Lão hóa là quá trình tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên, nhiều thói quen hàng ngày có thể khiến các dấu hiệu tuổi tác như nếp nhăn, da chảy xệ, suy giảm sức khỏe tổng thể… xuất hiện sớm hơn.
Thường xuyên thiếu ngủ
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và tái tạo của cơ thể. Theo Healthline, ngủ không đủ giấc có liên quan đến tình trạng da xỉn màu, quầng thâm và các dấu hiệu lão hóa xuất hiện sớm hơn. Theo Times of India, thói quen uống cà phê quá muộn trong ngày có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ ở một số người, khiến cơ thể không có đủ thời gian để phục hồi.
Thiếu ngủ kéo dài còn làm tăng nồng độ hormone cortisol, ảnh hưởng đến quá trình sản sinh collagen. Sự suy giảm collagen theo thời gian có thể khiến da mất độ đàn hồi, dễ hình thành nếp nhăn và chảy xệ. Người trưởng thành nên ngủ 7-9 giờ mỗi đêm để duy trì sức khỏe và hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa.
Ăn nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn
Chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ lão hóa của cơ thể. Tiêu thụ quá nhiều đường có thể thúc đẩy quá trình glycation – phản ứng khiến các phân tử đường liên kết với protein như collagen và elastin. Điều này làm các sợi collagen trở nên cứng, kém đàn hồi hơn, từ đó khiến da dễ xuất hiện nếp nhăn.
Ngoài ra, thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều đường bổ sung, chất béo không lành mạnh và natri. Chế độ ăn giàu thực phẩm nguyên cám, rau xanh, trái cây và chất xơ có liên quan đến tốc độ lão hóa sinh học chậm hơn, theo Verywell Health.
Không bảo vệ da
Theo Medical News Today, tiếp xúc thường xuyên với tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây lão hóa da sớm. Tia UV có thể phá hủy collagen và elastin – hai thành phần quan trọng giúp da săn chắc và đàn hồi. Theo thời gian, da có thể xuất hiện nếp nhăn, đốm sắc tố, tình trạng khô ráp, chảy xệ.
Các chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng kem chống nắng phổ rộng mỗi ngày, kể cả khi trời nhiều mây, đồng thời đội mũ rộng vành và đeo kính râm khi hoạt động ngoài trời.
Hút thuốc lá
Hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư mà còn thúc đẩy quá trình lão hóa. Các hóa chất trong khói thuốc làm giảm lưu lượng máu đến da, khiến da nhận được ít oxy và dưỡng chất hơn. Hút thuốc cũng làm tăng stress oxy hóa, đẩy nhanh quá trình phá hủy collagen, elastin.
Người hút thuốc thường xuất hiện nếp nhăn sâu quanh mắt, miệng và có làn da kém săn chắc hơn so với người không hút thuốc.
Căng thẳng kéo dài
Stress không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động đến sức khỏe làn da và cơ thể. Căng thẳng mạn tính có thể làm tăng các phản ứng viêm, stress oxy hóa trong cơ thể. Đây là những yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính cũng như quá trình lão hóa.
Căng thẳng kéo dài cũng thường đi kèm với mất ngủ, ăn uống thiếu lành mạnh hoặc giảm vận động, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể. Các chuyên gia khuyến khích duy trì hoạt động thể chất, thiền, yoga hoặc dành thời gian cho các hoạt động thư giãn để kiểm soát căng thẳng hiệu quả hơn.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng - Bệnh viện 19-8 (Bộ Công An), cho biết trứng vịt lộn là món ăn bổ dưỡng, giàu đạm, chất béo, sắt, vitamin. Tuy nhiên, một quả trứng lộn cung cấp 180 calo, tương đương một bát cơm. Lượng cholesterol trong một quả trứng vịt lộn rất cao lên đến khoảng 600mg, gấp khoảng ba lần so với trứng gà.
Do đó, ăn quá nhiều trứng vịt lộn gây hại lên tim mạch. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, người có nguy cơ tim mạch cần kiểm soát chặt chẽ lượng cholesterol nạp vào. Người cao tuổi có sẵn nền bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc xơ vữa động mạch ăn quá nhiều trứng vịt lộn có thể làm gia tăng đáng kể gánh nặng chuyển hóa.
Trứng vịt lộn có chứa hàm lượng vitamin A rất cao. Nếu ăn quá nhiều và liên tục, cơ thể không kịp đào thải, có thể dẫn đến tích lũy tại gan, gây độc cho gan khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, thậm chí vàng da.
