Nghiêm Hoàng Linh, 35 tuổi, hiện làm việc ở trường Toán và Thống kê, Đại học Sydney – ngôi trường top 25 thế giới, top 3 ở Australia theo bảng xếp hạng đại học QS 2026.
Năm ngoái, Linh cùng ba cộng sự ở Đại học Sydney và Đại học Quốc gia Australia triển khai dự án Discovery Projects do Hội đồng Nghiên cứu Australia (ARC) tài trợ, với kinh phí gần 500.000 AUD (khoảng 360.000 USD). Giữa tỷ lệ cạnh tranh với chỉ 13% hồ sơ được chọn, dự án của nhóm thuyết phục hội đồng bởi khả năng giải mã những cấu trúc phức tạp trong mạng xã hội và sinh học.
Trước một dấu ấn trong hành trình nghiên cứu, Linh nhớ về “cú trượt” thời mới tốt nghiệp đại học, khiến anh thay đổi hoàn toàn tư duy về sự nghiệp.
Linh sinh ra ở Hà Nội, là cựu học sinh chuyên Toán – Tin, trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tốt nghiệp Đại học Miami ở Florida, Mỹ, năm 2015, với thành tích học thuật, điểm GRE (bài thi chuẩn hóa dùng ứng tuyển sau đại học) thuộc nhóm top đầu và một công bố khoa học quốc tế “dắt lưng”, Linh tự tin ứng tuyển chương trình tiến sĩ ở các đại học hàng đầu thế giới. Linh nói chờ đợi một “tấm vé rực rỡ” cho tương lai, nhưng kết quả trả về là những “gáo nước lạnh”. Các trường đồng loạt từ chối, một số nơi chỉ đưa ra lời đề nghị học thạc sĩ.
“Có lúc tôi đã nghĩ hoặc là trường top hoặc là không đi đâu cả”, Linh nhớ lại. Sự thất vọng lớn đến mức khi Southern Methodist University (SMU), ngôi trường mà Linh xếp vào nhóm “dự phòng”, mời nhập học với gói học bổng Fellowship đặc biệt dành cho sinh viên xuất sắc, anh vẫn đắn đo.
Sự do dự kéo dài đến khi Linh tìm đến giảng viên hướng dẫn cũ để xin lời khuyên. Thầy đã nói một câu khiến anh thức tỉnh: “Tuyển sinh tiến sĩ ở đâu cũng cạnh tranh khốc liệt và chỉ có rất ít người được nhận. Cuối cùng, giá trị của bằng PhD là do chính em tạo ra”.
Lời khuyên ấy giúp Linh gỡ bỏ áp lực về danh tiếng để bắt đầu nhìn nhận các lựa chọn bằng tiêu chí phù hợp: Nhóm nghiên cứu có chiều sâu, quy mô người học ít để được giáo sư hướng dẫn sát sao và chương trình học cho phép tập trung tối đa vào nền tảng lý thuyết. Anh chọn SMU, lấy bằng tiến sĩ Thống kê vào năm 2019 sau 3,5 năm.
Sau này, Hoàng Linh nhận ra cú trượt khỏi các trường top không phải là thất bại, mà là điểm khởi đầu cho sự trưởng thành trong tư duy.
“Khoa học là bình đẳng. Các nhà khoa học được ghi nhớ không phải bởi nơi họ làm việc, mà bởi những công trình họ để lại”, anh nhìn nhận.
Để hoàn tất chương trình PhD trong thời gian ngắn hơn so với thông thường (5 năm), Linh cho rằng chìa khóa nằm ở việc xây dựng nền tảng vững chắc và tư duy “luôn tìm cái mới” trong từng dự án nhỏ.
Ở SMU, anh tập trung vào 6 lớp học nền tảng về Lý thuyết, Thống kê ứng dụng và Tính toán trong năm đầu. Linh nhận định những môn cơ sở ở trình độ tiến sĩ khác xa bậc đại học, thạc sĩ về cả độ khó lẫn khối lượng kiến thức. Tại đây, mọi kết quả dù là nhỏ nhất đều phải được chứng minh chặt chẽ bằng toán học.
