50-80% bệnh nhân ung thư bị sụt cân, suy dinh dưỡng
TS.BS Hoàng Việt Bách, Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K cho biết, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng với sức khỏe, đặc biệt với bệnh nhân ung thư, dinh dưỡng vô cùng quan trọng.
Bên cạnh phác đồ điều trị cá thể hóa, dinh dưỡng phù hợp giúp người bệnh nâng cao thể trạng, tăng khả năng đáp ứng cũng như hiệu quả điều trị.
Thực tế, có tới 50-80% bệnh nhân ung thư bị sụt cân hoặc suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị. “Suy dinh dưỡng trong ung thư không chỉ biểu hiện qua số cân nặng hao hụt nhìn thấy bằng mắt thường, mà nguy hiểm hơn, nó ẩn giấu dưới tình trạng mất khối cơ nghiêm trọng, giảm sức mạnh cơ bắp và suy giảm chức năng toàn cơ thể.
Nhiều bệnh nhân nhìn bề ngoài vẫn có thể thừa cân hoặc béo phì, nhưng thực tế đã bị suy giảm khối cơ nghiêm trọng. Vì thế, việc sàng lọc nguy cơ dinh dưỡng ngay từ thời điểm chẩn đoán rất quan trọng”, TS Bách thông tin.
Theo ThS.BSNT Nguyễn Thị Thanh Hòa, Phó Trưởng khoa Dinh Dưỡng lâm sàng, Bệnh viện K, ở bệnh nhân ung thư, khối u kích thích phản ứng viêm mạn tính, làm thay đổi chuyển hóa tự nhiên của cơ thể, gây tăng tiêu hao năng lượng dẫn đến mất cơ. Song song đó, tác dụng phụ của hóa, xạ trị gây buồn nôn, nôn, chán ăn, thay đổi vị giác, khó nuốt khiến việc ăn uống trở nên khó khăn hơn với người bệnh.
Bên cạnh đó, nhiều người bệnh ung thư kiêng khem cực đoan, sợ ăn nhiều sẽ “nuôi khối u”, hoặc tự ý áp dụng các chế độ ăn truyền miệng thiếu căn cứ khoa học… khiến bệnh nhân suy kiệt nhanh hơn do thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng.
Trong khi đó, tình trạng suy dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả lâm sàng. Khi thể trạng suy kiệt, cơ thể người bệnh sẽ rất khó dung nạp các đợt hóa – xạ trị hay phẫu thuật.
Bệnh nhân suy dinh dưỡng phải đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng cao hơn, vết thương chậm lành, tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật gia tăng và thời gian hồi phục kéo dài. Thậm chí, không ít trường hợp đã phải trì hoãn liệu trình điều trị do thể trạng không đảm bảo.
Dinh dưỡng là một phương thức điều trị
Mới đây, Bộ Y tế ban hành “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư” nhằm chuẩn hóa công tác chăm sóc dinh dưỡng trong các cơ sở khám, chữa bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ biến chứng, tử vong ở người bệnh ung thư.
Theo BS Hòa, giá trị cốt lõi của hướng dẫn không chỉ dừng lại ở các phác đồ chuyên môn thuần túy, mà mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: thay đổi tư duy của cả thầy thuốc lẫn cộng đồng để khẳng định dinh dưỡng là một phương thức điều trị thiết yếu.
“Mục tiêu hàng đầu là đảm bảo mọi người bệnh ung thư tại Việt Nam đều được tiếp cận chăm sóc dinh dưỡng bài bản, chủ động ngay từ đầu, đánh giá nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ khi chẩn đoán, đồng thời có kế hoạch ăn uống và hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp trong suốt quá trình điều trị”, BS Hòa nói.
Theo BS Hòa, dinh dưỡng là một phương thức điều trị. Suất ăn bệnh lý đúng đủ dinh dưỡng cùng phác đồ đặc hiệu sẽ góp phần nâng cao thể trạng, tăng khả năng đáp ứng điều trị.
