Vitamin C là một trong những hoạt chất được sử dụng phổ biến trong các sản phẩm chăm sóc da nhờ khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ làm sáng da và kích thích tổng hợp collagen.
Điều này khiến không ít người cho rằng serum vitamin C cũng có thể đóng vai trò như một lớp chống nắng bổ sung, thậm chí đủ để thay thế kem chống nắng trong một số trường hợp.
Thực tế, nhận định này không chính xác.
Kem chống nắng hoạt động theo cơ chế hoàn toàn khác với vitamin C. Các thành phần chống nắng được thiết kế để hấp thụ, phản xạ hoặc tán xạ tia cực tím trước khi chúng xâm nhập vào da.
Một sản phẩm chống nắng phổ rộng có thể bảo vệ trước cả tia UVB, nguyên nhân gây cháy nắng và làm tăng nguy cơ ung thư da, đồng thời hạn chế tác động của tia UVA vốn liên quan đến lão hóa, tăng sắc tố và tổn thương cấu trúc da.
Trong khi đó, vitamin C không hấp thụ tia UVA hay UVB.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Vi chất dinh dưỡng Linus Pauling thuộc Đại học bang Oregon, vitamin C không được xem là một chất chống nắng vì hoạt chất này không có khả năng ngăn tia cực tím đi vào da. Vai trò chính của vitamin C là chống oxy hóa, giúp hạn chế một phần tổn thương sinh ra sau khi da đã tiếp xúc với tia UV.
Giáo sư Rosalind Simpson, chuyên gia da liễu tại Đại học Nottingham, cho biết vitamin C không thể thay thế các bộ lọc tia cực tím.
“Bản thân vitamin C không có khả năng bảo vệ trước tia UVA hay UVB như kem chống nắng. Điều được quan tâm là khả năng trung hòa các gốc tự do hình thành khi da tiếp xúc với tia cực tím và ô nhiễm môi trường”, bà nói.
Các gốc tự do là những phân tử có tính phản ứng cao, được tạo ra sau khi da tiếp xúc với ánh nắng. Chúng có thể thúc đẩy quá trình phân hủy collagen, khiến da nhanh xuất hiện nếp nhăn và giảm độ đàn hồi.
Vitamin C góp phần trung hòa các gốc tự do này, từ đó hạn chế một phần tổn thương do quá trình oxy hóa gây ra. Điều này cũng đồng nghĩa vitamin C không ngăn được tia cực tím tiếp xúc với da mà chỉ giúp giảm bớt hậu quả do tia UV để lại.
Kem chống nắng là nền tảng bảo vệ da trước tia cực tím
Khả năng hỗ trợ bảo vệ da của vitamin C đã được nghiên cứu trong nhiều năm, nhưng hầu hết bằng chứng đều cho thấy hoạt chất này chỉ phát huy giá trị khi được sử dụng cùng kem chống nắng.
Một nghiên cứu công bố năm 1996 đã đánh giá hiệu quả của vitamin C và vitamin E khi sử dụng riêng lẻ hoặc kết hợp với kem chống nắng.
Kết quả cho thấy các chất chống oxy hóa có thể tăng cường khả năng bảo vệ da trước tổn thương do tia cực tím gây ra, đặc biệt là tổn thương liên quan đến tia UVA, nhưng hiệu quả rõ rệt chỉ xuất hiện khi dùng đồng thời với kem chống nắng.
Các tác giả kết luận rằng chất chống oxy hóa có thể đóng vai trò là lớp bảo vệ bổ sung bên cạnh các sản phẩm chống nắng đã được chứng minh hiệu quả, chứ không phải giải pháp thay thế.
Những nghiên cứu sau đó cũng ghi nhận kết quả tương tự. Một tổng hợp các bằng chứng cho thấy vitamin C khi kết hợp với kem chống nắng giúp giảm tổn thương do các gốc tự do, tăng cường khả năng bảo vệ của da trước ánh nắng so với chỉ dùng kem chống nắng đơn thuần.
Theo Giáo sư Simpson, kem chống nắng vẫn là nền tảng trong mọi chiến lược bảo vệ da trước ánh nắng.
“Không gì có thể thay thế một loại kem chống nắng phổ rộng có khả năng bảo vệ trước cả tia UVA và UVB, kết hợp với những thói quen tiếp xúc ánh nắng hợp lý”, bà nhấn mạnh.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên thoa kem chống nắng đủ lượng khoảng 15-20 phút trước khi ra ngoài, bôi lại sau mỗi hai giờ hoặc sớm hơn nếu bơi lội, đổ nhiều mồ hôi.
Bên cạnh đó, việc đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn, đeo kính chống tia UV và hạn chế ở ngoài trời trong khoảng thời gian nắng gắt từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều vẫn là những biện pháp bảo vệ hiệu quả.
Bộ Y tế vừa ban hành quyết định "Hướng dẫn nội dung chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em dưới 6 tuổi", trẻ sẽ được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm trên phạm vi toàn quốc.