Thói quen ăn trứng vịt lộn kèm muối tiêu đậm vô tình làm tăng lượng natri nạp vào cơ thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dư thừa muối là thủ phạm thầm lặng kích hoạt cơn tăng huyết áp và suy giảm chức năng thận. Trứng vịt lộn có thể gây đầy bụng, khó tiêu do chứa hàm lượng protein và lipid đậm đặc.
Bác sĩ khuyến cáo ba nhóm nên hạn chế ăn nhiều trứng vịt lộn, như trẻ em dưới 5 tuổi, hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện. Hàm lượng đạm và chất béo quá cao trong trứng vịt lộn sẽ gây sình bụng, rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy. Phụ nữ mang thai ăn trứng không nên ăn kèm quá nhiều rau răm, có thể kích thích co bóp tử cung, không tốt cho thai nhi. Người bệnh gout, người có chỉ số axit uric cao nên hạn chế.
Người lớn khỏe mạnh ăn tối đa 2 quả/tuần. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường tối đa một quả/tuần và nên chia nhỏ để cơ thể hấp thụ từ từ. Thời điểm ăn tốt nhất là vào buổi sáng hoặc buổi trưa, tránh ăn sau 19h tối.
Sự khởi phát của ung thư đại trực tràng (colorectal cancer) có liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó thói quen ăn uống và việc hấp thụ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt, đặc biệt là chế độ ăn "hai cao một thấp" gồm nhiều chất béo, giàu protein nhưng lại thiếu hụt chất xơ. Theo giáo sư dinh dưỡng Ma Guansheng tại Đại học Bắc Kinh, trong số các loại thực phẩm hàng ngày, ba nhóm thịt có mối liên hệ mật thiết với căn bệnh này không nên tiêu thụ quá mức.
Trước hết là nhóm thịt đỏ, gồm phần thịt nạc và nội tạng của các loại gia súc như lợn, bò, cừu. Sở dĩ có tên thịt đỏ là do cơ bắp của chúng có sắc tố đậm, tạo nên màu đỏ sẫm đặc trưng. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng chế độ ăn nhiều chất béo sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư đại trực tràng, mà thịt đỏ lại chính là nguồn chứa rất nhiều chất béo bão hòa gây hại. Trong khi các loại chất béo khác từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật không làm tăng nguy cơ mắc bệnh, chất béo có trong thịt đỏ lại là tác nhân trực tiếp dẫn đến rủi ro này.
Đầu tiên là các loại thịt đỏ như lợn, bò, cừu gồm cả phần thịt nạc và nội tạng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chế độ ăn giàu chất béo bão hòa vốn có nhiều trong thịt đỏ sẽ thúc đẩy sự hình thành ung thư kết trực tràng, trong khi chất béo từ sữa, gia cầm hay dầu thực vật lại không gây ra rủi ro này.
Theo một nghiên cứu trên gần 500.000 người trên tạp chí Dịch tễ học Quốc tế vào tháng 4/2019, việc tiêu thụ thêm mỗi 50 gram thịt đỏ mỗi ngày, tương đương một miếng thịt bò hoặc cừu dày, sẽ làm tăng nguy cơ mắc ung thư kết trực tràng lên tới 18%.
Bên cạnh thịt đỏ tươi, các loại thịt đã qua chế biến cũng là tác nhân đáng báo động đối với sức khỏe đường ruột. Thịt chế biến sẵn là thuật ngữ dùng để chỉ bất kỳ loại thịt nào đã trải qua các công đoạn như muối, phơi khô, lên men, xông khói hoặc các phương pháp xử lý khác nhằm tăng hương vị và kéo dài thời gian bảo quản. Ngoài lượng chất béo sẵn có, quá trình chế biến còn bổ sung thêm muối và nitrite; khi nitrite kết hợp với các gốc amin từ quá trình phân giải protein sẽ tạo thành nitrosamine, một chất gây ung thư cực mạnh. Nghiên cứu trên tạp chí trên cũng cảnh báo rằng chỉ cần ăn thêm 25 gram thịt chế biến mỗi ngày, tương đương một lát thịt xông khói, nguy cơ ung thư đại trực tràng đã tăng thêm 19%.
