Gần đây, tôi đọc tin TP HCM thưởng từ 3 đến 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Tôi đem chuyện này kể lại với con dâu, hy vọng đó sẽ là một động lực nào đó. Nhưng con chỉ nói: “Số tiền đó mang ý nghĩa tượng trưng thôi mẹ ạ, không đủ để bọn con sinh thêm đâu”.
Tôi năm nay đã lên chức bà nội được 12 năm. Tưởng rằng sau khi có cháu đầu lòng, vợ chồng con trai tôi sẽ sớm có thêm đứa thứ hai, nhưng gần 10 năm qua, điều đó vẫn chưa xảy ra, dù tôi đã nhiều lần khuyên nhủ, động viên.
Vợ chồng con tôi hiện chỉ có một bé trai. Cháu đã 12 tuổi, ngoan ngoãn, học hành ổn định. Nhiều lần, tôi nhẹ nhàng gợi ý con dâu sinh thêm, phần vì muốn cháu có anh có em, phần vì tôi nghĩ gia đình đông con vẫn ấm áp hơn. Nhưng lần nào cũng vậy, con dâu tôi chỉ cười trừ: “Ở tuổi này mà nghỉ sinh, con dễ mất việc lắm mẹ. Mà phụ nữ có con nhỏ thì chẳng chỗ nào muốn nhận cả”.
Con dâu tôi làm nhân viên văn phòng ở TP HCM, công việc không phải quá áp lực nhưng cũng không hề dễ thay thế. Ở môi trường cạnh tranh như hiện nay, phụ nữ nghỉ sinh dài ngày đồng nghĩa với việc tự đặt mình vào thế rủi ro. Chưa kể, sau một thời gian gián đoạn, việc quay lại guồng công việc cũng không hề đơn giản. Thế nên, nghe con nói “thưởng 3-5 triệu chẳng thấm vào đâu”, tôi cũng chẳng biết làm gì.
>> Ba năm đấu tranh sinh hai con dù chồng sợ không nuôi nổi
Không chỉ là chuyện công việc, chi phí nuôi dạy một đứa trẻ ở thành phố hiện nay cũng thực sự khiến các con tôi chùn bước khi nhắc đến chuyện sinh thêm con. Vợ chồng con tôi có tổng thu nhập khoảng 35 triệu đồng mỗi tháng, không phải thấp, nhưng cũng chỉ đủ trang trải cuộc sống, nuôi một đứa con và để dành một khoản nhỏ phòng khi ốm đau, biến cố. Nếu sinh thêm, mọi thứ chắc chắn sẽ bị xáo trộn.
Tôi hiểu nỗi lo về mức sinh đang giảm, về tương lai nguồn nhân lực của đất nước. Nhưng đứng từ phía con cái mình, tôi cũng thấy rõ những áp lực rất cụ thể mà chúng đang phải đối mặt. Sinh thêm một đứa trẻ không chỉ là câu chuyện của vài triệu đồng hỗ trợ ban đầu, mà là hành trình dài hàng chục năm với vô vàn chi phí và trách nhiệm.
Tôi nghĩ nếu muốn khuyến khích người trẻ sinh con, chính sách cần đi xa hơn những khoản thưởng mang tính động viên. Điều người trẻ cần là sự yên tâm lâu dài: chi phí giáo dục hợp lý, dịch vụ y tế đảm bảo. Sự hỗ trợ cũng cần đồng hành cùng đứa trẻ từ khi chưa chào đời cho đến lúc trưởng thành. Ngoài ra, môi trường làm việc cũng phải không khiến phụ nữ bị thiệt thòi khi sinh con.
Còn với riêng tôi, sau nhiều năm khuyên con không thành, mong muốn có thêm cháu vẫn còn đó, nhưng tôi hiểu quyết định cuối cùng phải là của các con – những người trực tiếp nuôi dạy và chịu trách nhiệm cho tương lai của đứa trẻ. Mà muốn thay đổi được suy nghĩ của chúng, có lẽ cần nhiều hơn là 5 triệu tiền thưởng.
Ngày mới đi làm, tôi luôn tin rằng chỉ cần chăm chỉ hơn người khác một chút, sẵn sàng nhận việc khó hơn một chút và kiên trì đủ lâu thì sẽ được ghi nhận. Tôi nghĩ đó là cách duy nhất để tiến bộ. Nếu đồng nghiệp tan làm mà công việc chưa xong, tôi sẵn sàng ở lại. Nếu có việc phát sinh, tôi sẽ nhận ngay. Khi ấy, tôi coi sự tận tụy là trách nhiệm của một người làm nghề. Cho đến một thời điểm, tôi nhận ra niềm tin ấy không còn đúng trong mọi hoàn cảnh. Không phải vì cống hiến không còn đáng quý, mà vì thị trường lao động đã thay đổi rất nhiều.
