“Có cơ hội rất lớn, nhưng để thành công chúng tôi phải rời châu Âu và đến Việt Nam”, ông Alexandre de Caters kể về kết luận của mình và đồng nghiệp Gaetan Crielaard khi nghiên cứu về tiềm năng của lĩnh vực sản xuất protein từ côn trùng phục vụ thức ăn chăn nuôi. Với De Caters và Crielaard, hai nhà đồng sáng lập Entobel, cơ hội này đủ hấp dẫn để đặt chuyến bay một chiều đến Việt Nam vào năm 2013 và vẫn ở lại 13 năm sau.
Entobel được biết đến là startup trong lĩnh vực biến ruồi lính đen thành thức ăn chăn nuôi, sở hữu nhà máy sản xuất protein từ côn trùng nhất châu Á. Năm 2022, Entobel bắt tay vào xây dựng nhà máy này tại Vũng Tàu với khoản đầu tư 25 triệu USD từ Mekong Capital và 5 triệu USD từ Dragon Capital. Năm qua, sản lượng của nhà máy đạt khoảng 5.000 tấn, tăng 50% và trở thành một trong những nhà sản xuất protein côn trùng lớn nhất thế giới cùng với các startup như Protix, InnovaFeed.
Protein chất lượng cao, thông thường làm từ cá biển đánh bắt tự nhiên, là một nguyên liệu thiết yếu trong thức ăn để nuôi tôm và các loài cá ăn thịt. “Chúng tôi nhận thấy một giải pháp rõ ràng, có thể mở rộng quy mô cho một vấn đề môi trường lớn: sự sụp đổ của nguồn cá biển”, ông Chad Ovel, Tổng giám đốc Mekong Capital, giải thích về khoản đầu tư vào Entobel.
“Việt Nam là nước sản xuất nông nghiệp mạnh, kéo theo nhiều sản phẩm phụ chưa có đầy đủ các giải pháp để tận dụng và tái chế”, ông De Caters nói, thêm rằng Entobel đang hợp tác với các nhà máy chế biến trái cây ở Việt Nam, tái sử dụng chất thải làm thức ăn cho côn trùng. Từ những côn trùng này sản xuất protein chất lượng cao cho ngành nông nghiệp địa phương. “Khí hậu nhiệt đới cũng là môi trường hoàn hảo cho ruồi lính đen phát triển”.
Đại diện quỹ Mekong cho rằng giải pháp sản xuất bột protein của Entobel có thể được mở rộng bền vững ở quy mô công nghiệp, dần thay thế việc khai thác quá mức cá biển để làm thức ăn cho tôm và thủy sản ở Việt Nam.
Các giải pháp protein thay thế cho đánh bắt tự nhiên cũng phù hợp với tầm nhìn của Việt Nam về ngành thủy sản – tăng sản lượng nuôi trồng, đòi hỏi mở rộng nguồn thức ăn, trong khi giảm sản lượng đánh bắt. Theo Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam được phê duyệt năm 2021, đến năm 2030 sản lượng khai thác của Việt Nam cần giảm xuống mức 2,8 triệu tấn còn sản lượng nuôi trồng cần tăng lên mức 7,0 triệu tấn. Theo VESAP, năm 2025, Việt Nam khai thác 3,8 triệu tấn thủy sản và nuôi trồng 5,9 triệu tấn.
Đại diện Entobel cho biết có ý định tiếp tục mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành thủy sản Việt Nam. “Khối lượng sản xuất của Entobel hiện vẫn còn rất nhỏ so với ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi. Trong ngắn hạn, chúng tôi mở rộng quy mô tối đa với nhà máy hiện có. Cùng với đó, chúng tôi đang chuẩn bị cho các dự án nhà máy mới vào cuối năm sau”, ông De Caters cho biết.
“Xu hướng chung là hạn chế đánh bắt tự nhiên, vì vậy nguồn cung bột cá trên thị trường sẽ ngày càng giảm. Mặt khác, sản lượng nuôi trồng tôm và cá đang tăng lên hàng năm, do đó nhu cầu về các giải pháp thay thế ngày càng tăng”.
Tận dụng vỏ trấu làm phân bón và than sinh học
Xu hướng tương tự xuất hiện trong lĩnh vực phân bón. Mỗi năm Việt Nam sản xuất hàng triệu tấn vỏ trấu, phần lớn trong số đó vẫn chưa được tận dụng hết. Bà Heloise Buckland, Chủ tịch và đồng sáng lập của HUSK, startup trong lĩnh vực biến phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón, cho biết doanh nghiệp đã chuyển đổi phụ phẩm nông nghiệp thành than sinh học bằng công nghệ nhiệt phân và chế biến thành phân bón chuyên dụng cho từng loại cây trồng.
