Robot hút bụi thường hỏng sau mấy năm?

Để đo đạc, nhóm nghiên cứu quốc tế sử dụng dữ liệu hình ảnh vô tuyến độ phân giải cao thu thập trong 18 năm từ mạng lưới kính viễn vọng vô tuyến SKA. Ngoài sức mạnh, họ cũng xác định tốc độ ấn tượng của các luồng vật chất, đạt khoảng 571 triệu km/h, bằng khoảng một nửa tốc độ ánh sáng. Nghiên cứu mới, do chuyên gia Steve Prabu từ Đại học Oxford dẫn đầu, công bố trên tạp chí Nature Astronomy tháng này.

Independent cho biết, trọng tâm của nghiên cứu là Cygnus X-1, hệ thống gồm một hố đen có khối lượng gấp khoảng 21 lần Mặt Trời và một ngôi sao siêu khổng lồ xanh đang bị nó hút vật chất liên tục. Cygnus X-1 nằm cách Trái Đất 7.200 năm ánh sáng, là một trong những nguồn phát tia X sáng nhất trên bầu trời.

Được phát hiện khoảng 60 năm trước, đây là hố đen đầu tiên mà giới khoa học xác nhận. Hố đen và ngôi sao cung cấp vật chất cho nó chỉ cách nhau 48 triệu km, bằng khoảng 20% khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời.

Tuy nhiên, không phải tất cả vật chất đều đi vào hố đen. Một phần được dẫn đến các cực của hố đen rồi bị phun ra dưới dạng luồng tia. Prabu mô tả chuyển động của những luồng vật chất trong chuỗi hình ảnh từ SKA giống như "đang nhảy múa" do chúng bị đẩy chệch đi theo nhiều hướng khác nhau. Prabu cùng đồng nghiệp sau đó xác định, gió sao đã tác động lên chúng, tạo nên "vũ điệu" này.

Nghiên cứu mới giúp giới chuyên gia hiểu rõ hơn về năng lượng mà luồng vật chất từ hố đen giải phóng ra môi trường xung quanh. "Một phát hiện quan trọng từ nghiên cứu là khoảng 10% năng lượng sinh ra khi vật chất rơi vào hố đen được luồng tia mang đi. Các nhà khoa học thường giả định điều này trong những mô hình mô phỏng quy mô lớn về vũ trụ, nhưng rất khó để xác nhận bằng quan sát cho đến nay", Prabu nói với Space.

Nghiên cứu mới cũng cung cấp cho giới khoa học phương pháp để đo năng lượng của luồng vật chất phun ra từ hố đen khác, bao gồm loại siêu khối lượng nằm ở trung tâm những thiên hà lớn với khối lượng gấp hàng triệu hoặc hàng tỷ lần Mặt Trời.

Việc nghiên cứu luồng vật chất từ hố đen rất cần thiết để hiểu được sự tiến hóa của các thiên hà. Theo Interesting Engineering, luồng vật chất là một trong những "kiến trúc sư" của vũ trụ. Chúng bơm năng lượng vào khí giữa các ngôi sao và ngăn sao mới hình thành quá nhanh, qua đó điều chỉnh sự phát triển của toàn bộ thiên hà.

Tin Gốc: Vnexpress

Từ Paris đến Copenhagen, từ Madrid đến Brussels - những cái tên vốn được nhắc đến như biểu tượng quyền tự do cá nhân, tự do ngôn luận - cũng đang ngồi lại phác thảo các đạo luật hạn chế quyền truy cập mạng xã hội của trẻ em.

Kênh truyền hình France24 tháng 12 năm ngoái đã kể lại câu chuyện đau lòng của một người phụ nữ Pháp có con trai tên Clement. Sau khi đọc tin tức về lệnh cấm mang tính bước ngoặt ở Úc, bà đã chính thức khởi kiện một số nền tảng mạng xã hội như Tiktok và Meta, với cáo buộc thuật toán của họ kích động và đẩy con bà đến cái chết.

Bà nghẹn ngào chia sẻ với Hãng tin AFP rằng phần lớn các video đề xuất cho Clement đều mang thông điệp: sự tồn tại của cậu bé không có ý nghĩa gì trên cuộc đời này.