Các chuyên gia cho biết, nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy người bệnh ung thư được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng sớm có khả năng đáp ứng điều trị tốt hơn hẳn, giảm thiểu đáng kể các biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện, nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện thời gian sống còn.
Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân điều trị ung thư thường chỉ tập trung vào các phương pháp điều trị, ít quan tâm dinh dưỡng. Trong khi đó, dinh dưỡng là nền tảng cốt lõi giúp người bệnh duy trì thể trạng, củng cố hệ miễn dịch nhằm đảm bảo sức khỏe tiếp nhận tối ưu các can thiệp đó.
Vì thế, tại Bệnh viện K, bệnh nhân được tư vấn chế độ ăn bệnh lý, đặc biệt áp dụng 100% với tất cả người bệnh sau phẫu thuật ung thư tiêu hóa.
Người bệnh được tư vấn chế độ dinh dưỡng cho bản thân, mỗi ngày nên bổ sung thực phẩm nào vào chế độ ăn; lượng ăn bao nhiêu là đủ; …. kèm theo đó là hướng dẫn vận động thể chất và hỗ trợ tâm lý tại khoa điều trị.
Thời gian tới, Bệnh viện K sẽ thực hiện sàng lọc 100%, duy trì và nâng cao chất lượng sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng cho toàn bộ bệnh nhân ngay từ thời điểm nhập viện.
Bên cạnh đó, thiết lập quy trình liên kết chặt chẽ giữa bác sĩ điều trị, bác sĩ dinh dưỡng, điều dưỡng và các chuyên gia liên quan nhằm xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa, tối ưu cho từng ca bệnh.
Đặc biệt, Bệnh viện sẽ đẩy mạnh truyền thông để người bệnh, người nhà thực hành dinh dưỡng đúng cách, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
“Người bệnh ung thư tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc cắt bỏ hoàn toàn bất kỳ nhóm thực phẩm thiết yếu nào nếu không có chỉ định y khoa. Thực đơn hàng ngày cần duy trì sự đa dạng, cân đối, đặc biệt ưu tiên nhóm thực phẩm giàu năng lượng và giàu đạm (protein) để bảo vệ khối cơ, tăng cường khả năng hồi phục cơ thể”, BS Hòa khuyến cáo.
Khi có dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, ăn uống kém, mệt mỏi kéo dài hoặc suy giảm sức cơ, người bệnh cần được đưa đến gặp bác sĩ dinh dưỡng để đánh giá sớm.
Ngày 21.5 Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, theo báo cáo từ công ty nhập khẩu sữa nhãn hiệu a2 tại Việt Nam, công ty đã được cấp 6 giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và thực hiện tự công bố đối với 8 sản phẩm sữa, thực phẩm bổ sung mang nhãn hiệu "a2".
Căn cứ các hồ sơ, tài liệu của công ty nhập khẩu cung cấp, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Ninh Bình (đơn vị quản lý cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm) chưa phát hiện công ty nhập khẩu, kinh doanh sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh từ 0 - 12 tháng tuổi nhãn hiệu a2 Platinum premium USA, dạng bột có bổ sung sắt (a2 Platinum premium infant formula 0 - 12 months Milk-based powder with Iron) do Công ty Sữa A2 (A2 Milk company) sản xuất, thuộc diện cảnh báo của Cục An toàn thực phẩm.
Công ty nhập khẩu cũng có báo cáo cho biết, đã gửi 8 mẫu sản phẩm sữa công thức đang lưu hành tại Việt Nam đến Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia để kiểm nghiệm.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy các mẫu sản phẩm đều không phát hiện vi khuẩn bacillus cereus (vi khuẩn sinh độc tố cereulide) và độc tố cereulide có trong các mẫu sản phẩm được kiểm nghiệm.