Nhóm thứ ba cần lưu ý là các loại thịt nướng. Khi nướng trực tiếp trên lửa, mỡ từ thịt nhỏ xuống than hồng sẽ tạo ra các hydrocarbon thơm đa vòng, điển hình là benzo[a]pyrene (BaP), vốn là chất có thể tích tụ trong cơ thể và gây ung thư dạ dày hoặc đường ruột.
Ngoài ra, việc đun nấu thịt ở nhiệt độ cao thông qua các hình thức nướng, quay hay chiên rán còn sản sinh ra amin dị vòng, tác nhân gây đột biến niêm mạc đại tràng. Các báo cáo y tế khuyến cáo lượng benzo[a]pyrene nạp vào cơ thể mỗi ngày không được vượt quá 10 microgram.
Việc tiêu thụ các loại thịt này làm tăng rủi ro về sức khỏe nhưng không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi thực đơn, quan trọng là cần ăn uống có chừng mực và chế biến đúng cách. Theo khuyến nghị từ Hướng dẫn chế độ ăn uống cho người dân Trung Quốc năm 2022, mỗi người nên cân đối lượng thịt, cá, trứng và thịt nạc ở mức vừa phải, trong đó hải sản và thịt gia súc gia cầm mỗi loại chỉ nên dao động từ 40 đến 75 gram mỗi ngày. Việc ưu tiên các loại cá, thịt gia cầm, hạn chế mỡ và đồ muối, đồng thời thay thế các phương pháp nướng, rán bằng hấp, luộc sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa một cách bền vững.
Thận hoạt động như một hệ thống lọc máu, giúp loại bỏ chất thải và điều hòa cân bằng dịch, hóa chất trong cơ thể. Thận đào thải ure, nước dư thừa, duy trì nồng độ khoáng chất thiết yếu như natri, kali, đồng thời hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Ngoài ra, cơ quan này còn tham gia hỗ trợ sản xuất hồng cầu. Tuy nhiên, dù hoạt động liên tục và quan trọng, thận vẫn có thể bị tổn thương một cách âm thầm.
Bệnh thận thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" vì người bệnh có thể mất tới 90% chức năng thận trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Không giống bệnh tim hay tiểu đường, các vấn đề về thận thường không gây đau cấp tính hoặc biểu hiện rầm rộ ở giai đoạn đầu. Thay vào đó, bệnh có thể biểu hiện bằng những dấu hiệu mơ hồ như mệt mỏi, vấn đề về da, rối loạn tiêu hóa hoặc triệu chứng đường tiết niệu. Điều này khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn nhưng rất cần thiết, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc và bảo vệ thận từ sớm.
Nhiều trường hợp có thể phòng ngừa được nếu duy trì thói quen sống khoa học. Bác sĩ Amar Kulkarni, chuyên gia thận học tại Medicover Hospitals, Navi Mumbai (Ấn Độ) chia sẻ 5 "nguyên tắc vàng" giúp bảo vệ thận.
Uống đủ nước
Theo nhiều nghiên cứu, uống đủ nước giúp thận lọc chất thải hiệu quả hơn và giảm nguy cơ sỏi thận. Mỗi người nên uống khoảng 1,8-2 lít nước mỗi ngày để hỗ trợ đào thải độc tố. Tuy nhiên, người có bệnh lý thận cần tránh uống quá nhiều nước nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Duy trì chế độ ăn lành mạnh
Chế độ ăn giàu trái cây tươi, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt có thể hỗ trợ chức năng thận. Nên hạn chế muối, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống nhiều đường vì đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và tiểu đường - hai nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận. Một số thực phẩm tốt cho thận gồm quả mọng, rau lá xanh và các loại hạt.
Kiểm soát đường huyết và huyết áp
Theo dõi thường xuyên và kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết bằng chế độ ăn, tập luyện hoặc thuốc nếu cần có thể giúp giảm áp lực lên thận và ngăn tổn thương lâu dài.
Tập thể dục đều đặn
Hoạt động thể chất giúp cải thiện tuần hoàn máu, giảm áp lực lên thận và hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đường huyết. Mỗi người nên duy trì ít nhất 45 phút đi bộ, bơi lội hoặc đạp xe, khoảng 5 ngày mỗi tuần.
Khám sức khỏe định kỳ
Phát hiện sớm các vấn đề về thận giúp điều trị kịp thời và hạn chế biến chứng. Các chuyên gia khuyến cáo nên khám sức khỏe thường xuyên và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để theo dõi chức năng thận, đặc biệt ở người mắc tiểu đường hoặc tăng huyết áp. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau không kê đơn khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
