Mỗi lần có đề xuất đưa tài xế công nghệ hay người bán hàng online vào diện đóng BHXH bắt buộc, lập luận phản đối quen thuộc lại vang lên rằng: đây là lao động tự do, họ chọn sự linh hoạt thay cho ràng buộc và Nhà nước không nên ép họ vào một nghĩa vụ mà họ không muốn.
Cách gọi tên ấy nghe có vẻ tôn trọng quyền tự do nhưng nó che giấu một thực tế ngược lại. Phần lớn những người này không tự do theo nghĩa của một người làm chủ công việc của mình, mà là người làm công đã bị tước mất “tấm lưới bảo vệ” bằng chính cách thiết kế hợp đồng.
Kiến nghị mới đây của BHXH TP.HCM vì thế không phải là sự mở rộng tay của nhà nước vào khu vực lao động tự do, mà là một nỗ lực “khâu lại phần lưới an sinh đã bị rách”. Đề xuất này nằm đúng trong mạch chính sách chứ không phải một sáng kiến đột ngột. Cần nhớ rằng quyền được bảo đảm an sinh xã hội là quyền hiến định, ghi tại điều 34 Hiến pháp năm 2013.
Còn nhớ, Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách BHXH đặt mục tiêu hướng tới BHXH toàn dân, với khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia vào năm 2025 và 60% vào năm 2030.
Trên tinh thần đó, khoản 1 điều 13 bộ luật Lao động năm 2019 đã đưa phép thử bản chất vào luật, coi mọi thỏa thuận có nội dung trả công và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát là quan hệ lao động dù mang tên gọi gì.
Điểm a khoản 1 điều 2 luật BHXH năm 2024 kế thừa đúng tinh thần ấy. Nhà làm luật đã chọn bản chất làm thước đo và kiến nghị của BHXH TP.HCM chỉ làm một việc là biến lựa chọn đó thành quy tắc vận hành được trên thực tế.
Có ý kiến cho rằng vì điều khoản bản chất đã nằm sẵn trong luật nên không cần thêm đối tượng, việc cần làm chỉ là thực thi cho nghiêm.
Lập luận này đúng một nửa. Một nguyên tắc nằm trên giấy không tự nó bảo vệ ai nếu việc kích hoạt đòi hỏi từng người lao động phải tự đứng ra chứng minh mình là người làm công.
Trong cuộc tranh chấp đó, người yếu thế nhất lại là người phải gánh nghĩa vụ chứng minh nặng nhất. Còn bên nắm hợp đồng, nắm dữ liệu chấm công và nắm dòng tiền là doanh nghiệp hoặc nền tảng.
Một quyền mà phải đi kiện mới có thì trên thực tế chỉ bảo vệ số ít người đủ sức theo đuổi. Việc định danh rõ nhóm đối tượng làm được điều mà nguyên tắc trừu tượng không làm được. Nó đảo chiều mặc định, từ chỗ người lao động bị loại trừ, trừ khi tự chứng minh ngược lại, sang chỗ họ được bao phủ trừ khi có bằng chứng ngược lại.
Sự dịch chuyển gánh nặng chứng minh đó mới là lý do thật sự để luật hóa cụ thể nhóm đối tượng, thay vì phó mặc cho điều khoản bản chất tự xoay xở.
Quy mô của khoảng trống cho thấy vì sao không thể chỉ trông vào việc thực thi rời rạc theo từng vụ. Đến hết năm 2024, cả nước có khoảng 20,11 triệu người tham gia BHXH, tương đương 42,71% lực lượng lao động trong độ tuổi. Con số này vẫn thấp hơn mục tiêu 45% mà Nghị quyết 28 đặt ra cho năm 2025.
Ở chiều còn lại, lao động phi chính thức năm 2024 vào khoảng 33 triệu người, chiếm khoảng 64,6% tổng số lao động. Khoảng cách giữa 2 con số đó không thể khép lại bằng vận động tham gia tự nguyện, bởi phần lớn nhóm chưa được bao phủ không phải lao động tự do thật sự mà là lao động làm công bị giữ ở trạng thái phi chính thức một cách có chủ đích.