Tôi từng chứng kiến những đồng nghiệp tận tâm nhất lại là những người kiệt sức đầu tiên. Có người nhiều năm liền sẵn sàng làm thêm, nhận thêm trách nhiệm, nhưng cơ hội thăng tiến vẫn không đến. Có người dành gần như toàn bộ tuổi trẻ cho doanh nghiệp, rồi một ngày vẫn phải rời đi khi công ty tái cơ cấu. Sau đại dịch Covid-19, những câu chuyện như vậy xuất hiện ngày càng nhiều và khiến tôi bắt đầu tự hỏi: chỉ cống hiến thôi đã đủ chưa?
Câu hỏi ấy không xuất phát từ sự tính toán hay ích kỷ. Nó đến từ một thực tế rằng thời gian, sức khỏe và tuổi trẻ đều là những nguồn lực hữu hạn. Mỗi ngày đi làm, chúng ta không chỉ đổi lấy một khoản lương, mà còn đang dùng chính quỹ thời gian của mình để đầu tư cho một tổ chức. Vậy sau những năm tháng ấy, mình nhận lại điều gì? Tôi có học thêm được kỹ năng mới không? Giá trị của tôi trên thị trường lao động có tăng lên không? Nếu một ngày phải tìm công việc khác, những gì tôi tích lũy có đủ giúp mình tự tin bắt đầu lại? Càng đi làm lâu, tôi càng thấy đây mới là những câu hỏi quan trọng.
>> Sếp 'triệt đường sống' của nhân viên cũ nhảy việc
Ngày trước, quan hệ giữa doanh nghiệp và người lao động giống như một "thỏa thuận ngầm". Người lao động trung thành, gắn bó lâu dài, còn doanh nghiệp mang đến sự ổn định và cơ hội phát triển. Mô hình đó từng phù hợp khi thị trường ít biến động. Nhưng bây giờ thì khác. Chuyển đổi số, AI, tự động hóa và áp lực cạnh tranh khiến không doanh nghiệp nào dám chắc mình sẽ giữ nguyên mô hình sau vài năm. Nếu doanh nghiệp phải liên tục thay đổi để tồn tại, người lao động cũng không thể giữ tư duy cũ rằng chỉ cần trung thành là đủ.
Điều đó không có nghĩa là chúng ta nên làm việc cầm chừng hay chỉ chăm chăm tính toán quyền lợi. Tôi không tin vào quan điểm "làm đúng phần việc được giao là đủ". Nhìn lại những người thành công mà tôi từng gặp, điểm chung của họ vẫn là dám nhận việc khó, chịu học cái mới và sẵn sàng bước ra khỏi vùng an toàn. Chính những trải nghiệm ấy mới giúp họ tích lũy năng lực và tạo nên giá trị khác biệt.
Nhưng tôi cũng không còn tin vào sự hy sinh vô điều kiện. Theo tôi, cống hiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi mỗi nỗ lực hôm nay cũng giúp bản thân trưởng thành hơn ngày hôm qua. Nếu làm việc 10-12 tiếng mỗi ngày nhưng nhiều năm sau kỹ năng vẫn không thay đổi, cơ hội nghề nghiệp vẫn dậm chân tại chỗ, thì sự chăm chỉ ấy rất dễ trở thành sự tiêu hao.
Tôi nghĩ người lao động ngày nay cần nhìn công việc như một khoản đầu tư. Mỗi dự án không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là cơ hội học thêm một kỹ năng, tích lũy thêm một kinh nghiệm hoặc mở rộng thêm một mối quan hệ nghề nghiệp. Nếu sau mỗi năm đi làm, mình giải quyết được những vấn đề khó hơn, có nhiều lựa chọn hơn và giá trị của mình cao hơn, thì đó là một khoản đầu tư có lãi.
Tôi cũng mong doanh nghiệp nhìn người lao động theo cách tương tự. Một môi trường làm việc tốt không chỉ kỳ vọng nhân viên cống hiến mà còn cần có lộ trình phát triển rõ ràng, tiêu chí đánh giá minh bạch và sự ghi nhận xứng đáng. Khi người lao động thấy nỗ lực của mình được tôn trọng, họ sẽ có động lực gắn bó lâu dài hơn nhiều so với những lời kêu gọi hy sinh.