Qua rà soát toàn bộ hồ sơ nhập khẩu, dữ liệu kho hàng và hệ thống phân phối, công ty xác định không nhập khẩu, không kinh doanh và không lưu thông tại thị trường Việt Nam đối với 3 lô sản phẩm thuộc diện thu hồi tự nguyện tại Mỹ nêu trên.
Các sản phẩm sữa a2 tại Việt Nam nhập khẩu theo cấp phép không thuộc các lô sản phẩm bị cảnh báo tại Mỹ.
Trước đó, ngày 4.5.2026, Cục An toàn thực phẩm thông tin về việc thu hồi tự nguyện một số lô sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh từ 0 - 12 tháng tuổi nhãn hiệu a2 Platinum premium USA, dạng bột có bổ sung sắt (a2 Platinum Premium infant formula 0 - 12 months Milk-based powder with Iron) tại thị trường Mỹ, do phát hiện có chứa cereulide, một loại độc tố bền nhiệt được tạo ra bởi một số chủng vi khuẩn bacillus cereus có thể gây hại cho trẻ nhỏ.
Cục An toàn thực phẩm đã đề nghị các địa phương và cơ quan chức năng rà soát việc cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; việc kinh doanh sản phẩm này tại địa phương và trên các sàn thương mại điện tử.
Theo thiếu tá - bác sĩ Nguyễn Thanh Bình, Khoa Tim mạch, Bệnh viện Quân y 175 (TP.HCM), khi cơ thể bị nóng và mất nước, lượng nước trong máu giảm làm đường huyết bị “cô đặc” hơn nên chỉ số đường máu tăng lên. Ngoài ra, stress nhiệt cũng kích thích cơ thể tiết các hormone như cortisol và adrenaline. Đây là các hormone làm tăng đường huyết tự nhiên.
“Một số bệnh nhân mùa nóng còn ngủ kém, ăn uống thất thường, ít vận động ngoài trời, dùng nhiều nước ngọt, trà sữa hoặc trái cây lạnh. Những yếu tố này đều khiến đường huyết dao động mạnh hơn”, bác sĩ Thanh Bình cho hay.
Theo bác sĩ Thanh Bình, thời tiết nắng nóng, nếu không được bổ sung nước thường xuyên, cơ thể dễ mất nước; lúc này, thể tích máu giảm nhưng lượng đường trong máu không giảm tương ứng, làm nồng độ đường huyết tăng cao hơn. Ngược lại, khi đường huyết tăng, cơ thể sẽ tiểu nhiều để đào thải bớt đường ra ngoài, từ đó làm tình trạng mất nước càng nghiêm trọng hơn.
Đây là một “vòng xoắn” nguy hiểm: Mất nước làm tăng đường huyết, còn đường huyết tăng lại khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nặng như tăng áp lực thẩm thấu máu hoặc nhiễm toan ceton, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Bác sĩ Bình cho biết, cần chú ý và phân biệt các dấu hiệu cho thấy người bệnh đang tăng đường huyết do mất nước chứ không hẳn do chế độ ăn uống, gồm:
Ở người lớn tuổi, dấu hiệu mất nước đôi khi kín đáo hơn, chỉ biểu hiện bằng mệt, lừ đừ hoặc lú lẫn nhẹ.
Từ đó, bác sĩ Bình khuyên người bệnh tiểu đường nên uống nước đều trong ngày, không đợi khát; ưu tiên nước lọc, hạn chế nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực; nếu đổ mồ hôi nhiều có thể bổ sung điện giải nhưng cần tránh loại quá nhiều đường.
Ngoài ra, mọi người cần theo dõi đường huyết thường xuyên hơn trong các đợt nắng nóng; bảo quản insulin đúng nhiệt độ, tránh để ngoài trời nóng vì thuốc có thể giảm hiệu quả và chú ý không tập thể dục ngoài trời vào giờ nắng gắt.