Theo đó, nội dung khám sức khỏe định kỳ bao gồm các dấu hiệu sinh tồn; đánh giá tình trạng dinh dưỡng; đánh giá sự phát triển tinh thần, vận động; đánh giá tiêm chủng; thăm khám toàn thân và các bộ phận: da, đầu - cổ, mắt, tai mũi họng, răng miệng, hô hấp, tim mạch, bụng và cơ quan sinh dục, cơ xương khớp, thần kinh, phát hiện nguy cơ tự kỷ.
Bên cạnh việc đánh giá các chỉ số tăng trưởng, dinh dưỡng, tiêm chủng và khám các cơ quan, bác sĩ sẽ thực hiện đánh giá sự phát triển tinh thần - vận động, đồng thời phát hiện nguy cơ tự kỷ ngay trong quá trình khám định kỳ.
Bộ Y tế ban hành kèm theo bảng tham chiếu đánh giá sự phát triển tinh thần - vận động theo từng giai đoạn từ sơ sinh đến dưới 6 tuổi. Mỗi nhóm tuổi đều có những mốc phát triển cụ thể về giao tiếp, ngôn ngữ, nhận thức, tương tác xã hội và vận động.
Theo hướng dẫn, chỉ cần có một tiêu chí không đạt ở phần phát triển tinh thần hoặc vận động thì kết quả đánh giá của phần đó sẽ được ghi nhận là "không đạt", giúp nhân viên y tế kịp thời theo dõi hoặc chỉ định đánh giá chuyên sâu hơn.
Đối với trẻ từ 16 đến 30 tháng tuổi, Bộ Y tế hướng dẫn sử dụng bộ câu hỏi sàng lọc nguy cơ tự kỷ M-CHAT-R - một công cụ đang được sử dụng rộng rãi trên thế giới để phát hiện sớm nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ.
Bộ câu hỏi gồm 20 nội dung, tập trung đánh giá khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ trong đời sống hằng ngày.
Bộ Y tế hướng dẫn trẻ sẽ được khám tại trạm y tế xã phường; các địa điểm khám sức khỏe lưu động bố trí hợp lý hoặc các cơ sở y tế công lập và ngoài công lập các cấp khám bệnh, chữa bệnh ban đầu và cơ bản.
Theo đó, các địa phương lập kế hoạch khám sức khỏe định kỳ cho trẻ; thông tin rộng rãi về buổi khám; thông báo đến cha, mẹ...
Mỗi dây chuyền khám gồm bác sĩ, điều dưỡng hoặc hộ sinh và nhân viên hỗ trợ; được trang bị dụng cụ khám, đồ chơi phục vụ đánh giá phát triển tinh thần - vận động cũng như sổ sức khỏe điện tử.
Kết quả khám sẽ được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, liên thông với hệ thống dữ liệu y tế và bảo hiểm y tế theo quy định.
Theo Bộ Y tế, trong quá trình khám, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử của trẻ và người mẹ, đánh giá đầy đủ các nội dung chuyên môn, tư vấn theo dõi hoặc can thiệp.
Trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ mắc bệnh, trẻ sẽ được tư vấn chuyển đến cơ sở khám chữa bệnh phù hợp để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Sáng 20.5, Bệnh viện Việt - Hàn Đà Nẵng (thành phố Đà Nẵng) cho biết các bác sĩ Khoa Nội tổng hợp của bệnh viện vừa liên tiếp cấp cứu thành công 2 bệnh nhân lớn tuổi bị nhồi máu não cấp bằng phương pháp tiêu sợi huyết.
Nhờ được đưa đến bệnh viện trong "thời gian vàng", 2 bệnh nhân đã vượt qua nguy cơ tàn phế và đang hồi phục tích cực.
Trường hợp đầu tiên là cụ ông Nguyễn C. (85 tuổi, ở xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi).
Theo người nhà, vào khoảng 5 giờ sáng 17.5, sau khi đi tập thể dục về, cụ bất ngờ mệt lả, yếu hẳn nửa người bên trái.
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình lập tức đưa người bệnh đến cấp cứu tại Bệnh viện Việt - Hàn Đà Nẵng.
Người bệnh nhập viện lúc 7 giờ 15 phút cùng ngày trong tình trạng yếu liệt nửa người. Ngay sau khi tiếp nhận, các bác sĩ đã kích hoạt quy trình cấp cứu đột quỵ khẩn cấp.
Chưa đầy 60 phút kể từ khi vào viện, người bệnh đã được hoàn tất các xét nghiệm lâm sàng, chụp CT sọ não và tiến hành truyền thuốc tiêu sợi huyết.
Chỉ 1 ngày sau, ngày 18.5, Khoa Nội tổng hợp tiếp tục tiếp nhận ca đột quỵ thứ 2 là cụ ông Lê Ngọc Th. (71 tuổi, ở xã Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi). Người bệnh xuất hiện triệu chứng yếu nửa người bên trái kèm méo miệng tại nhà. Gia đình nhanh chóng đưa cụ đến bệnh viện cấp cứu lúc 15 giờ 10 phút.