“Bạn sẽ gặp một cú sốc lớn khi đang ở chỗ tiêu thụ kiến thức chuyển sang tư thế của người sản xuất kiến thức. Bạn không học để tích lũy cái đã có, mà học để sáng tạo ra cái mới chưa từng tồn tại”, Linh chia sẻ.
Chàng trai Việt sau đó vượt qua thử thách lớn nhất để trụ lại là kỳ thi sát hạch cuối năm thứ nhất, kéo dài ba ngày. Trong đó, ngày đầu tiên là bài thi Lý thuyết “marathon” trong 8 tiếng liên tục. Ngày thứ hai tập trung vào tư duy mô hình trong 5 tiếng, cuối cùng là 6,5 tiếng giải quyết dữ liệu thực trên máy tính.
Bước sang năm thứ hai, Linh bắt đầu rèn luyện tư duy sáng tạo thông qua các dự án cuối kỳ. Anh luôn tự đặt ra áp lực phải tìm thấy “cái mới” trong mọi đề tài nghiên cứu.
“Công việc nghiên cứu không thể chờ đợi ý tưởng từ trên trời rơi xuống. Tôi lập danh sách ý tưởng từ việc đọc hàng loạt bài báo, dù có cái không tốt nhưng chúng là mồi lửa cho những phát hiện sau này”, anh chia sẻ.
Thói quen này giúp anh vượt qua kỳ thi sát hạch thứ hai chỉ trong 30 ngày bằng việc phát triển một ý tưởng nghiên cứu mới từ các tài liệu được giao.
Linh nhìn nhận một yếu tố khác giúp anh về đích sớm là sự đồng hành của người hướng dẫn. Linh được làm việc với một giáo sư trẻ, sẵn sàng phản hồi email lúc nửa đêm, dành cả ngày để cùng anh sửa lỗi code hay trau chuốt từng câu chữ trong bản thảo. Nhờ đó, Linh tốt nghiệp với ba bài đăng trên các tạp chí uy tín hàng đầu.
Làm việc tại Đại học Sydney từ năm 2022, chủ đề bao trùm trong các nghiên cứu của Linh là phát triển các phương pháp và lý thuyết thống kê hiện đại để khai thác tri thức từ dữ liệu lớn. Theo anh, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã dẫn tới những tập dữ liệu lớn, nhiều chiều, có cấu trúc phụ thuộc phức tạp theo thời gian, không gian và mạng lưới. Điều này làm nảy sinh nhu cầu cấp thiết về phương pháp thống kê mới, có khả năng chắt lọc thông tin, nhưng vẫn bảo toàn khả năng đưa ra các dự báo đáng tin cậy.
Dự án hiện tại của Linh và các cộng sự cũng vì mục tiêu này. Các phương pháp nhằm “lọc” ra phần thông tin quan trọng từ những bộ dữ liệu khổng lồ và nhiều tầng liên kết – từ dữ liệu gene, hồ sơ bệnh án cho tới hành vi trên mạng xã hội. Nhờ đó, các nhà sinh học có thể hiểu rõ hơn cơ chế gây bệnh, trong khi các nhà quản lý có thêm công cụ nhận diện và hạn chế sự lan truyền của thông tin sai lệch trên môi trường số.
Linh quan niệm nếu khoa học giống như một kim tự tháp 100 tầng, người ta thường chỉ nhớ viên gạch đầu tiên và cuối cùng. Nhưng từ tầng hai đến 99 là cả một hành trình dài với nhiều người.
“Tôi nghĩ điều quan trọng không phải mình đứng ở tầng nào, mà là có đang góp một viên gạch có ích cho nó hay không”, anh nói.
