy nhiên, về bản chất, tất cả đều là đường và cung cấp năng lượng tương đương. Việc tiêu thụ quá nhiều, dù dưới dạng “tự nhiên”, vẫn làm tăng nguy cơ tăng cân và rối loạn chuyển hóa. Những vi chất có trong đường chưa tinh chế là không đáng kể và không đủ để bù đắp rủi ro.
– Thực phẩm không gluten (protein chính trong lúa mì và các loại ngũ cốc) luôn tốt hơn: Xu hướng “ăn không gluten” đang phổ biến, nhưng không phải ai cũng cần tránh gluten.
Chỉ những người mắc bệnh không dung nạp gluten mới cần loại bỏ hoàn toàn. Với đa số, ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt hay bánh mì nguyên cám mới là lựa chọn tốt nhờ giàu chất xơ và có lợi cho hệ tiêu hóa. Điều quan trọng không phải là “có gluten hay không” mà là giá trị dinh dưỡng tổng thể.
– Dầu dừa là chất béo lành mạnh: Dầu dừa thường được ca ngợi như “siêu thực phẩm”, nhưng thực tế lại chứa tới khoảng 85% chất béo bão hòa. Loại chất béo này có thể làm tăng cholesterol xấu và nguy cơ bệnh tim mạch nếu dùng nhiều.
Dầu dừa có thể dùng với lượng nhỏ, nhưng không nên thay thế hoàn toàn các loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa như dầu ô liu hay dầu hạt cải.
– Trứng gây hại cho tim mạch: Trứng từng bị “kết tội” vì chứa cholesterol, nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy cholesterol trong thực phẩm không ảnh hưởng mạnh đến cholesterol máu như từng nghĩ.
Thay vào đó, chất béo bão hòa mới là yếu tố đáng lo ngại hơn. Trứng vẫn có thể nằm trong chế độ ăn cân bằng, miễn là được chế biến lành mạnh, chẳng hạn như luộc hoặc chần thay vì chiên với nhiều dầu mỡ.
– Ngũ cốc là bữa sáng hoàn hảo: Ngũ cốc thường được quảng bá là thực phẩm lành mạnh, nhưng thực tế nhiều loại chứa lượng đường và chất béo cao. Điều này khiến tổng năng lượng tăng đáng kể, không phù hợp nếu đang kiểm soát cân nặng.
Những lựa chọn như cháo yến mạch thường tốt hơn. Nếu dùng ngũ cốc, cần chú ý khẩu phần và thành phần trên nhãn.
– Nước ép là cách tốt nhất để ăn rau quả: Nước ép trái cây và rau củ tiện lợi nhưng không phải “con đường tắt” cho dinh dưỡng. Khi ép, lượng đường tự do tăng lên trong khi chất xơ giảm.
Vì vậy, nước ép chỉ nên tính là một phần trong khẩu phần rau quả mỗi ngày và giới hạn khoảng 150ml. Ăn nguyên quả vẫn là lựa chọn tối ưu hơn cho sức khỏe.
– Thực phẩm lên men luôn tốt: Các thực phẩm lên men như kim chi hay sữa chua được cho là có lợi cho đường ruột. Điều này đúng ở mức độ nhất định, nhưng không phải tất cả đều “tốt vô điều kiện”.
Nhiều sản phẩm chứa lượng muối hoặc đường cao, có thể ảnh hưởng đến tim mạch nếu tiêu thụ nhiều. Lợi ích của thực phẩm lên men vẫn đang được nghiên cứu thêm, do đó cần sử dụng có chọn lọc.
– Cơ thể cần “thải độc” thường xuyên: Các chế độ “detox” được quảng bá rầm rộ với lời hứa làm sạch cơ thể. Tuy nhiên, cơ thể con người đã có hệ thống giải độc tự nhiên thông qua gan, thận và phổi.
Việc nhịn ăn hay dùng sản phẩm giải độc chỉ mang lại cảm giác “nhẹ người” tạm thời nếu bạn giảm đồ ăn không lành mạnh, nhưng không có tác dụng lâu dài nếu thói quen cũ quay lại. Một lối sống cân bằng mới là giải pháp bền vững.