Tương tự ca bệnh trước, các bác sĩ đã khẩn trương đánh giá tình trạng, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và chỉ định liệu pháp tiêu sợi huyết ngay trong "thời gian vàng", giúp làm tan cục máu đông, tái thông mạch máu não cho người bệnh.
Đến ngày 20.5, sức khỏe của 2 bệnh nhân đều tiến triển tốt. Hiện 2 cụ tiếp tục được theo dõi, chăm sóc và điều trị tích cực tại Khoa Nội tổng hợp.
Tình trạng yếu liệt cải thiện rõ rệt, người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, các chỉ số sinh tồn ổn định và đã có thể vận động trở lại.
Bác sĩ Lê Thị Thanh Tâm, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Việt - Hàn Đà Nẵng, cho biết trong cấp cứu đột quỵ, cửa sổ vàng để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đạt hiệu quả cao nhất là trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời mang ý nghĩa sống còn đối với người bệnh.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST để nhận diện sớm đột quỵ, gồm: khuôn mặt mất cân xứng, méo miệng; yếu liệt tay chân; nói đớ hoặc không nói được.
Bác sĩ Lê Thị Thanh Tâm khuyến cáo khi người thân xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, cần lập tức gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất. Tuyệt đối không chờ đợi người bệnh tự hồi phục, không tự ý cạo gió, chích máu hay sử dụng các phương pháp truyền miệng tại nhà, tránh đánh mất cơ hội vàng cứu sống người bệnh.
Thông tin từ Bệnh viện E ngày 3/7 cho biết, các bác sĩ vừa tiếp nhận và điều trị một trường hợp hiếm gặp khi người bệnh phải hai lần kích hoạt quy trình cấp cứu đột quỵ chỉ trong một ngày.
Khoảng 1h sáng, nữ bệnh nhân 68 tuổi được đưa vào Bệnh viện E trong tình trạng yếu nửa người bên phải. Đồng thời, người bệnh còn có tiền sử rung nhĩ, từng thay van tim sinh học và tăng huyết áp.
Ngay khi tiếp nhận, quy trình báo động đột quỵ được kích hoạt với sự phối hợp của các chuyên khoa Cấp cứu, Chẩn đoán hình ảnh, Tim mạch và Hồi sức tích cực.
Kết quả chụp cắt lớp và các thăm dò hình ảnh ban đầu cho thấy người bệnh chưa bị tắc mạch máu não lớn, đủ điều kiện điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch.
Điểm đánh giá mức độ đột quỵ theo thang NIHSS giảm từ 4 xuống còn 1 điểm.
Tưởng chừng đã qua cơn nguy kịch, lúc 22h20 cùng ngày, người bệnh bất ngờ xuất hiện cơn đột quỵ thứ hai khi đang được theo dõi tại phòng hồi sức.
Người phụ nữ 68 tuổi rơi vào trạng thái lơ mơ, nói ngọng và liệt hoàn toàn nửa người bên trái. Điểm NIHSS tăng từ 1 lên 14 điểm (mức độ đột quỵ nặng đe dọa trực tiếp đến tính mạng).
BSCKII Nguyễn Minh Châu, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện E, cho biết đây là một trường hợp đột quỵ kép hiếm gặp với diễn biến rất nguy hiểm.
Theo bác sĩ, cục huyết khối từ tim của người bệnh tiếp tục bong ra và lần này di chuyển sang hệ mạch máu nuôi bán cầu não đối diện, gây tắc hoàn toàn đoạn M1 của động mạch não giữa bên phải.
Theo hồ sơ bệnh án, chỉ khoảng 21 giờ trước đó, người bệnh bị đột quỵ do tổn thương ở bán cầu não trái, dẫn đến liệt người bên phải. Tuy nhiên, cục máu đông mới sau đó lại "tấn công" thẳng vào mạch máu lớn nuôi não bên phải, gây liệt hoàn toàn nửa người bên trái.
Trước tình huống hiểm nghèo, các bác sĩ nhanh chóng đánh giá tình trạng và quyết định chuyển người bệnh đến phòng can thiệp mạch để thực hiện lấy huyết khối cơ học.
Với sự phối hợp của ê-kíp cấp cứu, đột quỵ và chẩn đoán hình ảnh can thiệp, mạch máu não bị tắc đã được tái thông kịp thời, khôi phục dòng máu đến vùng não bị thiếu máu, qua đó hạn chế nguy cơ tổn thương não không hồi phục.
Qua trường hợp này, BS Châu khuyến cáo, người có các bệnh lý tim mạch đặc biệt là rung nhĩ và bệnh van tim chính là "quả bom nổ chậm" với nguy cơ hình thành huyết khối trong tim.
Khi cục máu đông bong ra và di chuyển lên não, người bệnh có thể bị đột quỵ với diễn biến nhanh và khó lường.
