Mới đây, Bệnh viện Da liễu trung ương tiếp nhận một nữ bệnh nhân 50 tuổi, đến khám do xuất hiện nhiều vết đỏ bong vảy toàn thân và ngứa rất nhiều.
Bệnh diễn biến 2 năm nay, khởi phát xuất hiện dát đỏ (“dát” là thuật ngữ y khoa, chỉ những vùng da thay đổi màu sắc mà không bị gồ lên hoặc lõm xuống so với vùng da xung quanh), bề mặt bong vảy mỏng. Người bệnh đã đi khám nhiều nơi, sử dụng rất nhiều loại thuốc bôi mua qua mạng hoặc mua ở hiệu thuốc mà không có đơn thuốc.
Ngoài ra bệnh nhân còn tắm lá, uống thuốc nam, thuốc bắc hằng ngày, nhưng tổn thương không đỡ mà còn lan rộng ra toàn thân.
Qua thăm khám, bác sĩ phát hiện tổn thương cơ bản của bệnh nhân là các dát đỏ hình đa cung, ranh giới rõ với da lành, trung tâm tổn thương lành, bề mặt bong vảy mỏng dính lan tỏa đầu, mặt, tay chân, thân mình.
Xét nghiệm soi tươi tìm nấm ở vùng tay chân, thân mình phát hiện có hình ảnh nấm sợi. Bệnh nhân được chẩn đoán nấm da toàn thân, được điều trị thuốc uống và bôi thuốc kháng nấm tại chỗ.
Sau 3 ngày điều trị, tình trạng của bệnh nhân đã cải thiện tốt, các tổn thương da đã thâm lại, đỡ đỏ, không còn bong vảy da và tiếp tục điều trị theo phác đồ tại bệnh viện.
ThS Dương Phúc Hiếu, khoa điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, Bệnh viện Da liễu trung ương, cho biết bệnh da do nấm sợi (dermatophytes) là tình trạng nhiễm nấm nông ngoài da, bao gồm nấm thân, nấm mặt, nấm bẹn, nấm bàn tay và nấm bàn chân.
Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm soi tươi tìm nấm. Tùy theo mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi, thuốc uống đơn thuần hoặc kết hợp cả hai.
Bệnh thường đáp ứng điều trị khá tốt sau 1-2 tuần. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc không đúng cách có thể khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn và kéo dài thời gian điều trị.
Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Thùy, Trưởng khoa điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, hiện nay cùng với sự phát triển của các sàn thương mại điện tử, người dân rất dễ dàng tiếp cận nhiều loại thuốc bôi với những lời quảng cáo có cánh như: “Khỏi nấm sau 3 ngày”, “Dứt điểm chàm, tổ đỉa chỉ sau một lần bôi”, “Kem gia truyền 3 đời”…
Chính vì vậy, bệnh viện tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân đến phòng khám trong tình trạng da trợt loét, sẩn đỏ và ngứa nhiều không thể kiểm soát. Hầu hết các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc hoặc thuốc tự pha trộn (kem trộn) thường chứa corticoid hàm lượng cao.
Giai đoạn đầu da hết ngứa rất nhanh, mẩn đỏ biến mất khiến người bệnh lầm tưởng đã khỏi. Thực tế corticoid chỉ làm ức chế miễn dịch tại chỗ, khiến nấm không bị tiêu diệt mà còn “nuôi” nấm phát triển âm thầm.
Các bác sĩ cũng khuyến cáo việc bôi các loại thuốc không rõ nguồn gốc, sử dụng kéo dài mà không có chỉ định của bác sĩ trên vùng da nhiễm nấm có thể khiến người bệnh phải đối mặt với nhiều biến chứng nặng nề.
