Theo các nguồn thạo tin của Đài CNN và tờ New York Post, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bị cách chức vào hôm 22-4 do căng thẳng trong dự án đóng tàu “Hạm đội Vàng” với Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ Quốc phòng) Pete Hegseth, cũng như mối quan hệ thân cận của ông Phelan với Tổng thống Donald Trump.
Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran.
Nhiều nguồn tin tiết lộ căng thẳng giữa ông Phelan và ông Hegseth đã kéo dài nhiều tháng.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ cho rằng ông Phelan triển khai dự án đóng tàu quá chậm chạp và không hài lòng khi ông Phelan “vượt cấp” để liên lạc trực tiếp với Tổng thống Trump.
Ông Phelan còn có bất đồng với Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg. Ông được cho là muốn nắm quyền kiểm soát các vấn đề liên quan đến đóng tàu và mua sắm cho hải quân – các công việc thuộc thẩm quyền của ông Phelan.
Bất đồng lên đến đỉnh điểm vào hôm 22-4 trong cuộc họp giữa ông Trump và ông Hegseth tại Nhà Trắng về vấn đề đóng tàu.
Nhà lãnh đạo Mỹ, vốn đã không hài lòng với tiến độ chậm, sau cùng đã bị thuyết phục rằng cần thay thế ông Phelan để bổ nhiệm một người có thể làm việc nhanh hơn.
Ông Trump đã yêu cầu ông Hegseth “xử lý việc này”. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ sau đó nhắn tin yêu cầu ông Phelan từ chức hoặc bị sa thải.
Tuy nhiên ông Phelan dường như không tin ông Trump đã biết về tin nhắn này.
Các nguồn tin cho biết ông Phelan đã liên lạc với giới chức Nhà Trắng để hỏi liệu họ hay tổng thống có biết việc ông bị yêu cầu từ chức hay không, và sau đó còn trực tiếp đến Nhà Trắng để xác nhận.
Ông Phelan cuối cùng đã gặp ông Trump ở khu vực Cánh Tây và được thông báo rằng ông đã mất chức.
Đây là lần đầu tiên một bộ trưởng quân chủng do Tổng thống Donald Trump đề cử bị sa thải, song thực tế Bộ trưởng Hegseth đã thay thế nhiều sĩ quan quân đội cấp cao kể từ khi lên lãnh đạo Lầu Năm Góc.
Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Hải quân vào năm 2025, ông Phelan là một doanh nhân và không có kinh nghiệm về quân sự. Vợ chồng ông từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump.
Khi bổ nhiệm ông Phelan, Tổng thống Trump cho rằng ông “sẽ là một lực lượng mạnh mẽ cho các quân nhân hải quân và là nhà lãnh đạo kiên định trong việc thúc đẩy tầm nhìn Nước Mỹ trên hết của tôi”.
Thứ trưởng Hải quân Hùng Cao sẽ đảm nhiệm vai trò quyền Bộ trưởng Hải quân. Ông đã phục vụ trong quân đội Mỹ trong 25 năm và từng tham gia các nhiệm vụ tại Iraq, Afghanistan và Somalia.
Bộ trưởng Hải quân phụ trách hơn 900.000 nhân sự và ngân sách hằng năm hơn 210 tỉ USD.
BBC hôm nay cho biết 12 cường kích A-10 Mỹ đã hạ cánh xuống căn cứ không quân Lakenheath ở Anh hôm 30/3. Dữ liệu theo dõi hàng không cho thấy chúng thuộc Phi đoàn số 107, xuất phát từ căn cứ không quân vệ binh quốc gia Pease ở bang New Hampshire. 6 cường kích A-10 khác cũng rời căn cứ Pease trong ngày 31/3 và dự kiến đáp xuống sân bay Lakenheath.
Một phi đoàn cường kích A-10 hoàn chỉnh của không quân Mỹ thường có 18-24 máy bay. Điều này đồng nghĩa lực lượng di chuyển từ Mỹ đến Anh trong hai ngày qua đã tương đương một phi đoàn. Số phi cơ trên có thể cơ động tới gần Iran trong những ngày tới, do sân bay Lakenheath là điểm dừng chân chủ đạo của các máy bay quân sự từ Mỹ đến Trung Đông.