– Thịt đỏ luôn có hại: Thịt đỏ thường bị gắn với nguy cơ bệnh tim và ung thư, nhưng không phải hoàn toàn cần loại bỏ. Đây vẫn là nguồn cung cấp protein và sắt quan trọng. Vấn đề nằm ở lượng tiêu thụ và cách chế biến.
Ăn quá nhiều thịt đỏ hoặc thịt chế biến sẵn mới làm tăng nguy cơ bệnh tật. Lựa chọn thịt nạc và ăn ở mức vừa phải là cách tiếp cận hợp lý.
– Mọi chất béo đều xấu: Không phải tất cả chất béo đều có hại. Chất béo không bão hòa, có trong dầu thực vật, cá béo hay các loại hạt, lại có lợi cho tim mạch. Ngược lại, chất béo bão hòa cần được hạn chế. Vì vậy, thay vì “tránh chất béo”, điều quan trọng là lựa chọn đúng loại chất béo và cân đối trong khẩu phần ăn.
Theo theo chuyên gia dinh dưỡng người Anh, Hannah Elliott, những lầm tưởng về dinh dưỡng thường xuất phát từ thông tin thiếu kiểm chứng hoặc bị đơn giản hóa quá mức. Thực tế, không có thực phẩm “tốt tuyệt đối” hay “xấu hoàn toàn”.
Một chế độ ăn lành mạnh cần sự cân bằng, đa dạng và phù hợp với nhu cầu cá nhân. Hiểu đúng bản chất thực phẩm sẽ giúp mỗi người đưa ra lựa chọn sáng suốt hơn cho sức khỏe lâu dài.
Người phụ nữ sống ở Đống Đa không nhớ mình đã ngồi im bao lâu trong phòng khám, hình ảnh đứa con lớn lên thiếu mẹ hiện ra không dứt. Nhưng tinh thần thép được rèn qua 20 năm một mình bươn chải ở Hà Nội sớm giúp cô tự sốc lại bản thân. Thay vì chìm vào câu hỏi "Tại sao lại là mình?", Linh chọn cách nhìn đây là bài kiểm tra, không phải bản án.
"Cứ ba tháng tôi tái khám một lần, xem nó như căn bệnh mạn tính để sống chung, chứ không phải để ủ rũ hay trách móc", cô nói, thêm rằng 6 năm trôi qua vẫn sống khỏe mạnh.
Khác với Linh, Ánh Hoa đối mặt với ung thư máu từ năm 12 tuổi. Trải qua những ngày tháng tuổi thơ gắn liền với giường bệnh cùng hóa chất và nỗi sợ hãi, Hoa quyết định thay đổi tâm thế. Cô coi mỗi đợt truyền thuốc là một cuộc chiến nhỏ cần chinh phục. Sau gần 15 năm kiên trì, cô nhận kết quả đẩy lui bệnh hoàn toàn và hiện là thành viên tích cực của Sáng kiến Ung thư Muối.
Tại Việt Nam, theo số liệu GLOBOCAN 2022, mỗi năm có khoảng 180.480 ca ung thư mới và 120.184 ca tử vong, biến ung thư thành gánh nặng y tế hàng đầu. Song song gánh nặng thể chất là một cuộc khủng hoảng tâm lý âm thầm. Như nghiên cứu của Bệnh viện Quân y 103 trên 264 bệnh nhân tại khoa Ung bướu cho thấy gần 58% người bệnh bị trầm cảm.
Với nhóm trẻ tuổi, hệ quả còn nặng nề hơn. Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore trên 20.000 bệnh nhân cho thấy nhóm 25 đến 30 tuổi có nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý suốt đời cao hơn ngay cả sau khi bệnh thuyên giảm, và nhóm từ 15 đến 19 tuổi có nguy cơ tự tử cao hơn đáng kể so với dân số chung.