“Người bệnh nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như đường huyết tăng cao kéo dài dù chế độ ăn không thay đổi, khát nước và tiểu nhiều liên tục, cơ thể mệt lả, buồn nôn, sụt cân nhanh, khó thở hoặc có biểu hiện lơ mơ, lú lẫn. Đặc biệt, ở người lớn tuổi hoặc có sẵn bệnh tim mạch, tình trạng mất nước kèm tăng đường huyết có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận cấp nếu không được xử trí kịp thời”, bác sĩ Thanh Bình lưu ý.
Từng rơi vào vòng xoáy của những phương pháp cực đoan như nhịn ăn hay dùng thuốc giảm cân, blogger nổi tiếng trên Tiểu Hồng Thư - Susann - đã phải trả giá bằng việc cân nặng chạm mốc 62 kg chỉ sau 2 tháng ngừng thuốc. Không chỉ cơ thể phù nề, làn da và mái tóc của cô cũng trở nên bóng dầu do rối loạn chuyển hóa.
Quyết tâm thay đổi, Susann đã xây dựng lại lộ trình: "Ăn uống tử tế, vận động định kỳ, ổn định chuyển hóa". Kết quả, cô đã giảm từ 62 kg xuống còn 44 kg và duy trì vóc dáng thon gọn này suốt 3 năm qua.
Chế độ ăn "Sạch" và quy tắc đĩa ăn 211
Susann áp dụng công thức "Ăn sạch (Eatclean) + Tỷ lệ đĩa ăn 211". Cốt lõi của phương pháp này là đảm bảo nạp đủ rau củ chất lượng cao, ngũ cốc nguyên hạt và protein tốt.
2 phần rau xanh.
1 phần protein.
1 phần tinh bột (carbohydrate).
Bữa sáng: Đảm bảo protein và sữa (200 ml sữa tách béo + 2 quả trứng luộc).
Bữa trưa: Ăn no để tránh thèm ăn vặt (rau xào + bí ngô + 2 miếng thịt bò nhỏ + canh trứng).
Bữa tối: Giảm tinh bột, tăng cường rau và đạm để duy trì cơ bắp và ức chế cơn đói (nấm đùi gà + cải chíp xào).
Cô nhấn mạnh: "Chìa khóa để ổn định cảm giác thèm ăn là ăn uống tử tế, đầy đủ chất chứ không phải là nhẫn nhịn hay chỉ ăn đồ ăn của người tập gym". Ngoài ra, cô luôn uống đủ nước để thúc đẩy trao đổi chất.
Vận động: Ưu tiên tập tạ, thời gian ngắn nhưng cường độ cao
Thay vì tập luyện khổ sai mỗi ngày, Susann chỉ sắp xếp từ 3 đến 4 buổi/tuần. Công thức của cô là tập trung vào các bài tập kháng lực (không oxy) để xây dựng cơ bắp và bổ sung các bài tập sức bền (có oxy).
Thời gian: Khoảng 60 phút mỗi buổi.
Trình tự: 45 phút tập tạ/kháng lực (tập trung vào 1-2 nhóm cơ) + 15-20 phút cardio cuối buổi.
Phương pháp này không chỉ giúp cơ thể có đường nét rõ rệt mà còn giúp cơ thể không bị quá mệt mỏi, duy trì được sức bền lâu dài.
Sau 3 tháng kiên trì, Susann không chỉ trút bỏ được 18 kg mỡ thừa mà còn cải thiện rõ rệt về thể chất lẫn tâm lý. Cô chia sẻ, khi chuyển hóa ổn định, tình trạng da và tóc bóng dầu đã biến mất hoàn toàn.
Hiện tại, nhờ duy trì thói quen ăn uống khoa học và tập luyện cường độ cao định kỳ, cân nặng của cô vẫn duy trì ổn định ở mức 44 kg trong suốt 3 năm, phá bỏ hoàn toàn nỗi lo "tái béo" (hiệu ứng yoyo) mà nhiều người gặp phải.