Đáng lo ngại nhất là tình trạng nhiễm nấm sau bôi steroid, khi tổn thương không còn hình dạng điển hình, âm thầm lan rộng ra toàn thân và xâm nhập sâu vào nang lông, khiến việc điều trị về sau trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Không chỉ vậy, lạm dụng các chế phẩm chứa corticoid còn gây teo da, khiến da mỏng như giấy, lộ rõ mạch máu và xuất hiện các vết rạn không thể phục hồi. Khi hàng rào bảo vệ da bị suy yếu, vi khuẩn dễ dàng xâm nhập, gây bội nhiễm với biểu hiện mưng mủ, viêm loét, thậm chí có nguy cơ dẫn đến nhiễm trùng máu.
Bên cạnh đó có thể dẫn đến tình trạng lệ thuộc thuốc, khi ngưng bôi, bệnh không những không khỏi mà còn bùng phát dữ dội, gây ngứa ngáy, khó chịu kéo dài.
Theo các bác sĩ, nếu đã lỡ sử dụng thuốc sai cách, người bệnh cần xử trí sớm để hạn chế tổn thương lan rộng. Trước hết, cần ngừng ngay các loại thuốc đang sử dụng, chấp nhận cảm giác khó chịu trong thời gian ngắn để cắt đứt sự lệ thuộc.
Việc lưu lại hình ảnh nhãn thuốc (nếu có) cũng rất quan trọng, giúp bác sĩ xác định thành phần đã sử dụng và đưa ra hướng xử lý phù hợp.
Người bệnh nên đến khám tại cơ sở chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán chính xác và điều trị theo phác đồ, thường bao gồm thuốc kháng nấm đường uống kết hợp với các sản phẩm bôi phục hồi da chuyên sâu.
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Hoàng Anh, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, bệnh “sốt đất” không phải là bệnh mới, tên khoa học là Melioidosis, hay Whitmore. Đây là bệnh nhiễm trùng nguy hiểm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, tồn tại phổ biến trong đất ẩm và nguồn nước bị ô nhiễm.
Theo các báo cáo dịch tễ gần đây từ Thái Lan, hàng trăm ca mắc đã được ghi nhận chỉ trong vài tháng đầu năm, với tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở những trường hợp phát hiện muộn hoặc có bệnh nền đi kèm.
Bác sĩ Hoàng Anh giải thích bệnh "sốt đất" không giống nhiều bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, mà nó chủ yếu xâm nhập vào cơ thể qua tiếp xúc trực tiếp với môi trường. Vi khuẩn có thể đi qua các vết trầy xước nhỏ trên da khi người dân làm ruộng, tiếp xúc bùn đất, hoặc qua đường hô hấp khi hít phải bụi đất chứa mầm bệnh.
Trong một số trường hợp, việc sử dụng nguồn nước chưa được xử lý cũng có thể là đường lây. Chính vì vậy, bệnh thường gặp ở người lao động nông nghiệp, công nhân môi trường, hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với đất và nước tự nhiên.
Biểu hiện lâm sàng của bệnh "sốt đất" rất đa dạng, khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn.
Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ hoặc đau đầu - những triệu chứng dễ nhầm với cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển nhanh sang các thể nặng như viêm phổi với ho, khó thở, đau ngực; hoặc nhiễm trùng huyết với biểu hiện sốc, tụt huyết áp, rối loạn tri giác.
Một đặc điểm đáng chú ý là vi khuẩn có khả năng tạo ổ áp xe ở nhiều cơ quan như gan, lách, phổi, thậm chí lan rộng toàn thân nếu không được kiểm soát kịp thời.
Bác sĩ lưu ý nhóm nguy cơ cao mắc bệnh bao gồm người mắc tiểu đường, bệnh thận mạn, bệnh gan, nghiện rượu hoặc suy giảm miễn dịch. Ở những người này, khả năng đề kháng kém khiến vi khuẩn dễ dàng phát triển và gây tổn thương nghiêm trọng.