Bác sĩ Nguyễn Thị Diễm Hương, Phòng khám Hỗ trợ điều trị Ung thư, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho biết những bệnh nhân vượt xa tiên lượng ban đầu thường có chung một đặc điểm là họ không coi ung thư là án tử hình.
"Họ xem đó là một chặng đường cần vượt qua, từ đó giữ được tâm lý thảnh thơi và năng lượng tích cực ngay cả trong những giai đoạn điều trị nặng nề nhất", bà nói.
Về mặt sinh học, các nghiên cứu ghi nhận nhóm bệnh nhân này thường duy trì hoạt động miễn dịch tốt hơn, đặc biệt ở tế bào diệt tự nhiên và tế bào lympho T. Ngược lại, bệnh nhân trầm cảm, lo âu kéo dài thường ít tuân thủ phác đồ, bỏ tái khám, khiến bệnh tiến triển nặng hơn và tiên lượng kém hơn.
Y học hiện đại cũng đang thay đổi bức tranh tổng thể. Một số loại ung thư như tuyến giáp, vú, tiền liệt tuyến và đại tràng, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời, có tỷ lệ sống trên 5 năm vượt 90%. Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, nhấn mạnh rằng ngưỡng 5 năm là mốc quan trọng vì tế bào ung thư thường di căn mạnh nhất trong 2-3 năm đầu. Qua mốc đó, ngay cả khi tái phát, bệnh nhân vẫn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện kịp thời.
Tuy nhiên, bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đưa ra cảnh báo sự lạc quan không nên được áp dụng như một công thức chung. Nhiều loại ung thư vẫn tiến triển nhanh, có thể tái phát và tiên lượng hạn chế. Kỳ vọng thái quá đôi khi dẫn đến trì hoãn những quyết định điều trị quan trọng.
"Và sống lâu hơn không tự động nghĩa là 'sống tốt hơn', khi nhiều bệnh nhân phải đánh đổi bằng tác dụng phụ kéo dài, chi phí điều trị lớn và áp lực tâm lý triền miên. Mỗi bệnh nhân cần được đánh giá rất cá thể hóa, không thể mặc định", ông nói.
Ngày 25-5, 23 bệnh nhân đang điều trị các triệu chứng nghi ngộ độc thực phẩm tại khoa truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Gia Lai tại phường Quy Nhơn.
Những bệnh nhân này tới từ nhiều khu vực khác nhau trên địa bàn các phường khu vực đô thị Quy Nhơn và lân cận.
Họ có cùng điểm chung là mua và ăn bánh mì tại cửa hàng bánh mì L.H. trên đường Hùng Vương, phường Quy Nhơn.
Nằm điều trị tại bệnh viện đã 3 hôm nay, vợ chồng bệnh nhân N.N.L. (60 tuổi) và N.T.T.K. (56 tuổi, trú phường Quy Nhơn Đông) vẫn chưa hết các triệu chứng ngộ độc.
Ông L. cho hay sáng 22-5 có ghé cửa hàng L.H. mua bánh mì về để hai vợ chồng ăn sáng. Sau khi ăn xong, đến chiều tối cùng ngày, cả hai bắt đầu đau bụng, ói mửa, đi ngoài liên tục, mỏi mệt nhiều nên đến bệnh viện cấp cứu.
Khi đến viện, nhiều người khác cũng lần lượt nhập viện, vào điều trị tại khoa này với vợ chồng ông L. cùng các triệu chứng tương tự.
Ở phòng bệnh khác, bệnh nhân H.N.H.H., trú phường Quy Nhơn, cho hay cũng bị ngộ độc sau khi ăn bánh mì tại cơ sở trên vào trưa 22-5.
Triệu chứng của anh là đi ngoài liên tục, sốt cao, kiệt sức. Theo anh H., trước đây anh vẫn thường xuyên ăn bánh mì tại cơ sở này, nhưng chưa bao giờ bị ngộ độc như lần này.
Bệnh nhân này thông tin trong ngày 25-5, chủ cơ sở bánh mì trên đã đến thăm hỏi anh và các bệnh nhân khác để gửi lời xin lỗi, cam kết sẽ chịu mọi chi phí điều trị tại bệnh viện.