Lầu Năm Góc chưa lên tiếng về thông tin.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine hôm 19/3 cho biết cường kích A-10 đang "săn tìm xuồng tấn công nhanh của Iran" ở eo biển Hormuz. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth vài ngày sau tuyên bố chiến đấu cơ A-10 "đang oanh tạc tự do" tại khu vực.
Nguồn tin của tạp chí quân sự Air & Space Forces cho biết cường kích A-10 còn được huy động cho nhiệm vụ tấn công các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq. Video được đăng trên mạng xã hội cũng cho thấy một số máy bay A-10 Mỹ bay thấp và công kích những căn cứ dân quân.
A-10 là cường kích do hãng Fairchild Republic phát triển từ đầu thập niên 1960 để thay thế dòng A-1 Skyraider, sản xuất hàng loạt từ năm 1972 và biên chế vào không quân Mỹ năm 1977.
Đây là máy bay được chế tạo chuyên biệt cho nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần cho bộ binh, ưu tiên khả năng tấn công xe tăng, thiết giáp và lực lượng mặt đất đối phương, khiến chúng được mệnh danh là "sát thủ diệt tăng". Những chiếc A-10 cũng có thể đóng vai trò trạm kiểm soát không lưu tiền phương, điều phối các chiến đấu cơ khác tấn công mục tiêu mặt đất.
Vũ khí chính của A-10 là pháo tự động GAU-8 với 7 nòng xoay cỡ 30 mm, tốc độ bắn tối đa 3.900 phát mỗi phút, tầm bắn hiệu quả 1.200 m. Mỗi chiếc còn được trang bị 11 giá treo vũ khí, với tổng khối lượng vũ khí và thùng dầu phụ là gần 7,3 tấn. Phiên bản A-10C có thể sử dụng nhiều loại bom, rocket và tên lửa dẫn đường với độ chính xác cao, cùng tên lửa AIM-9 Sidewinder để tự vệ.
Điểm mạnh của A-10 là độ bền và khả năng sống sót cao. Phi công được bảo vệ bởi phần thân dạng bồn tắm làm bằng titan, có thể chịu được đạn pháo 23 mm. Động cơ máy bay được bố trí trên cánh đuôi ngang và trong cánh đuôi đứng, giúp chúng không hút các mảnh vụn từ đường băng dã chiến và hạn chế một phần tín hiệu nhiệt trước đầu dò hồng ngoại của tên lửa vác vai.
Dù vậy, A-10 cũng tồn tại một số điểm yếu như tốc độ chậm, khả năng cơ động kém, thiếu các hệ thống gây nhiễu và chỉ thị mục tiêu tiên tiến. Điều này khiến chúng chỉ có thể phát huy tối đa ưu thế khi không quân Mỹ đã làm chủ hoàn toàn bầu trời, không còn mối đe dọa từ tiêm kích và các tổ hợp tên lửa phòng không đối phương.
Quân đội Mỹ đang tìm cách loại biên toàn bộ phi đội A-10 vào năm tài khóa 2026, sớm hơn hai năm so với kế hoạch ban đầu, bất chấp vẫn thường xuyên sử dụng chúng trong chiến đấu. Vai trò yểm trợ tầm gần của A-10 sau đó sẽ được giao cho tiêm kích tàng hình F-35A và oanh tạc cơ.
Tuy nhiên, quốc hội Mỹ phản đối ý định đẩy nhanh tiến độ loại biên cường kích A-10. Tháng 12/2025, cơ quan này đình chỉ kế hoạch cho nghỉ hưu 102 trong tổng số 162 phi cơ còn lại trong biên chế.
Wild Hornets, nhà sản xuất thiết bị bay không người lái (drone) tại Ukraine, hôm 17/4 thông báo đã đạt "kỷ lục đáng kinh ngạc" là lái drone đánh chặn Sting ở cách 2.000 km bằng cách sử dụng công nghệ Hornet Vision Ctrl.
"Phi công ở nước ngoài đã điều khiển drone đánh chặn hoạt động ở miền bắc Ukraine", thông báo có đoạn.