Bác sĩ Hoàng Anh cho biết, điều trị bệnh không đơn giản và đòi hỏi phác đồ kháng sinh kéo dài. Giai đoạn đầu thường sử dụng nhóm kháng sinh mạnh, truyền tĩnh mạch để kiểm soát nhiễm trùng cấp tính, sau đó chuyển sang giai đoạn duy trì bằng thuốc uống trong nhiều tuần đến vài tháng nhằm tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn và ngăn tái phát. Việc bỏ dở điều trị hoặc dùng thuốc không đủ liều là nguyên nhân phổ biến khiến bệnh tái phát hoặc trở nặng.
Trong bối cảnh bệnh có diễn biến phức tạp ở khu vực, bác sĩ Hoàng Anh nhấn mạnh việc phòng ngừa được xem như một biện pháp quan trọng. Người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn hoặc làm việc trong môi trường đất ẩm, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với bùn đất khi có vết thương hở, sử dụng đồ bảo hộ như ủng và găng tay khi lao động. Việc rửa tay, tắm rửa sạch sẽ sau khi tiếp xúc với môi trường nguy cơ và sử dụng nguồn nước an toàn là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.
Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt kéo dài, ho, khó thở hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ. Mức sinh lý tưởng để duy trì dân số là 2,1.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, không báo trước nhưng hậu quả lại tiến triển rất nhanh. Nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ tử vong và tàn tật lâu dài.
Nhiều người thường chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu như nói ngọng, yếu tay chân hay chóng mặt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đột quỵ không chỉ là một bệnh lý thông thường mà là một "cơn tấn công não", cần được cấp cứu ngay lập tức tương tự nhồi máu cơ tim.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não chết đi
Não là cơ quan phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp máu và oxy. Khi dòng máu bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mạch máu bị vỡ, các tế bào não bắt đầu tổn thương gần như ngay lập tức.
Trong đột quỵ thiếu máu não (dạng phổ biến nhất), mỗi phút không được can thiệp có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi, cùng hàng tỷ kết nối thần kinh bị phá hủy. Tổn thương này không diễn ra trong vài giờ mà xảy ra liên tục từng phút. Hậu quả phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể mất khả năng nói, suy giảm trí nhớ, liệt một bên cơ thể hoặc rối loạn nhận thức.
"Cửa sổ vàng" điều trị rất ngắn
Đột quỵ có thời gian can thiệp hiệu quả rất hạn chế, thường được gọi là "cửa sổ vàng". Việc điều trị cần bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vài giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Các phương pháp hiện đại như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối có thể giúp khôi phục dòng máu lên não. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này giảm nhanh theo thời gian.
Với đột quỵ xuất huyết - khi mạch máu não bị vỡ - tình trạng còn nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể cần phẫu thuật khẩn cấp để cầm máu và giảm áp lực lên não.
Tổn thương não không thể phục hồi hoàn toàn
Khác với nhiều cơ quan khác trong cơ thể, tế bào não khi đã chết gần như không thể tái tạo. Vì vậy, mỗi phút chậm trễ đồng nghĩa với mất đi vĩnh viễn một phần chức năng của não.
Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian càng kéo dài, tổn thương não càng nghiêm trọng. Người bệnh được đưa đến bệnh viện sớm có cơ hội hồi phục tốt hơn, trong khi người đến muộn dễ đối mặt với di chứng nặng nề như mất khả năng vận động, nói chuyện, thậm chí tử vong.
Phát hiện sớm các dấu hiệu đột quỵ đóng vai trò quyết định. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, bao gồm mất thăng bằng, chóng mặt; nhìn mờ hoặc mất thị lực; méo miệng, lệch mặt; yếu hoặc tê một bên tay chân; nói khó hoặc nói ngọng.
Quy tắc BEFAST giúp nhận biết nhanh đột quỵ qua các dấu hiệu: mất thăng bằng (Balance), rối loạn thị lực (Eyes), méo miệng (Face), yếu tay chân (Arms), nói khó (Speech). Chữ "T" (thời gian) nhấn mạnh việc gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện dấu hiệu, bởi mỗi phút trôi qua đều làm tăng nguy cơ tổn thương não.