Có người hỏi tôi, người trẻ hôm nay nên chọn cống hiến hay tư duy "win-win"? Theo tôi, không cần phải chọn. Cống hiến vẫn là điều kiện cần để thành công, nhưng sự cống hiến ấy cần giúp cả hai bên cùng phát triển. Doanh nghiệp lớn lên nhờ những người tạo ra giá trị, còn người lao động cũng phải trưởng thành hơn trong chính hành trình ấy.
Điều tôi rút ra sau nhiều năm đi làm là đừng trở thành người chỉ biết cho đi. Hãy làm việc hết mình, nhưng cũng đừng quên tự hỏi: những gì mình đang làm hôm nay có đang giúp mình trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình hay không. Nếu câu trả lời là có, đó mới là sự cống hiến đáng giá nhất.
Tôi từng có khoảng thời gian gần 5 năm sống ở nhà mặt đất. Lúc ấy, tôi nghĩ có được một căn nhà trong hẻm thoải mái hơn nhiều so với ở chung cư: không phải phụ thuộc thang máy, không lo phí quản lý, có khoảng sân nhỏ trước cửa, muốn sửa sang gì cũng có thể chủ động. Nhưng chỉ sau một thời gian sống, tôi nhận ra thực tế không giống như mình hình dung.
Nhà tôi nằm trong con hẻm rộng khoảng 4 mét. Nghe thì có vẻ thoải mái để xe cộ ra vào thuận tiện, nhưng ngay đầu hẻm có hai hộ kinh doanh hàng ăn. Một nhà bán cơm tấm, nhà còn lại bán hủ tiếu. Mỗi ngày, bàn ghế được họ bày ra kín gần hết lối đi. Khách ngồi ăn uống, xe máy dựng san sát khiến người trong hẻm muốn đi qua cũng phải len lỏi.
Nhiều lúc, tôi cảm giác như mình đang phải đi nhờ trên chính con đường dẫn về nhà mình. Mỗi lần chạy xe ra hay vào, chỉ cần lách qua vài chiếc ghế hoặc làm khách phải nhích sang một chút là tôi lập tức nhận được những ánh mắt khó chịu, cứ như thể mình mới là người làm phiền.
Vào sâu bên trong hẻm cũng không khá hơn. Hầu như nhà nào cũng tận dụng phần trước cửa để xe máy, đặt chậu cây, kê ghế đá. Mỗi nhà lấn ra một ít, cuối cùng lối đi ngày càng trở nên chật hẹp. Người này thấy người kia làm được thì mình cũng làm. Dần dần, khoảng không chung trở thành nơi ai cũng mặc nhiên sử dụng theo ý mình.
Chưa kể chuyện vệ sinh. Chó, mèo được thả đi lại tự do, phóng uế trước cửa nhà người khác hoặc ngay giữa hẻm. Có người dọn, có người mặc kệ. Những ngày nắng còn đỡ, hôm mưa xuống thì mùi hôi vô cùng khó chịu. Trẻ con chạy chơi trong hẻm mà người lớn cũng không yên tâm.
>> Có hai căn chung cư Sài Gòn nhưng tôi vẫn quay về ở nhà hẻm cụt
Chính những điều tưởng như nhỏ nhặt ấy lại ảnh hưởng đến tâm trạng mỗi ngày của tôi. Mỗi lần về nhà là một lần tôi phải né bàn ghế, tránh xe dựng, nhìn trước ngó sau vì sợ vướng víu. Một không gian đáng lẽ để thư giãn sau giờ làm lại khiến mình thêm mệt mỏi.
Nhiều người vẫn nói nhà đất có giá trị hơn chung cư vì sở hữu lâu dài và tự do hơn. Tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng với tôi, chất lượng cuộc sống còn là môi trường sống và ý thức của những người xung quanh. Cuối cùng, gia đình tôi quyết định bán nhà để chuyển lên chung cư giá tương đương.
Đúng là ở chung cư có nhiều quy định, nhiều khoản phí. Nhưng đổi lại, hành lang phòng tôi luôn thông thoáng, lối đi không bị ai chiếm dụng, khu vực chung được vệ sinh định kỳ và có ban quản lý xử lý khi phát sinh vấn đề. Tôi không còn phải bực bội vì những chuyện lặp đi lặp lại trước cửa nhà mình.
Thỉnh thoảng đi ngang những con hẻm đông đúc, tôi vẫn thấy nhớ cảm giác quen thuộc trước đây. Nhưng nếu bây giờ có ai hỏi tôi chọn ở nhà mặt đất hay chung cư, câu trả lời của tôi chắc chắn sẽ vẫn là chung cư. Ít nhất, sau một ngày làm việc mệt mỏi, trở về nhà, tôi không phải vượt qua hàng tá khó chịu, bức bối.