“Bằng cách thu mua sinh khối từ các nhà máy của Việt Nam, phân bón của HUSK phần lớn được tách rời khỏi chuỗi cung ứng nguyên liệu thô quốc tế. Điều này làm giảm sự phụ thuộc vào biến động giá cả đồng thời giữ lại nhiều giá trị hơn trong nền kinh tế nội địa”, bà Buckland cho biết, lưu ý thêm việc này đặc biệt có giá trị trong bối cảnh địa chính trị bất ổn, giúp giá phân bón không bị phụ thuộc vào giá nhiên liệu và chi phí vận chuyển biến động mạnh.
Trong hơn 250 thử nghiệm thực địa trên hơn 30 loại cây trồng, với sự tham gia của Đại học Cần Thơ ở Đồng bằng sông Cửu Long và Viện WASI ở Tây Nguyên, phân bón của HUSK đem lại năng suất cao hơn từ 15% đến 30% tùy thuộc vào loại cây trồng và phương pháp ứng dụng, cùng với những cải thiện về sức khỏe đất, sự phát triển và khả năng kháng bệnh của cây trồng.
Hiện tại, các sản phẩm đầu vào cho nông nghiệp bền vững thường nhấn mạnh về hiệu suất, khả năng cải thiện sức khỏe cho cây trồng, vật nuôi để thu hút khách hàng doanh nghiệp ở phân khúc giá trị cao.
Đại diện HUSK nêu dự báo năm 2026 tăng trưởng mạnh nhất ở Tây Nguyên, do phát triển dự án cà phê, sầu riêng, cây ăn quả và rau quả – cần tới sự phục hồi đất và duy trì độ phì nhiêu lâu dài là trọng tâm khi đưa ra các quyết định canh tác. Bên cạnh đó việc sử dụng phân bón bền vững đang dần mở rộng sang các dự án trồng lúa ở khu vực đồng bằng sông Mekong, cho thấy xu hướng canh tác bền vững đang vượt ra ngoài phạm vi cây trồng lâu năm và có giá trị cao, mở rộng đến các cây lương thực chính.
“Khách hàng tại Việt Nam rất nhạy cảm về giá cả và sẽ không trả giá cao hơn cho tính bền vững”, ông Ovel nói, thêm rằng bất kỳ sản phẩm hoặc công nghệ mới nào cũng phải có giá tương đương hoặc thấp hơn so với các lựa chọn hiện có. Theo đó thành công phụ thuộc vào sự đổi mới liên tục nhằm mang lại hiệu quả tốt hơn mà không làm tăng chi phí cho người dùng cuối. Khi các công ty giải quyết được bài toán này, cơ hội kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp tuần hoàn và bền vững của Việt Nam trở nên rất hấp dẫn.
Hoạt động tiếp nhiên liệu trong không gian là một phần quan trọng trong các nhiệm vụ tương lai của Starship. Bất kỳ chuyến bay nào của Starship tới Mặt Trăng, Sao Hỏa hoặc không gian sâu khác đều cần phóng hàng chục tàu Ship để vận chuyển nhiên liệu cần thiết.
Hôm 22/5, tên lửa Starship V3 của SpaceX cất cánh từ bệ phóng mới tại cơ sở Starbase của công ty ở Nam Texas, Mỹ. Đây là lần phóng đầu tiên của Starship sau hơn 7 tháng, do V3 cần thời gian phát triển và tích hợp nhiều nâng cấp so với các phiên bản trước đó. Dù Starship V3 gặp một số trục trặc động cơ và tầng đẩy Super Heavy không tự hạ cánh nhẹ nhàng trên đại dương như dự kiến, SpaceX vẫn thông báo chuyến bay thử cận quỹ đạo thành công.
SpaceX đang nỗ lực để đưa Starship V3 vào hoạt động kịp thời cho nhiệm vụ Artemis 3. Ưu tiên hàng đầu là tìm hiểu nguyên nhân Super Heavy không hạ cánh thành công trong chuyến bay thử hôm 22/5. Theo Tech Crunch, Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) kết luận sự cố này là một tai nạn và đình chỉ tên lửa Starship cho đến khi SpaceX hoàn tất quá trình điều tra.
