Câu chuyện được bác sĩ Ninh Công Vi, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chứng kiến và chia sẻ hôm 4/7.
Người bệnh là lao động chính trong gia đình, thường xuyên làm ca đêm để kiếm thêm thu nhập. Cơn đau dạ dày đã đeo bám anh nhiều năm, nhưng người đàn ông nghĩ đó chỉ là bệnh vặt nên âm thầm chịu đựng, không đi khám. Một tháng trước, cơn đau trở nên dữ dội, kèm theo triệu chứng đại tiện phân đen. Lúc này anh mới chịu đến bệnh viện.
Kết quả xét nghiệm là ung thư dạ dày giai đoạn III. “Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy đây là ung thư biểu mô tuyến kém biệt hóa có thành phần tế bào nhẫn. Đây là một trong những thể bệnh có tiên lượng rất kém, diễn biến nặng nhanh”, bác sĩ Vi giải thích.
Các bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị toàn thân kết hợp phẫu thuật triệt căn, phương án duy nhất còn có thể mang lại cơ hội sống cho anh. Nhưng khi nghe đến chi phí điều trị, hai vợ chồng trẻ chững lại. Không phải vì thiếu quyết tâm, mà vì hoàn cảnh kinh tế không cho phép họ đưa ra lựa chọn ấy.
“Cuộc đối thoại của hai vợ chồng khiến chúng tôi càng trăn trở”, bác sĩ Vi nói. Người vợ chỉ biết khóc nghẹn, nắm chặt tay chồng trong bất lực, mong anh đừng từ bỏ cơ hội được ở lại bên gia đình.
“Người chồng thì đã có quyết định của riêng mình khi quyết tâm đánh đổi sự sống của bản thân để giữ lại đường lùi cho tương lai vợ con”, ông Vi kể.
Điều trị ung thư đòi hỏi kết hợp đa mô thức gồm xạ trị, hóa trị, phẫu thuật, liệu pháp đích, miễn dịch. Bảo hiểm y tế hiện chi trả toàn bộ hoặc một phần cho xét nghiệm, hóa chất, xạ trị, phẫu thuật, nhưng riêng tiền thuốc vẫn là gánh nặng khó vượt qua với nhiều gia đình.
Một người điều trị bằng thuốc đích hoặc liệu pháp miễn dịch có thể tốn 120-150 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 500-600 triệu đến vài tỷ đồng mỗi năm, tùy loại thuốc và chỉ định. Quá trình điều trị thường kéo dài một đến hai năm. Trong khi đó, chỉ khoảng 10% bệnh nhân ung thư tại Việt Nam hiện được tiếp cận các liệu pháp này.
Áp lực tài chính khiến không ít người chọn buông xuôi, không muốn trở thành gánh nặng cho gia đình. Ngay cả những người có điều kiện kinh tế cũng có thể điêu đứng trước hóa đơn thuốc, chi phí dịch vụ và dinh dưỡng kéo dài. Một số bệnh nhân, sau khi nhận chẩn đoán, tự ý bỏ viện để tìm đến thuốc nam, thuốc bắc hoặc các phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng. Đến khi cơ thể suy kiệt, họ quay lại bệnh viện thì bệnh đã chuyển sang giai đoạn muộn, đánh mất cơ hội can thiệp hiệu quả.
Trong trường hợp này, các bác sĩ tư vấn gia đình chuyển sang bệnh viện công để giảm chi phí, đồng thời nhấn mạnh yếu tố thời gian. “Với thể bệnh này, mỗi ngày chậm trễ đều làm mất đi cơ hội sống”, bác sĩ Vi nói.
Nhìn lại câu chuyện, ông đúc kết: “Trong hoàn cảnh này không ai sai cả, vì mọi lựa chọn đều xuất phát từ tình yêu thương”.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu toàn cầu, với gần 10 triệu ca tử vong năm 2020. Tại Việt Nam, ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt ung thư dạ dày và đại tràng, nằm trong nhóm bệnh lý ác tính phổ biến nhất.