Không chỉ trường hợp Clement, gia đình các đứa trẻ khác ở Essex, Anh cũng trải qua bi kịch tương tự. Theo trang Business Wire, chỉ trong vòng hơn một tháng thử thách nguy hiểm "Blackout Challenge" lan truyền trên TikTok đã cướp đi sinh mạng bốn đứa trẻ sau khi khuyến nghị chúng thực hiện hành động tự hại bản thân.

Đầu năm 2025, bốn gia đình này đã đồng loạt khởi kiện TikTok, cáo buộc thuật toán của họ cố tình đẩy nội dung nguy hiểm đến trẻ em để đổi thời gian tương tác và lợi nhuận quảng cáo.

Những câu chuyện khác nhau nhưng đều chung quy là những "giọt nước tràn ly", là hồi chuông cảnh tỉnh hàng triệu gia đình châu Âu nói riêng và cả thế giới nói chung về hiểm họa núp bóng công nghệ.

Trên bàn nghị trường ngày 18-11-2025, nhiều nghị sĩ, phần lớn thuộc Đảng Phục hưng của Tổng thống Emmanuel Macron, đã quyết định đề xuất dự luật cấm các nền tảng trực tuyến cung cấp bất kỳ "dịch vụ mạng xã hội nào cho trẻ vị thành niên dưới 15 tuổi" kể từ ngày 1-9-2026.

Đề xuất cũng nhằm mở rộng lệnh cấm sử dụng điện thoại di động hiện hành - vốn áp dụng từ cấp mẫu giáo đến trung học cơ sở (được Pháp ban hành năm 2018) - sang cả cấp trung học phổ thông.

Ngày 27-1-2026, trong một phiên họp kéo dài vào tối muộn, Hạ viện Pháp chính thức thông qua dự luật với tỉ lệ 130 phiếu thuận trên 21 phiếu chống. Trong bài đăng trên X, Tổng thống Macron ca ngợi đây là "bước tiến lớn" để bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên Pháp. Một cuộc khảo sát của Harris Interactive năm 2024, được kênh Al Jazeera dẫn lại, cho thấy 73% người dân Pháp ủng hộ lệnh cấm này.

Tại Anh, tháng 1-2026 Thượng viện cũng bỏ phiếu ủng hộ sửa đổi Dự luật về phúc lợi trẻ em và trường học của chính phủ, với tỉ lệ 261 phiếu thuận trên 150 phiếu chống. Nếu được Hạ viện thông qua, bản sửa đổi này sẽ yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phải thực hiện các biện pháp kiểm tra độ tuổi "hiệu quả cao" trong vòng 12 tháng, để đảm bảo không người dùng nào dưới 16 tuổi có thể truy cập.

Bức tranh tương tự đang được phác thảo ở nhiều nơi khắp châu Âu. Theo Euronews, tháng 11-2025 Chính phủ Đan Mạch chính thức công bố thỏa thuận giữa các đảng về việc ban hành lệnh cấm mạng xã hội cho trẻ dưới 15 tuổi.

Cùng lúc, Bồ Đào Nha đã thông qua dự luật trong cuộc bỏ phiếu lần thứ nhất. Tây Ban Nha tuyên bố sẽ tiến tới thực hiện lệnh cấm, đồng thời yêu cầu triển khai các hệ thống xác minh độ tuổi.

Ngoài ra, Slovenia, Phần Lan, Ý và Hy Lạp cho biết họ cũng đang nghiêm túc xem xét lệnh cấm mạng xã hội tương tự Canberra. Đáng chú ý, Đức - quốc gia được nhận xét thận trọng trong lập pháp - cũng đã lập ủy ban nghiên cứu, dự kiến trình bày báo cáo vào mùa thu 2026.

Nhìn từ bề nổi, không ngạc nhiên khi có những câu hỏi đặt ra rằng tại sao Pháp - "cái nôi" của Tuyên ngôn Nhân quyền và dân quyền, hay Đan Mạch - nơi thường xuyên dẫn đầu các bảng xếp hạng chỉ số tự do báo chí và hạnh phúc... lại là những nước đầu tiên ở châu Âu dựng lên các rào cản pháp lý?