Ông Đinh Ngọc Sơn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh, ngày 19/7 cho biết các trường công trên địa bàn hiện có khoảng 17.000 điều hòa, trong đó 10.000 máy được lắp ở các phòng học.
Dù tỷ lệ lớp học có điều hòa đã đạt khoảng 70% (trung bình 2 máy/lớp), mức độ đầu tư vẫn chưa đồng đều, thiếu ở các trường khu vực miền núi, hải đảo, vùng khó khăn... Do đó, tỉnh dự kiến lắp mới 12.000 điều hòa trong thời gian tới.
Mặt khác, áp lực chi phí điện năng khá lớn. Năm ngoái, các trường tiêu thụ hơn 19,5 triệu kWh điện với hơn 44 tỷ đồng. Trong 5 tháng năm 2026, con số trên lần lượt là hơn 10,7 triệu kWh và 24,3 tỷ đồng. Phần lớn chi phí vận hành điều hòa hiện nay do phụ huynh học sinh trả.
Do đó, tỉnh khảo sát, đánh giá tính khả thi để lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tại các trường công lập, từ nay tới năm 2023. Trước mắt, các trường có quy mô học sinh lớn, cơ sở vật chất ổn định được ưu tiên.
Đây là lần đầu tiên Quảng Ninh thực hiện chính sách này.
Hiện, điều hòa phòng học không nằm trong danh mục được ngân sách chi trả. Chi phí mua, lắp đặt điều hòa và tiền điện ở các trường công trên cả nước là do phụ huynh học sinh đóng góp.
Năm nay, Bộ GD-ĐT quy định thí sinh phải đạt 15 điểm điểm 3 môn tổ hợp trong kỳ thi tốt nghiệp THPT mới đủ điều kiện tham gia xét tuyển ĐH. Đây được coi là điểm sàn chung cho tất cả các phương thức.
Theo thống kê từ phổ điểm và bách phân vị 5 tổ hợp A00, A01, B00, C00, D01 của Bộ GD-ĐT, có khoảng 20-30% trong tổng số hơn 1,2 triệu thí sinh không có tổ hợp nào đạt 15 điểm trở lên.
Tuy nhiên, trong số các thí sinh có tổng điểm 3 môn dưới 15, có không ít thí sinh sở hữu chứng chỉ IELTS hoặc các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế khác mà nếu quy đổi theo quy định của các trường ĐH, thì mức điểm 3 môn trở nên cao hơn 15 điểm.
N.T.T, cựu học sinh Trường THPT Thoại Ngọc Hầu (TP.HCM), cho biết năm nay thí sinh này thi các môn toán 4,5 điểm; ngữ văn 5,5 điểm; tiếng Anh 4,75 điểm và lý 4,5 điểm, muốn sử dụng tổ hợp D01 để đăng ký ngành quản trị kinh doanh Trường ĐH Văn Lang và Trường ĐH Công thương TP.HCM, nhưng tổng điểm chỉ đạt 14,75 , không đủ điều kiện xét tuyển.
Tuy nhiên thí sinh này có chứng chỉ IELTS 5.0. "Tại Trường ĐH Công thương TP.HCM và Trường ĐH Văn Lang IELTS 5.0 được quy đổi thành 7 điểm. Em có thể sử dụng điểm quy đổi này để tính tổng điểm tổ hợp D01 thành 17 điểm hay không?, N.T.T thắc mắc.
Giải đáp về vấn đề này, tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cho biết: "Thí sinh cần lưu ý là không được dùng điểm quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ để tính điểm sàn".
Cụ thể, tiến sĩ Tuấn dẫn quy định tại Quy chế tuyển sinh ĐH, nêu rõ: "Nguồn xét tuyển vào chương trình đào tạo trình độ ĐH là thí sinh có tổng điểm 3 môn thi kỳ thi tốt nghiệp THPT (kỳ thi trung học nghề đối với đối tượng trung học nghề) các năm theo tổ hợp xét tuyển (hoặc sử dụng điểm thi môn toán, ngữ văn và một môn thi khác) đạt tối thiểu 15 điểm theo thang điểm 30, áp dụng đối với thí sinh thi tốt nghiệp từ năm 2026".