Bác sĩ Phạm Châu Duy - Trưởng khoa truyền nhiễm - cho biết từ ngày 23-5 tới nay đơn vị đã tiếp nhận 23 bệnh nhân nghi ngộ độc thực phẩm với triệu chứng tương tự nhau. Hiện các bệnh nhân đáp ứng điều trị, đang được bệnh viện theo dõi thêm, chưa cho xuất viện.
"Nhắc đến trẻ hóa da, phần lớn mọi người thường nghĩ đến việc xóa nếp nhăn, làm căng da hay cải thiện các dấu hiệu lão hóa nhìn thấy được trên bề mặt. Tuy nhiên những hiểu biết mới về sinh học lão hóa cho thấy quá trình lão hóa da phức tạp hơn rất nhiều và không chỉ diễn ra ở lớp ngoài cùng của da", PGS.TS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TP.HCM, cho biết như vậy tại Hội nghị khoa học thường niên Hội Da liễu TP.HCM lần thứ 22, được tổ chức vào ngày 31-5 tại TP.HCM.
Ông Hào cho biết các nghiên cứu cho thấy quá trình lão hóa sinh học bắt đầu từ khá sớm, thường vào cuối tuổi 20. Mặc dù ở giai đoạn này cơ thể vẫn khỏe mạnh và chưa xuất hiện nhiều biểu hiện lâm sàng, nhưng những thay đổi vi thể đã âm thầm diễn ra bên trong.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận lượng collagen tự nhiên của da bắt đầu suy giảm từ khoảng 25 tuổi, với tốc độ trung bình khoảng 1% mỗi năm. Quá trình tiêu xương vùng mặt cũng có thể khởi phát từ cuối thập niên thứ hai của cuộc đời.
Từ những hiểu biết này, một xu hướng mới trong y học tái tạo đã hình thành, được gọi là "trẻ hóa dự phòng" hoặc "tiền trẻ hóa". Thay vì chờ đến khi xuất hiện nếp nhăn, da chùng nhão hay đốm sắc tố mới bắt đầu can thiệp, các chuyên gia khuyến khích thực hiện các biện pháp bảo tồn và kích hoạt khả năng tái tạo tự nhiên của làn da ngay từ giai đoạn sớm.
Mục tiêu của chiến lược này là duy trì hoạt động của các nguyên bào sợi, bảo tồn chức năng của ty thể, kích thích sản xuất collagen và elastin, đồng thời hạn chế những tổn thương tích lũy do quá trình lão hóa gây ra.
Nói cách khác, thay vì điều trị hậu quả, y học tái tạo hướng đến việc làm chậm hoặc trì hoãn quá trình hình thành các dấu hiệu lão hóa ngay từ đầu.
Hiện nay nhiều công nghệ và sản phẩm đang được ứng dụng theo hướng tiếp cận này.
Điểm khác biệt của trẻ hóa dự phòng nằm ở chỗ nhiều can thiệp được thực hiện khi làn da vẫn còn tương đối khỏe mạnh và chưa xuất hiện các biểu hiện lão hóa rõ rệt. Mục tiêu không phải là thay đổi diện mạo tức thời mà là duy trì chất lượng làn da trong thời gian dài, giúp quá trình lão hóa diễn ra chậm hơn và làn da giữ được trạng thái khỏe mạnh lâu hơn.
Ông Hào cho biết y học tái tạo đang trở thành một trong những lĩnh vực phát triển nhanh nhất của y học hiện đại, với nhiều ứng dụng từ ghép tạng, kỹ thuật mô đến công nghệ tế bào và vật liệu sinh học. Trong đó, da liễu được đánh giá là một trong những chuyên ngành có nhiều lợi thế để trở thành lĩnh vực tiên phong.
Theo các chuyên gia, y học tái tạo hướng đến mục tiêu thay thế, sửa chữa hoặc tái tạo tế bào, mô và cơ quan nhằm khôi phục chức năng bình thường của cơ thể.