Số liệu từ Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan 2020) cho thấy mỗi năm Việt Nam ghi nhận thêm hơn 17.000 ca ung thư dạ dày, 14.000 ca ung thư đại tràng và 3.200 ca ung thư thực quản. Đáng chú ý, số ca phát hiện sớm rất ít, phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Ở nhóm dưới 40 tuổi, tỷ lệ mắc ung thư đại tràng lên đến gần 30%, thường bắt nguồn từ các tổn thương polyp và u tuyến không được phát hiện kịp thời.
Đối với ung thư dạ dày, yếu tố di truyền và nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) được xác định là những nguyên nhân quan trọng. Ghi nhận tại các bệnh viện cho thấy số người dưới 50 tuổi mắc ung thư dạ dày ngày càng tăng, trong khi trước đây bệnh chủ yếu gặp ở nhóm trên 60 tuổi.
Nguyên nhân của xu hướng này gắn liền với lối sống hiện đại như thực phẩm chế biến sẵn, đồ nướng, thực phẩm không rõ nguồn gốc, ít vận động, áp lực công việc kéo dài, thức khuya và sinh hoạt thất thường.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý không có “công thức chung” nào cho bệnh ung thư, vì yếu tố gây bệnh ở mỗi người khác nhau, và nhiều trong số đó nằm ngoài khả năng kiểm soát của chính người bệnh.
Cuối năm 2023, Phạm Ngọc Bích nằm trên giường bệnh cấp cứu vì viêm đường tiết niệu. Ở tuổi 37, người phụ nữ làm nghề kế toán bán hàng tại An Trường, Hải Phòng vừa trải qua một biến cố hôn nhân vắt kiệt sức lực và tinh thần. Chị mất phương hướng và bắt đầu tăng cân không kiểm soát. Sức khỏe suy giảm đến mức chị phải dùng kháng sinh liên tục từ bảy đến mười ngày mỗi tháng. Nhìn lại cơ thể nặng nề cùng sự mệt mỏi thường trực, Bích tự hỏi liệu bản thân có tiếp tục sống mãi như thế này không. Câu hỏi đó trên giường bệnh đã khởi đầu cho một chiến dịch cá nhân kéo dài 90 ngày nhằm định hình lại cuộc sống.
Trước quyết định thay đổi, Ngọc Bích từng thất bại với nhiều phương pháp giảm cân cực đoan như nhịn ăn hoặc bỏ bữa. Chị cũng từng đăng ký tập yoga nhưng sớm bỏ cuộc vì thiếu động lực. Việc những chế độ kiêng khem khắt khe thất bại là điều đã được giới khoa học chứng minh. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Obesity Reviews năm 2020 chỉ ra phần lớn những người áp dụng chế độ ăn kiêng cực đoan sẽ lấy lại toàn bộ cân nặng, hoặc thậm chí vượt mốc ban đầu trong vòng hai đến năm năm. Cơ chế sinh lý về sự đói và nhu cầu ăn bù luôn lấn át ý chí chủ quan.
Bước ngoặt của Bích xuất hiện vào tháng 3 năm 2025 khi chị tiếp cận một chương trình chuyển đổi lối sống khoa học. Thay vì cắt bỏ thức ăn triệt để, chị tái cấu trúc mâm cơm hàng ngày với bốn nhóm thực phẩm cơ bản. Chị tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc về thứ tự tiêu thụ: rau xanh ăn đầu tiên, tiếp đến là đạm phi thịt như trứng hay giá đỗ, sau đó mới đến đạm động vật và cuối cùng là tinh bột.
Nguyên lý ăn uống này được củng cố bởi một nghiên cứu năm 2015 của Đại học Cornell. Các chuyên gia phát hiện việc tiêu thụ rau và protein trước tinh bột giúp làm chậm quá trình hấp thu glucose, đồng thời giảm đỉnh đường huyết sau bữa ăn tới 29%. Cơ chế này trực tiếp hạn chế sự tích trữ mỡ và kiểm soát cảm giác thèm ăn. Bích nhận ra việc hiểu rõ thứ tự tiêu thụ thực phẩm quan trọng hơn việc đếm calo khắc nghiệt. Chế độ mới này cũng dễ dàng hòa hợp với bữa ăn chung của gia đình.