Như vậy, quy định 15 điểm là điểm của 3 môn thi tốt nghiệp THPT, không cộng bất kỳ ưu tiên đối tượng, ưu tiên khu vực hoặc điểm thưởng, điểm cộng, điểm quy đổi.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Khả, Phó giám đốc Trung tâm Tuyển sinh Trường ĐH Công thương TP.HCM, cũng khẳng định: "Quy định 15 điểm này là điểm mà thí sinh có được từ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Chỉ khi nào thí sinh có 3 môn trong tổ hợp xét tuyển hoặc toán, ngữ văn và một môn thi khác đạt 15 điểm trở lên, lúc đó nếu tổ hợp môn mà thí sinh xét tuyển có môn tiếng Anh thì thí sinh mới được dùng điểm quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ".
Tiến sĩ Tuấn lưu ý thêm, Bộ GD-ĐT còn quy định điểm sàn riêng của khối ngành sức khỏe có cấp giấy phép hành nghề, sư phạm và pháp luật và cách tính điểm sàn lại khác nên nếu không chú ý sẽ dễ bị nhầm lẫn.
"Theo đó, điểm sàn 15 là quy định chung về nguồn tuyển, dành cho tất cả các phương thức xét tuyển, chịu ràng buộc về tổ hợp môn và không được cộng bất kỳ điểm ưu tiên đối tượng, ưu tiên khu vực hoặc điểm thưởng, điểm cộng nào. Thí sinh đạt sàn này mới được xét tuyển ĐH. Sau đó, thí sinh muốn xét khối ngành sức khỏe có cấp giấy phép hành nghề, sư phạm và pháp luật lại tiếp tục phải đạt điểm sàn riêng của mỗi khối ngành. Ở điểm sàn này, thí sinh vẫn không được sử dụng điểm cộng hay điểm quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ. Tuy nhiên, lại được cộng điểm ưu tiên khu vực, ưu tiên đối tượng và được tính điểm theo bất kỳ tổ hợp môn nào”, tiến sĩ Tuấn cho hay.
Đó là Bùi Trần Quang Khải (sinh năm 2004, tại TP.HCM), sinh viên ngành công nghệ thông tin chuyên ngành khoa học máy tính Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM).
Hiện đang là sinh viên năm cuối, Khải dự kiến sẽ bảo vệ tốt nghiệp vào tháng 8 tới. Tuy nhiên, tin vui đã đến sớm khi em nhận được thông báo trúng tuyển chương trình tiến sĩ tại 3 trường - ĐH Stony Brook, ĐH Tulane, đặc biệt là ĐH Duke (Mỹ) - nơi mà Khải chọn theo học với chuyên ngành kỹ thuật điện và máy tính.
Điều đáng nói, Khải lựa chọn lộ trình nộp thẳng từ cử nhân, dùng kết quả năm 3 để lên thẳng tiến sĩ mà không cần qua bậc thạc sĩ. Tại Mỹ, hệ thống giáo dục cho phép điều này nếu ứng viên chứng minh được sự trưởng thành vượt bậc trong nghiên cứu và học thuật. Khải nhận được bao gồm học bổng toàn phần và hỗ trợ sinh hoạt phí lên đến 43.775 USD mỗi năm, kéo dài trong suốt 5 năm nghiên cứu (tổng giá trị ước tính hơn 5 tỉ đồng). Khải dự kiến sẽ chính thức nhập học vào đầu tháng 8.