"Khi nhận hóa đơn tháng 6, phản ứng đầu tiên của tôi cũng giống nhiều người: bị sốc vì tiền điện tăng mạnh dù mức dùng không đổi. Tháng 3, tiền điện nhà tôi là 1,8 triệu đồng; tháng 4 tăng lên 2 triệu đồng; tháng 5 là 2,4 triệu đồng và đến tháng 6 vừa rồi hóa đơn lên tới 3,9 triệu đồng (tăng 62,5% so với tháng trước). Tôi đã liên hệ với bên Điện lực để hỏi, đề nghị kiểm định công tơ điện và sau đó còn được nhân viên kỹ thuật của hãng điều hòa giải thích khá kỹ về nguyên lý hoạt động của thiết bị. Sau khi tìm hiểu, tôi chấp nhận rằng hóa đơn này phản ánh đúng lượng điện gia đình mình đã sử dụng.
Điều tôi hiểu ra là điều hòa không phải cứ cài nhiệt độ cao hơn là ngay lập tức tiết kiệm điện. Khi mới bật máy, dù đặt 28 độ C hay 18 độ C thì điều hòa vẫn hoạt động theo công suất thực của máy để hạ nhiệt độ trong phòng. Chỉ khi nhiệt độ phòng đạt đúng mức đã cài đặt, cục nóng bên ngoài mới ngắt hoặc giảm hoạt động. Lúc đó điện năng tiêu thụ mới giảm xuống. Ngược lại, nếu cục nóng vẫn phải chạy liên tục thì điều hòa vẫn tiêu thụ điện ở mức cao.
Vì vậy, mức tiêu thụ điện của điều hòa còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thực tế. Một chiếc điều hòa sẽ làm mát căn phòng trong thời tiết 36 độ C khác với khi ngoài trời 38 độ C hay 40 độ C. Nói cách khác, nhiệt độ môi trường càng cao thì điều hòa càng phải hoạt động lâu hơn để đưa phòng về mức nhiệt cài đặt.
Bên cạnh đó, đặc điểm của căn phòng cũng ảnh hưởng rất lớn. Nếu phòng tỏa nhiệt nhanh thì điều hòa sẽ làm mát nhanh hơn. Ngược lại, nếu căn phòng hấp thụ nhiệt nhiều, bị nắng chiếu liên tục hoặc giữ nhiệt như một "lò bánh mì", điều hòa sẽ phải làm việc vất vả hơn, cục nóng khó ngắt hơn và điện năng tiêu thụ cũng tăng theo.
>> Tiền điện tháng 6 'ăn hết vào lương'
Ví dụ, nếu lúc 20h mà nhiệt độ trong phòng vẫn còn khoảng 40 độ C thì điều hòa sẽ mất nhiều thời gian hơn để đưa căn phòng xuống 28 độ C so với một căn phòng chỉ ở khoảng 30 độ C. Thời gian hoạt động kéo dài đồng nghĩa với lượng điện tiêu thụ cũng nhiều hơn.
Sau lần này, tôi mới thực sự hiểu vì sao tiền điện nhà mình tăng mạnh trong những tháng nắng nóng. Không phải lúc nào hóa đơn tăng cũng đồng nghĩa với công tơ điện sai hay ngành điện tính nhầm. Trong trường hợp của gia đình tôi, mức tiền điện tăng chủ yếu đến từ việc điều hòa phải hoạt động nhiều hơn để chống chọi với thời tiết nóng hơn và điều kiện thực tế của căn phòng.
Đó là trải nghiệm cá nhân của tôi sau khi đi tìm câu trả lời cho hóa đơn tiền điện tháng 6. Nhờ vậy, tôi cũng hiểu rõ hơn nguyên lý hoạt động của điều hòa và có cái nhìn đầy đủ hơn về cách tiết kiệm điện hợp lý. Hy vọng chia sẻ trên đây sẽ giúp các bạn phần nào hiểu được nguyên nhân khiến hóa đơn tiền điện nhà mình bất ngờ tăng vọt".
Đó là chia sẻ của độc giả Hoàng Anh Tuấn xung quanh câu chuyện "Hàng trăm hộ dân phản ứng vì tiền điện tăng cao bất thường". Theo đó, hàng trăm hộ trên địa bàn xã Quảng Bình, Thanh Hóa phản ánh tiền điện tháng 6 tăng gấp 2-3 lần dù mức dùng không đổi, buộc chính quyền tổ chức đối thoại và thống nhất kiểm định công tơ.
Sau khi ghi nhận ý kiến, các bên thống nhất tháo công tơ của một số hộ dân để đưa đi kiểm định độc lập nhằm xác minh nghi vấn.