Wild Hornets tiết lộ công nghệ Hornet Vision Ctrl đã được triển khai hàng loạt và từng giúp một quân nhân Ukraine hạ được hai máy bay không người lái (UAV) dạng Shahed ở cách 500 km. "Chúng tôi sẽ tiếp tục thử nghiệm các năng lực mới", nhà sản xuất cho biết.
Video đăng kèm cho thấy một người lái drone qua máy tính xách tay, một phần của trạm điều khiển mặt đất dùng để vận hành drone. Wild Hornets không đề cập thời điểm diễn ra nhiệm vụ và mục tiêu liên quan, hay phi công đang ở quốc gia nào.
Hornet Vision Ctrl là hệ thống điều khiển từ xa do Wild Hornets phát triển, cho phép người vận hành lái drone đánh chặn từ cách xa vị trí phóng. Hệ thống này có thành phần gồm một trạm điều khiển mặt đất đã được nâng cấp, cùng các mô-đun liên lạc có khả năng truyền tín hiệu điều khiển và video đi rất xa.
Wild Hornets ra mắt Hornet Vision Ctrl hồi tháng 3, cho biết công nghệ này đã trải qua "vài tháng thử nghiệm trong chiến đấu" và chứng minh được hiệu quả.
Đây không phải lần đầu công nghệ điều khiển drone từ rất xa được ứng dụng trong xung đột Ukraine.
Trong cuộc thử nghiệm được công bố hồi tháng 4/2025, kíp vận hành tại thủ đô Moskva của Nga đã sử dụng hệ thống Orbita để điều khiển drone cáp quang Ovod theo thời gian thực, nhằm vào cứ điểm gần thành trì Chasov Yar tại tỉnh Donetsk, cách đó hơn 800 km.
Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ nói rằng cuộc đàm phán về thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, dự kiến diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock trong ngày 19/6, đã bị đình chỉ. Cơ quan này không nêu chi tiết, nhưng khẳng định Thụy Sĩ vẫn sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán và công tác chuẩn bị ở Burgenstock vẫn tiếp tục.
Giới chức Mỹ hôm 18/5 cũng xác nhận Phó tổng thống JD Vance đã hủy kế hoạch khởi hành tới Thụy Sĩ. Người phát ngôn Nhà Trắng cùng ngày khẳng định hoạt động hậu cần cho các cuộc đàm phán với Iran "chưa bao giờ đơn giản hay có thể dự đoán được".
Iran chưa phản hồi về thông tin, nhưng trước đó khẳng định sẵn sàng bắt đầu các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ. Hãng thông tấn Tasnim nói rằng các nhà đàm phán Iran cần xem xét dấu hiệu Mỹ thực hiện thỏa thuận tạm thời và chưa có xác nhận nào rằng phái đoàn Iran sẽ tới Thụy Sĩ.
Reuters dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết lễ ký thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran đáng lẽ đã diễn ra tại Thụy Sĩ, nhưng Tehran bày tỏ hoài nghi về kế hoạch này và cho rằng điều đó không cần thiết sau khi Tổng thống hai nước đã ký văn kiện.
Theo kế hoạch công bố từ trước, Phó tổng thống Vance dự kiến đến Thụy Sĩ để ký thỏa thuận với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf vào ngày 19/6. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, bên trung gian giúp Mỹ - Iran đạt thỏa thuận, cũng nói rằng lễ ký trực tiếp sẽ diễn ra nhằm đánh dấu sự kiện mang tính bước ngoặt và khởi động các cuộc đàm phán cấp kỹ thuật.
Mỹ và Iran ngày 17/6 công bố nội dung thỏa thuận 14 điểm mà hai bên đạt được. Văn bản có tên "Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran", trong đó có các nội dung như lập tức chấm dứt giao tranh trên toàn bộ mặt trận, Mỹ dỡ bỏ phong tỏa với các cảng biển Iran và lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD.
Mỹ và Iran nhất trí đàm phán để đạt thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày, có thể gia hạn nếu cả hai bên đồng ý. Thỏa thuận cuối cùng sẽ được thông qua bằng một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