Những nhóm mà BHXH TP.HCM nêu tên chính là nơi hiện tượng này tập trung dày nhất. Tài xế công nghệ chịu sự điều phối của thuật toán, bị chấm điểm, bị phạt và bị khóa tài khoản, tức chịu sự quản lý còn chặt chẽ hơn nhiều công việc có hợp đồng chính thức.
Công nhân xây dựng bị ký hợp đồng dưới một tháng nối tiếp nhau cho một công trình kéo dài nhiều tháng.
Đây không phải sự linh hoạt do người lao động lựa chọn mà là kỹ thuật né nghĩa vụ do bên sử dụng lao động thiết kế.
Điểm thông minh của kiến nghị nằm ở cơ chế thu. Theo hướng đề xuất, khoản đóng được thu qua tổ chức vận hành ứng dụng, qua nhà quản lý sàn thương mại điện tử và nền tảng có chức năng thanh toán.
Nghĩa là nghĩa vụ được đặt lên đúng bên đang nắm dòng tiền và dữ liệu, thay vì đặt lên vai người lao động vốn không có công cụ để tự thực hiện.
Hai kiến nghị đi kèm còn quan trọng hơn cả việc gọi tên đối tượng. Đề xuất không cho doanh nghiệp khấu trừ chi phí tiền lương khi tính thu nhập chịu thuế nếu không đóng bảo hiểm cho người lao động đã biến việc tuân thủ thành lựa chọn có lợi hơn về kinh tế so với trốn đóng.
Đề xuất buộc người sử dụng lao động cung cấp dữ liệu lao động và tiền lương khép lại khoảng cách giữa số người khai và số người thực đóng.
Khi dữ liệu thuế, đăng ký kinh doanh và bảo hiểm được đối chiếu với nhau, điều đã có khung từ quy chế chia sẻ dữ liệu giữa ngành bảo hiểm và ngành thuế ký năm 2021 và Nghị định 278/2025/NĐ-CP, hành vi khai thiếu sẽ khó ẩn mình. Định danh đối tượng và siết thực thi không phải 2 lựa chọn loại trừ nhau mà là 2 vế của cùng một giải pháp.
Nỗi lo chính đáng nhất với đề xuất này là gánh nặng tài chính cho nhóm thu nhập thấp và bấp bênh. Nhưng đây là chỗ cần thiết kế kỹ chứ không phải lý do để khước từ bao phủ. Căn cứ đóng nên gắn với thu nhập thực tế mà nền tảng chi trả, vốn là dữ liệu nền tảng nắm rõ tới từng chuyến xe, từng đơn hàng, thay vì áp một mức sàn cứng nhắc.
Phần đóng của bên sử dụng lao động cần được xác định rõ để người lao động không phải gánh toàn bộ, đúng tinh thần một quan hệ làm công có chia sẻ trách nhiệm.
Với thu nhập biến động, có thể tính tới lộ trình và phương thức đóng linh hoạt theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng như luật BHXH đã mở đường.
Một chính sách bao phủ được thiết kế tốt sẽ khiến người lao động thấy mình được bảo vệ, chứ không thấy mình bị tận thu.
Cuối cùng, tranh luận này buộc chúng ta định nghĩa lại 2 chữ tự do trong thị trường lao động mới. Một người lái xe mười giờ mỗi ngày dưới sự điều phối của thuật toán, không có chế độ ốm đau, thai sản, không tích lũy gì cho tuổi già thì sự linh hoạt họ có được liệu có đáng gọi là tự do, hay chỉ là sự phơi mình trước rủi ro mà người làm công có hợp đồng đã được luật che chắn?