Các nhà lập pháp khi soạn thảo luật cũng đã phần nào trả lời được câu hỏi này. Nghị sĩ Laure Miller, người trình dự luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội ở Pháp, phát biểu trước Hạ viện rằng luật này "thiết lập một ranh giới rõ ràng trong xã hội và khẳng định mạng xã hội không phải là vô hại": "Trẻ em của chúng ta đọc ít hơn, ngủ ít hơn và đang so sánh bản thân với người khác nhiều hơn. Đây mới chính là cuộc chiến vì những tư tưởng tự do".

Nghị sĩ Thierry Perez đến từ phe cực hữu cũng ủng hộ dự luật, bởi theo ông, đây là phản ứng trước một "tình trạng khẩn cấp về sức khỏe", đồng thời đặt câu hỏi: liệu tự do trên thế giới ảo có phải tự do thực sự? "Mạng xã hội cho phép mọi người tự do thể hiện bản thân nhưng cái giá phải trả cho con cái chúng ta là gì?", ông nói.

Các nhà lập pháp châu Âu lập luận đây không phải kiểm duyệt ngôn luận mà là bảo vệ đối tượng dễ bị tổn thương trước một sản phẩm được thiết kế có chủ đích gây nghiện. Cuộn vô tận (infinite scroll) hay tự động phát (autoplay) - những tính năng này được các ủy ban Nghị viện châu Âu mô tả là "thực hành gây nghiện có chủ đích" nhắm vào não bộ đang phát triển của trẻ.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đặt vấn đề rằng cấm trẻ em dưới 15-16 tuổi dùng mạng xã hội không khác gì việc cấm bán rượu hay thuốc lá cho trẻ vị thành niên. "Tất cả chúng ta đều đồng ý rằng thanh thiếu niên nên đạt đến một độ tuổi nhất định trước khi hút thuốc, uống rượu hoặc tiếp cận nội dung dành cho người lớn. Điều tương tự cũng có thể áp dụng cho mạng xã hội" - bà phân tích.

Đồng quan điểm, nghị sĩ Christel Schaldemose của Đan Mạch - người bảo trợ nghị quyết bảo vệ trẻ em trực tuyến tại Nghị viện châu Âu - tuyên bố: "Chúng ta đang vạch ra một ranh giới. Chúng ta đang nói rõ ràng với các nền tảng: dịch vụ của các anh không được thiết kế cho trẻ em. Và thí nghiệm của các anh sẽ kết thúc tại đây".

Theo nhận định của Công ty truyền thông ALM Corp, xu hướng này ở châu Âu là kết quả tất yếu của nhiều yếu tố.

Thứ nhất, đây là cơ hội để nhà nước thực thi quyền lực thực chất trong việc tăng cường kiểm soát Big Tech sau nhiều cam kết mơ hồ của họ. Thứ hai, mô hình mang tính bước ngoặt ở Úc đã trở thành một điểm tham chiếu quan trọng cho các nhà lập pháp trên khắp thế giới.

Thứ ba, châu Âu đang sở hữu nhiều cơ sở hạ tầng pháp lý và kỹ thuật mạnh hơn. Ủy ban châu Âu cũng đang xây dựng một khuôn khổ xác minh độ tuổi bảo vệ quyền riêng tư, hướng đến cơ chế thực thi thống nhất cho các quốc gia thành viên. Thứ tư, và quan trọng nhất, là sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng đối với các biện pháp cứng rắn này.

Mỗi quốc gia châu Âu hiện có một lộ trình riêng, phản ánh đặc thù pháp lý, kỹ thuật và văn hóa, tuy nhiên tất cả đều có một đích đến là đặt trọng tâm vào trách nhiệm của các nền tảng công nghệ trong việc để lọt nội dung độc hại đến tay trẻ em.

Câu hỏi không còn là liệu châu Âu có nên hành động hay không, mà là hành động như thế nào để vừa bảo vệ thế hệ tương lai vừa không đánh mất những giá trị tự do mà họ đã mất hàng thế kỷ để xây dựng.