Song song với việc tổ chức lại bữa ăn, chị thiết lập kỷ luật vận động. Bích chọn các bài tập squat nhẹ nhàng vào buổi sáng sớm. Những ngày lịch trình bận rộn hoặc lỡ giấc ngủ, chị kiên quyết tập bù vào buổi tối trước khi đi ngủ để xóa bỏ thói quen trì hoãn cũ.
Sự kiên trì trong ba tháng mang lại kết quả có thể đo lường được. Cân nặng của Bích giảm từ 57 kg xuống 49 kg. Vòng eo thu gọn từ 77 cm xuống mốc 62 cm ở thời điểm hiện tại. Quan trọng hơn, tuổi sinh học của người phụ nữ 37 tuổi này được các chỉ số đánh giá trẻ hóa về mức 33 tuổi. Mức năng lượng tổng thể và sức bền của chị cũng gia tăng rõ rệt.
Tuổi sinh học là thuật ngữ mô tả sự ảnh hưởng của quá trình lão hóa tới cơ thể con người, cho biết cơ thể bạn thật sự trẻ hay già hơn so với tuổi thật của bạn. Nó có thể được xác định thông qua các bộ dụng cụ xét nghiệm, thường bao gồm việc thử mẫu nước bọt, máu hoặc nước tiểu.
Một năm sau khi hoàn thành hành trình 90 ngày đầu tiên, Bích vẫn duy trì nếp sống này. Chị giữ thói quen ăn uống theo cấu trúc và tập luyện đều đặn mỗi sáng. Sự thay đổi cốt lõi nhất không nằm ở các chỉ số hình thể mà ở sự chuyển biến tâm lý. Từ một người khép kín, tự ti về bản thân, Ngọc Bích hiện tại đã tự chủ được cuộc sống. Chị khẳng định bản thân từng nghĩ mình kém cỏi, nhưng việc làm chủ được sức khỏe đã giúp chị nhận ra bản lĩnh của một người phụ nữ bắt đầu từ việc họ có dám thay đổi để yêu thương chính mình hay không.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (Nghị định 90/2026), có hiệu lực thi hành từ ngày 15.5.2026.
Theo Nghị định 90/2026, vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế là những hành vi vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Bao gồm vi phạm các quy định về: y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS; khám bệnh, chữa bệnh; dược, mỹ phẩm; thiết bị y tế; bảo hiểm y tế và vi phạm các quy định về dân số.
Nghị định quy định rõ mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm hành chính về dân số là 30 triệu đồng đối với cá nhân và 60 triệu đồng đối với tổ chức.
Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm hành chính về y tế dự phòng và phòng, chống HIV/AIDS là 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức.
Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm hành chính về bảo hiểm y tế là 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức.
Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm hành chính về khám bệnh, chữa bệnh, dược, mỹ phẩm và thiết bị y tế là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.
Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính, mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 2 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.
Với các hành vi vi phạm cụ thể như: vi phạm các quy định về uống rượu, bia và địa điểm không uống rượu, bia, Nghị định 90/2026 quy định cảnh cáo đối với người từ đủ 16 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi uống rượu, bia.
Phạt tiền từ 500.000 đồng - 1 triệu đồng đối với một trong các hành vi: uống rượu, bia tại địa điểm không uống rượu, bia theo quy định của pháp luật; xúi giục, kích động, lôi kéo người khác uống rượu bia.
Phạt tiền từ 1 - 3 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau đây: uống rượu, bia ngay trước, trong giờ làm việc, học tập và nghỉ giữa giờ làm việc, học tập; ép buộc người khác uống rượu bia.
Phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng đối với hành vi của người đứng đầu cơ sở kinh doanh vận tải, chủ phương tiện giao thông vận tải không thực hiện biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn người điều khiển phương tiện vận tải uống rượu, bia ngay trước và trong khi tham gia giao thông.