Để có được thành quả này, Khải đã tích lũy hơn một năm kinh nghiệm nghiên cứu cùng nhóm AIMA Research Program. Tại đây, em không chỉ được rèn luyện chuyên môn mà còn xây dựng được mạng lưới kết nối với các giáo sư tại Mỹ. Dưới sự dẫn dắt của đàn anh và gia đình, Khải đã được trang bị nền tảng về tư duy nghiên cứu đến kỹ năng chuẩn bị hồ sơ, phỏng vấn và đối ứng với hội đồng tuyển sinh quốc tế.
Chia sẻ về phương pháp học tập, Khải nhấn mạnh yếu tố đam mê và tinh thần tự tìm tòi. Đặc biệt, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ, nam sinh này quan niệm: "Điều quan trọng không chỉ là tiếp cận được nhiều thông tin mà còn phải rèn tư duy logic và giữ được khả năng suy nghĩ độc lập, 'be original', thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ".
Khải cho rằng, người làm nghiên cứu cần biết chuyển hóa kiến thức nền tảng thành cơ sở để ứng dụng và sáng tạo phát triển ý tưởng mới. Đôi khi, ta phải chấp nhận đánh đổi, dành nhiều thời gian để đào sâu một chủ đề cụ thể thay vì cố gắng biết tất cả mọi thứ một cách hời hợt. "Khi làm nghiên cứu khoa học, em nghĩ thay vì chỉ đọc nhiều, mình cần phải bắt tay vào tự thực hiện thực nghiệm các thuật toán trong các bài báo khoa học đã được công bố, nhằm hiểu sâu hơn về phương pháp cốt lõi, từ đó tìm ra được hướng đi mới để sáng tạo phát triển", sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) chia sẻ.
Bùi Trần Quang Khải vốn là học sinh chuyên hóa tại Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (TP.HCM). Những năm tháng THPT, Khải từng đạt huy chương đồng Olympic mở rộng tại TP.HCM ở bộ môn này. Thế nhưng, đại dịch Covid-19 xuất hiện đã trở thành một bước ngoặt lớn làm thay đổi hoàn toàn định hướng nghề nghiệp của chàng trai trẻ.
Trong bối cảnh dịch bệnh, việc tiếp cận các phòng thí nghiệm để thực hành hóa học trở nên vô cùng hạn chế. Khải nhận ra rằng, thay vì chờ đợi, mình cần một công cụ linh hoạt hơn để có thể nghiên cứu và làm việc ngay tại nhà. Với suy nghĩ đó, Khải quyết định chuyển hướng sang ngành khoa học máy tính – nơi chiếc máy tính cá nhân có thể trở thành một "phòng thí nghiệm di động". Nói thêm về quan điểm chọn ngành, Khải cho rằng: "Em nghĩ chọn ngành sao cho phù hợp với đam mê hứng thú và điều kiện thực tế của bản thân, đặc biệt là về kinh tế và thiết bị để xác định được định hướng nghề nghiệp rõ ràng".
Với kết quả tốt nghiệp đại học dự kiến loại xuất sắc, Khải cho rằng đó là nhờ luôn duy trì mối quan hệ tốt với bạn bè để cùng trao đổi, phát triển theo nhóm. Khải quan niệm học là không ngại kiên trì tìm hiểu thêm, luyện tập thực hành thêm nhuần nhuyễn các đề tài khác nhau.
Nhìn về tương lai, với mong muốn kết hợp nghiên cứu và ứng dụng thực tế với hy vọng mang lại đột phá công nghệ cho ngành y tế, chàng trai sinh năm 2004 đã vạch sẵn hai hướng đi rõ rệt: nếu tiếp tục con đường học thuật sẽ phấn đấu trở thành giáo sư, nếu bước chân vào thị trường công nghiệp đặt mục tiêu trở thành nhà khoa học nghiên cứu,
Câu chuyện của chàng sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM không chỉ là minh chứng cho trí tuệ của người trẻ Việt Nam mà còn là bài học về sự đam mê bền bỉ, khả năng thích nghi và tư duy định hướng rõ ràng phù hợp - những yếu tố cốt lõi để vươn ra biển lớn trong thế giới công nghệ đầy thử thách.