Câu hỏi cho lần sửa luật này không phải là có nên để yên cho lao động nền tảng tự lo liệu hay không, mà là chúng ta có chấp nhận một thị trường lao động nơi sự linh hoạt được trả giá bằng việc tước đi “tấm lưới” an sinh của chính người yếu thế nhất hay không?
Kiến nghị của BHXH TP.HCM, dù vẫn cần hoàn thiện về kỹ thuật, đang đi đúng hướng của câu trả lời.
Chiều 2.4, tại buổi họp báo cung cấp thông tin kinh tế - xã hội trên địa bàn TP.HCM, bà Lê Hồng Nga, Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) đã thông tin về tình hình dịch bệnh tay chân miệng, bệnh do não mô cầu trên địa bàn.
Bà Lê Hồng Nga cho biết, theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, tính đến ngày 29.3, TP.HCM ghi nhận 9.107 ca mắc tay chân miệng, tăng 191,5% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng từ ngày 23 - 29.3 ghi nhận 940 ca mắc mới, tăng 42,9% so với trung bình 4 tuần trước đó. Bệnh chủ yếu xảy ra trên trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và đã ghi nhận một số trường hợp tử vong.
Kết quả giám sát tác nhân gây bệnh những tuần đầu năm 2026 cho thấy có sự xuất hiện của vi rút Enterovirus 71 (EV71). Đây là chủng vi rút có độc lực cao, lây lan nhanh, dễ gây bệnh nặng và có nguy cơ tử vong; đã từng gây dịch lớn trong những năm trước.
Trước tình hình trên, ngành y tế TP.HCM đã tăng cường phối hợp với ngành giáo dục trong công tác phòng, chống dịch bệnh tại trường học. HCDC khuyến cáo người dân duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh nhà cửa, khử khuẩn đồ chơi định kỳ và theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ.
Các trường mầm non, nhóm trẻ thực hiện điểm danh hằng ngày và tìm hiểu nguyên nhân trẻ nghỉ học để phát hiện sớm trẻ bị bệnh và báo cáo trạm y tế; tổ chức cho trẻ và giáo viên bảo mẫu thực hành rửa tay bằng nước và xà phòng; tăng cường các biện pháp như vệ sinh, khử khuẩn lớp học, đồ dùng, đồ chơi.
Đặc biệt, ngành y tế lưu ý phụ huynh nhận biết sớm các dấu hiệu chuyển nặng để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách có vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng và tử vong. Những trường hợp mắc bệnh được yêu cầu nghỉ học và cách ly đủ 10 ngày từ ngày khởi phát.
Ngành y tế khuyến cáo cộng đồng, đặc biệt là gia đình có trẻ nhỏ, cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh nhằm hạn chế nguy cơ lây lan và bảo vệ sức khỏe trẻ em.
Về tình hình bệnh do não mô cầu, bà Nga cho biết hằng năm vẫn ghi nhận các ca bệnh lẻ tẻ trên địa bàn. Từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận 6 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu rải rác tại một số phường, xã. Các bệnh nhân đều ở độ tuổi thanh thiếu niên; hiện các bệnh nhân đã hồi phục, không có ca tử vong.
Bà Nga thông tin, bệnh do não mô cầu lây truyền từ người sang người chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua việc tiếp xúc gần với dịch tiết từ mũi, họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.
Nguy cơ lây nhiễm cao tại các nơi tập trung đông người như nhà trẻ, trường học, ký túc xá, doanh trại, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc đang mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp.
Tiếp xúc gần được hiểu là việc ở cùng nhà, sinh hoạt chung, ngủ cùng phòng hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh như hôn, ho, hắt hơi ở khoảng cách gần, dùng chung vật dụng cá nhân (ly uống nước, bàn chải đánh răng…).
Những người có tiếp xúc gần với ca bệnh có nguy cơ cao bị lây nhiễm và cần được theo dõi sức khỏe, tư vấn và xử trí dự phòng theo hướng dẫn của ngành y tế.
"Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát. Tuy nhiên, tiên lượng bệnh sẽ được cải thiện đáng kể nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, giúp giảm nguy cơ tử vong và hạn chế biến chứng nặng", đại diện HCDC thông tin.
Người dân có thể ngừa bệnh do não mô cầu bằng cách tiêm vắc xin phòng não mô cầu. Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; vệ sinh các bề mặt, vật dụng thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi, dụng cụ học tập… bằng chất tẩy rửa thông thường; giặt rửa quần áo, đồ vải và phơi dưới ánh nắng.
Người dân cần bảo đảm thông thoáng nơi ở, nơi làm việc và học tập bằng cách thường xuyên mở cửa sổ, cửa chính để lưu thông không khí. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, phải đến ngay trạm y tế xã, phường, đặc khu hoặc bệnh viện gần nhất để được khám và hướng dẫn.
Người bệnh phải được cách ly điều trị. Người tiếp xúc gần với người bệnh phải uống kháng sinh dự phòng theo chỉ định của nhân viên y tế. Ngành y tế khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, đặc biệt là tiêm vắc xin đầy đủ, nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Chiều 5.6, Báo Người Lao Động tổ chức lễ kỷ niệm 7 năm "Tự hào cờ Tổ quốc" và kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21.6.1925 - 21.6.2026). Đến dự có các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang, lãnh đạo TP.HCM, các địa phương và doanh nghiệp, đối tác đồng hành.
Nhà báo Tô Đình Tuân, Tổng biên tập Báo Người Lao Động, cho biết nhiều năm qua, báo đã tổ chức nhiều hoạt động xã hội lớn, trong đó chương trình "Tự hào cờ Tổ quốc" mang ý nghĩa đặc biệt. Chương trình khởi đầu từ năm 2019 với tên gọi "Một triệu lá cờ Tổ quốc cùng ngư dân bám biển", đến nay trao hơn 2,1 triệu lá cờ tặng chiến sĩ, đồng bào cả nước.
Ông Đặng Minh Thông, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM, đánh giá chương trình "Tự hào cờ Tổ quốc" đã trở thành một trong những hoạt động chính trị - xã hội tiêu biểu của Báo Người Lao Động.
"Từ những lá cờ được trao tận tay ngư dân bám biển, cán bộ chiến sĩ nơi biên giới, hải đảo, đến những tuyến đường rực sắc đỏ của quốc kỳ, những buổi lễ chào cờ thiêng liêng ở vùng sâu, vùng xa - chương trình đã góp phần kết nối hàng triệu trái tim Việt Nam bằng tình yêu quê hương, đất nước", ông Thông chia sẻ.
Lãnh đạo Thành ủy TP.HCM cho biết thêm hệ thống báo chí thành phố đang được sắp xếp, tổ chức lại theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại hơn. Đây là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước, thành phố thực hiện trên tinh thần bám sát chỉ đạo của Trung ương nhằm tạo điều kiện để báo chí phát triển chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác thông tin, tuyên truyền.
"Trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại hệ thống báo chí tất yếu sẽ có những thay đổi về mô hình hoạt động, cơ cấu tổ chức và thương hiệu báo chí. Nhưng những truyền thống, những giá trị cốt lõi mà các thế hệ người làm Báo Người Lao Động đã xây dựng và cống hiến sẽ luôn được trân trọng, kế thừa và phát huy", ông Thông nói.
Nhà báo Lê Quốc Minh, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, đánh giá 5 - 7 năm gần đây, Báo Người Lao Động là một trong những cơ quan báo chí có nhiều nỗ lực đổi mới đáng ghi nhận.
Trong bối cảnh môi trường truyền thông thay đổi nhanh chóng, báo đã chủ động chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng, phát triển mạnh các sản phẩm video, podcast, mạng xã hội và nhiều hình thức truyền thông hiện đại.
"Điều làm nên sức sống bền vững của một cơ quan báo chí không chỉ nằm ở tên gọi hay mô hình tổ chức, mà quan trọng hơn là những giá trị mà cơ quan báo chí đó để lại cho xã hội, đất nước và nhân dân", Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhận định.