Về phòng chống tác hại thuốc lá, phạt tiền đến 10 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau đây tại nơi dành riêng cho người hút thuốc lá: không có phòng và hệ thống thông khí tách biệt với khu vực không hút thuốc lá; không có thiết bị phòng cháy, chữa cháy…
Với các biện pháp chống dịch, về kiểm dịch y tế biên giới, Nghị định 90/2026 quy định phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng đối với một trong các hành vi:
Che giấu tình trạng bệnh của mình hoặc của người khác khi mắc bệnh truyền nhiễm đã được công bố là có dịch;
Không thực hiện hoặc từ chối thực hiện biện pháp vệ sinh, diệt trùng, tẩy uế trong vùng có dịch;
Không tham gia chống dịch theo quyết định huy động của người có thẩm quyền; Thu tiền khám và điều trị đối với trường hợp mắc bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A.
Nghị định cũng quy định, phạt tiền từ 15 - 20 triệu đồng đối với hành vi không chấp hành cách ly y tế...
Tiến sĩ - bác sĩ - chuyên khoa 2 Trà Anh Duy trả lời: Câu hỏi nghe hơi sốc, nhưng phía sau là một chuyện gia đình rất thật: Người lớn tuổi vẫn có ham muốn, người bạn đời thì không còn sẵn sàng, còn con cái thì lúng túng không biết xử lý sao.
Bác sĩ Trà Anh Duy cho biết, nhiều người nghĩ già rồi thì tự nhiên hết ham muốn. Thật ra không phải vậy. Ham muốn tình dục ở người lớn tuổi có thể giảm, thay đổi, ít bộc lộ hơn, nhưng không biến mất hoàn toàn ở tất cả mọi người. Theo nghiên cứu của bác sĩ Stacy Tessler Lindau, giáo sư tại Đại học Chicago (Mỹ) và cộng sự công bố trên The New England Journal of Medicine, ở nhóm người 65-74 tuổi, vẫn có 53% còn hoạt động tình dục; ở nhóm 75-85 tuổi, con số này là 26%.
Nói vui một chút: tuổi già có thể làm tóc bạc, mắt mờ, đầu gối kêu răng rắc, nhưng không có nghĩa cảm xúc thân mật tự động "nghỉ hưu".
Bố còn ham muốn là một chuyện. Mẹ không còn muốn hoặc không còn quan hệ được cũng là điều phải được tôn trọng. Trong quan hệ vợ chồng, kể cả đã sống với nhau mấy chục năm, sự đồng thuận vẫn là nguyên tắc rất quan trọng.
Nếu mẹ không còn ham muốn hoặc không còn khả năng quan hệ, thì không ai được ép mẹ phải đáp ứng. Nhu cầu của một người không thể trở thành nghĩa vụ của người còn lại.
Nhiều người hay dùng chữ "triệt dục", nhưng cần hiểu rõ triệt sản nam chỉ là thắt ống dẫn tinh để tránh có con, chứ không làm mất ham muốn, không làm hết nhu cầu và không làm người đàn ông "bớt đòi hỏi".
Còn các thuốc hay can thiệp làm giảm ham muốn là vấn đề y khoa nghiêm túc, chỉ dùng khi có chỉ định rõ ràng, sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ.
Trong tình huống này, điều nên làm không phải là trách bố "già rồi còn vậy", cũng không ép mẹ phải chịu đựng. Gia đình nên khéo léo đưa bố đi khám nam khoa hoặc tâm lý nếu hành vi thay đổi bất thường, đòi hỏi quá mức, dễ kích động, mất kiểm soát hoặc làm mẹ sợ.
Mẹ cũng nên được thăm khám nếu không quan hệ được vì bệnh phụ khoa, bệnh mạn tính hoặc tâm lý sợ hãi. Có khi mẹ không phải "khó chịu với chồng", mà là cơ thể thật sự không còn phù hợp cho chuyện đó.
Về mặt y học và đạo đức, không nên đặt vấn đề triệt dục người bố chỉ vì ông còn nhu cầu tình dục. Nhu cầu ở tuổi ngoài 70 có thể vẫn bình thường, nhưng phải nằm trong giới hạn của sự đồng thuận, tôn trọng và an toàn cho người vợ.
Điều quan trọng là thăm khám, tư vấn và đối thoại cởi mở, đồng thời tôn trọng ranh giới của mỗi người. Tuổi già không làm tình cảm phai nhạt, nhưng sự gần gũi ở giai đoạn này đòi hỏi nhiều lắng nghe, thấu hiểu hơn là áp đặt.