__________________________________________________

Kỳ tới: Trung Quốc bảo vệ “thế hệ bản địa Internet”

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Nghiên cứu mới công bố hôm 21/5 trên tạp chí Scientific Reports cho thấy các đặc điểm bên trong Đại kim tự tháp Giza như loạt phòng giảm áp phía trên nơi pharaoh Khufu từng yên nghỉ giúp giảm chấn động địa chấn hướng lên đỉnh cấu trúc.

Theo Live Science, chiều cao của kim tự tháp Giza chỉ giảm 10 m từ khi xây trong thời kỳ Cổ Vương quốc Ai Cập (năm 2649-2150 trước Công nguyên). Ít nhất hai trận động đất lớn từng xảy ra trong bán kính 80 km quanh kim tự tháp Giza. Năm 1847, một trận động đất cường độ 6,8 độ làm rung chuyển khu vực. Năm 1992, trận động đất 5,8 độ làm rơi một số viên đá ốp từ đỉnh của kim tự tháp.

Theo Science Alert, kim tự tháp Giza được xây từ 2,3 triệu khối đá nặng tổng cộng 6 triệu tấn. Những khối đá này được sắp xếp và liên kết cẩn thận để tạo thành cấu trúc rắn cao khoảng 147 m chỉ chứa một vài phòng rỗng. Do đó, kim tự tháp rất vững chắc với trọng lượng tập trung xuống đất và phân bố đều khắp nền móng. Nhưng điều đó không đủ giúp công trình tránh mọi thiệt hại do động đất hay thời gian tàn phá.

Để tìm hiểu bí quyết chống động đất, nhóm chuyên gia đứng đầu là nhà địa chấn học Asem Salama ở Viện Nghiên cứu Thiên văn và Địa vật lý Ai Cập đặt 37 cảm biến gia tốc ở nhiều nơi khác nhau gồm Phòng vua, Phòng hoàng hậu, các phòng giảm áp xếp chồng lên nhau ngay trên Phòng vua, hành lang và đường hầm, trên đá ốp ngoài và mặt đất xung quanh kim tự tháp. Họ sử dụng kỹ thuật không xâm lấn gọi là "phân tích rung động môi trường" giúp đo rung động truyền qua những khối đá, đường hầm và khoang bên trong, qua đó tìm hiểu rõ cách cấu trúc phản ứng với động đất.

Theo National Geographic, kết quả phân tích cho thấy mức độ rung động trong cấu trúc dao động trung bình từ 2 đến 2,6 hertz, chứng tỏ rung động truyền đều từ khối đá này sang khối đá khác, dấu hiệu quan trọng thể hiện sự ổn định. Phân tích cũng phát hiện rung động khác biệt ở nền đất xung quanh kim tự tháp, dao động khoảng 0,6 hertz. "Tần số rung động của kim tự tháp khác với nền đất xung quanh, có thể làm giảm hiệu ứng cộng hưởng trong các trận động đất", Mostafa giải thích. Bằng cách giảm cộng hưởng, tiềm năng phá hủy của rung động mạnh trong lòng đất được giảm thiểu.

Một số đặc điểm khác góp phần tạo nên độ ổn định của kim tự tháp bao gồm nền móng lớn, nền đá vôi chắc chắn và thiết kế hình học đối xứng. Rung động tăng dần về phía đỉnh công trình, nhưng bị gián đoạn bởi các phòng giảm áp nằm ở độ cao 61 m bên trong kim tự tháp, phía trên Phòng vua, được xây dựng để giảm bớt một phần trọng lượng đè lên nơi yên nghỉ cuối cùng của pharaoh. Chúng cũng giúp giảm rung động truyền lên đỉnh cấu trúc.

Nhóm nghiên cứu đang lên kế hoạch đo đạc thêm tại kim tự tháp Giza và hy vọng có thể sử dụng phương pháp tương tự tại nhiều di tích khảo cổ quan trọng của Ai Cập bởi vài đặc điểm tương tự có khả năng bảo vệ các kim tự tháp khác ở Giza.

Tin Gốc: Vnexpress