Sau khi Starship V3 được phép bay trở lại, phương tiện sẽ cần hoàn thành một số cột mốc quan trọng trong không gian như bay lên quỹ đạo Trái Đất và nạp đầy nhiên liệu tại đó. SpaceX chia sẻ họ sẽ phóng một tên lửa Starship từ Starbase để ở lại quỹ đạo trong thời gian dài, thu thập dữ liệu về lực đẩy và đặc tính nhiệt, bao gồm lưu trữ nhiên liệu đẩy và quá trình bay hơi. Tên lửa Starship thứ hai sẽ phóng sau đó, gặp gỡ phương tiện đầu tiên để thử nghiệm chuyển nhiên liệu trên quỹ đạo Trái Đất. SpaceX dự kiến phóng hai tàu Starship trên trong năm nay, tuy nhiên công ty chưa chia sẻ thông tin về Chuyến bay 13 (bao gồm lịch bay).
Tiếp theo, SpaceX cần tích hợp hệ thống hỗ trợ sự sống vào Starship trước nhiệm vụ Artemis 4. Công ty đã vận hành hệ thống hỗ trợ sự sống trong không gian từ năm 2020 khi phóng nhiệm vụ Crew Dragon đầu tiên chở phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế và họ đang phát triển phiên bản dành cho tên lửa Starship. Ngoài ra, phương tiện cần tích hợp nhiều thiết bị quan trọng khác bao gồm thang máy. Tàu Ship cao tới 52 m, vì vậy phi hành gia bay đến Mặt Trăng cần thang máy để di chuyển từ mũi tàu (nơi đặt cabin) xuống mặt đất.
Về lâu dài, SpaceX sẽ đẩy nhanh các bay thử nghiệm với mục tiêu ngày càng tham vọng hơn. Elon Musk, giám đốc điều hành SpaceX, từng chia sẻ mục tiêu phóng tên lửa Starship hơn 10.000 lần một năm và chở hơn 200 tấn hàng hóa lên quỹ đạo mỗi chuyến bay.
Theo Space, tên lửa V3 cao 124,4 m là phiên bản Starship lớn và mạnh mẽ nhất từ trước tới nay. Đây là phiên bản đầu tiên trang bị động cơ Raptor 3 mới gọn nhẹ và uy lực nhất do SpaceX chế tạo. Tầng đẩy Super Heavy của nó sử dụng hệ thống truyền nhiên liệu cải tiến cho phép 33 động cơ khai hỏa nhanh hơn. Tàu Ship ở tầng trên có hệ thống đẩy hiệu quả và cổng ghép nối giúp đón phương tiện tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo Trái Đất.
Năm 2021, NASA chọn Ship làm tàu đổ bộ có người lái đầu tiên trong chương trình khám phá Mặt Trăng Artemis. SpaceX đang phát triển tàu Ship cho hai nhiệm vụ Artemis tiếp theo là Artemis 3 (thử nghiệm ghép nối với tàu Orion của NASA ở quỹ đạo thấp của Trái Đất) và Artemis 4 (đưa phi hành gia hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng). Theo kế hoạch, Artemis 3 sẽ phóng giữa năm 2027 trong khi Artemis 4 sẽ cất cánh cuối năm 2028.
TechWorld by Thế Giới Di Động 2026 là một không gian trải nghiệm công nghệ toàn diện, nơi người dùng có thể khám phá những xu hướng công nghệ mới nhất, trải nghiệm thực tế các sản phẩm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), tham gia các hoạt động giao lưu cùng chuyên gia công nghệ và hòa mình vào những trận đấu E-Sport sôi động.
Tham dự TechWorld 2026, khách tham quan sẽ được trực tiếp trải nghiệm các công nghệ AI mới nhất đang được tích hợp trên laptop và điện thoại thông minh. Người dùng sẽ có cơ hội tìm hiểu cách AI đang thay đổi cách thức làm việc, học tập, sáng tạo nội dung và giải trí trong cuộc sống hằng ngày.
20 thương hiệu laptop và điện thoại hàng đầu thế giới như HP, ASUS, Lenovo, Dell, Acer, MSI, Samsung, OPPO, Xiaomi, vivo và nhiều thương hiệu công nghệ nổi tiếng khác sẽ trình diễn hệ sinh thái công nghệ hiện đại của họ tại sự kiện lần này.
Bên cạnh đó, ngày hội còn có chuỗi workshop chuyên đề AI với sự tham gia của các KOL công nghệ được đông đảo bạn trẻ yêu mến.
Người dùng tham dự sẽ được tiếp cận những góc nhìn mới mẻ về AI, hiểu rõ hơn về cách công nghệ này được ứng dụng trong các thiết bị thiết yếu như laptop và điện thoại nhằm nâng cao hiệu quả công việc.