Cũng tại buổi lễ, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Đặng Minh Thông trao tặng Huân chương Lao động hạng ba cho nhà báo Tô Đình Tuân, Tổng biên tập Báo Người Lao Động.
Báo Người Lao Động, tiền thân là Báo Công Nhân Giải Phóng, thành lập vào ngày 28.7.1975 tại thành phố Sài Gòn - Gia Định. Đến năm 1990, báo đổi tên thành Báo Người Lao Động, thuộc Liên đoàn Lao động TP.HCM và bắt đầu tự chủ tài chính. Đầu năm 2021, Báo Người Lao Động đổi cơ quan chủ quản về Thành ủy TP.HCM theo quy hoạch, quản lý và phát triển báo chí toàn quốc.
Ý kiến được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại buổi gặp gỡ Ban Thường vụ Thành ủy TP HCM ngày 27/4. Đây là lần thứ 5 ông làm việc với thành phố sau gần một năm sáp nhập. "Đảng, Nhà nước rất quan tâm đến thành phố, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Ông nhấn mạnh, sau 40 năm Đổi mới, TP HCM phát triển mạnh nhờ mở cửa, khu vực tư nhân năng động và các trụ cột thương mại - dịch vụ - công nghiệp, đóng góp lớn cho ngân sách. Tuy nhiên, "động lực cũ đang dần suy giảm, lợi thế trước đây không còn vượt trội".
Sau sáp nhập, TP HCM trở thành siêu đô thị với dư địa lớn, nhưng khả năng vươn tầm phụ thuộc vào tầm nhìn, mô hình tăng trưởng, thể chế quản trị và năng lực thực thi. Dù vẫn đóng góp hơn 23% GDP và khoảng 31% thu ngân sách, thành phố không còn duy trì hiệu quả tăng trưởng nổi trội.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khoảng cách giữa TP HCM với các đô thị hàng đầu châu Á đang giãn ra ở nhiều mặt như thu nhập, hạ tầng, mức độ quốc tế hóa, đổi mới sáng tạo và quản trị. GDP thành phố hơn 100 tỷ USD, thấp hơn Bangkok, Jakarta, Thượng Hải, Singapore; thu nhập bình quân khoảng 8.000 USD cũng còn cách xa các đô thị này.
"Không thể bằng lòng với vị trí hiện nay", ông nói, đồng thời cho rằng TP HCM phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Thành phố cần đi đầu cụ thể hóa các nghị quyết về khoa học công nghệ, hội nhập, kinh tế tư nhân thành kết quả thực chất. "Không thể để tình trạng viết hay, nói hay nhưng làm không hiệu quả", ông nhấn mạnh.
Người đứng đầu Đảng, Nhà nước cũng lưu ý phát triển phải để người dân thụ hưởng. Dẫn ví dụ chính sách miễn phí xe buýt, ông đề nghị TP HCM mở rộng, tăng nguồn lực để thu hút người dân bỏ phương tiện cá nhân; các địa phương khác có thể tham khảo.
Tiếp thu chỉ đạo, Bí thư Thành ủy TP HCM Trần Lưu Quang cho rằng kết quả đạt được còn khiêm tốn so với yêu cầu và kỳ vọng. "Nhiệm vụ rất nặng nề nhưng thành phố không đơn độc", ông nói, đồng thời nhấn mạnh sự đồng hành của Trung ương qua nhiều lần làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.
Ông cam kết TP HCM sẽ hành động bằng kết quả cụ thể, đo đếm được. Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, hướng tới mốc thu ngân sách một triệu tỷ đồng, không phụ thuộc vào nguồn thu từ đất mà dựa vào sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và quản trị hiệu quả.
TP HCM cũng kiến nghị Trung ương sớm ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31 và xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhằm tăng quyền tự chủ, công cụ quản lý và năng lực cạnh tranh quốc tế.