Một trong những điểm nhấn đặc biệt tại TechWorld 2026 là giải đấu Liên Minh Huyền Thoại dành cho sinh viên trên toàn quốc. Theo đó, 16 đội tuyển sinh viên sẽ tranh tài bằng cách thi đấu loại trực tiếp ngay tại sự kiện.
Đây là sân chơi E-Sport hoàn toàn mới được thiết kế riêng cho cộng đồng sinh viên, với thể thức thi đấu ARAM 5vs5 nhanh, hấp dẫn và giàu tính giải trí.
Giải đấu hứa hẹn mang đến những màn tranh tài đầy kịch tính, đồng thời tạo cơ hội để cộng đồng sinh viên giao lưu, kết nối và thể hiện tinh thần đồng đội. Bên cạnh đó, khán giả tham dự còn có dịp gặp gỡ các khách mời, caster, streamer và những gương mặt nổi bật trong cộng đồng E-Sport Việt Nam.
Ông Đoàn Văn Hiểu Em, CEO Công ty cổ phần đầu tư Điện máy Xanh, chia sẻ: “Thông qua TechWorld, Thế Giới Di Động kỳ vọng sẽ góp phần kết nối cộng đồng yêu công nghệ, truyền cảm hứng khám phá và tận dụng công nghệ đến đông đảo người dùng Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, chúng tôi tin rằng sự phát triển của công nghệ cần đi cùng với trách nhiệm xã hội. Việc đồng hành cùng quỹ học bổng dành cho các bạn trẻ mồ côi do đại dịch COVID-19 là một phần trong cam kết lâu dài của Thế Giới Di Động nhằm tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng”.
Ngày 1-6, bang Florida (Mỹ) đã đệ đơn kiện OpenAI và Sam Altman, cáo buộc chatbot ChatGPT gây nguy hiểm cho trẻ vị thành niên khi tạo ra sự lệ thuộc và khuyến khích các hành vi có hại.
Tại cuộc họp báo công bố vụ kiện, James Uthmeier cho biết đây là vụ kiện dân sự mang tính bước ngoặt, xuất phát từ lo ngại ChatGPT có thể gây nghiện và ảnh hưởng tiêu cực đến thanh thiếu niên. Theo đơn kiện, việc chatbot mô phỏng sự đồng cảm và các đặc điểm giống con người có thể khiến người dùng tiếp tục tương tác và cung cấp thêm thông tin cho hệ thống.
Ông Uthmeier dẫn một nghiên cứu gần đây của Drexel University cho thấy một số thanh thiếu niên thường xuyên trò chuyện với chatbot của Character.AI gặp các vấn đề như mất ngủ, kết quả học tập giảm sút và hạn chế tương tác xã hội.
Từ đó, bang Florida cho rằng OpenAI chưa áp dụng các biện pháp đủ chặt chẽ để xác minh độ tuổi người dùng, đồng thời viện dẫn các quy định pháp lý liên quan đến hành vi lừa dối và sự tắc trách.
Đơn kiện cũng cáo buộc phiên bản miễn phí của ChatGPT không có cơ chế xác minh độ tuổi người dùng. Trong khi đó, với các gói trả phí, người dùng chỉ cần tự khai báo độ tuổi mà không có biện pháp xác thực độc lập.
Bang Florida cho rằng điều này khiến phụ huynh không thể biết hoặc kiểm soát nội dung mà trẻ vị thành niên trao đổi với chatbot.
Phản hồi về vụ việc, OpenAI cho biết AI là công nghệ mới với nhiều tiềm năng nhưng trẻ vị thành niên cần được bảo vệ ở mức cao.
Công ty khẳng định đã triển khai nhiều biện pháp an toàn thuộc nhóm tiên tiến trong ngành. Từ tháng 1, OpenAI đã giới thiệu hệ thống ước tính độ tuổi người dùng; nếu xác định người dùng là trẻ vị thành niên, các biện pháp bảo vệ bổ sung sẽ được kích hoạt.
Theo quy định hiện hành của OpenAI, trẻ em dưới 13 tuổi không được sử dụng ChatGPT. Người dùng từ 13 đến 17 tuổi phải có sự đồng ý của phụ huynh.
Tổng chưởng lý Florida đề nghị áp dụng các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn đối với trẻ vị thành niên, đồng thời yêu cầu mức bồi thường lên tới 10.000 USD cho mỗi hành vi vi phạm bị xác định.
Ông cũng kêu gọi các bang khác tham gia vụ kiện nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trước những rủi ro từ AI.
