Thông tin về hàng loạt vụ lừa đảo liên quan “hợp đồng kỳ nghỉ” mà nạn nhân đa số là người lớn tuổi một lần nữa khiến cho không khí trong gia đình tôi “nóng” lại câu chuyện của mẹ tôi – nạn nhân của lừa đảo đa cấp.
Mẹ tôi khi ấy đã nghỉ hưu, lại có bệnh về thấp khớp nên ai chỉ chỗ nào thầy thuốc tốt, chữa trị giỏi là bà lại tìm đến. Một lần người hàng xóm giới thiệu dịch vụ massage dành cho người lớn tuổi không tốn tiền, có thể giúp điều trị thấp khớp, mẹ tôi liền tìm đến và được cô nhân viên tuổi còn khá trẻ massage, xoa bóp tay chân.
Điều đó khiến cho bà vui thích ngay ngày đầu tiên. Tiếp theo, mỗi tuần hai lần, bà lại đến điểm massage này và vì chung sống cùng nhà nên tôi để ý mỗi lần về, bà lại mang theo một thứ mua từ điểm massage “miễn phí”.
Khi thì những viên đá vô tri được cho là chữa khỏi bệnh huyết áp, lúc lại là thảm đá với giá trên chục triệu đồng mà theo bà là nằm lên sẽ giảm đau xương khớp. Cứ như vậy, trong vài tháng liền, bà hết mua thứ nọ đến thứ kia mà giá cả đều kiểu trên trời, lại còn khoe được giám đốc nhãn hàng đến tận nơi gặp gỡ, trao đổi, tặng quà…
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, tôi đã tìm cách can ngăn bà, nhưng bà bỏ ngoài tai những điều tôi khuyên nhủ, thậm chí thái độ bực tức thể hiện ra mặt mỗi lần tôi chỉ ra điều không hợp lý trong những lời mà bà được nghe, những thứ mà bà mua mang về nhà.
Sự căng thẳng trong mối quan hệ mẹ con lên đến đỉnh điểm khi tôi dùng những lời lẽ gay gắt để can ngăn. Và sau đó, tôi buộc phải tìm các tài liệu liên quan đến công ty lừa đảo đó, in thành một tập kèm theo một “tâm thư” bày tỏ thái độ quyết liệt của tôi trước việc biết rõ mẹ mình đang sa lầy vào một bẫy lừa “đa cấp” tinh vi.
Cũng thật may mắn là mẹ tôi dần nhận ra điều tôi nói là đúng, bà đọc những tài liệu tôi đưa và rồi chấp nhận dừng lại. Có điều, sau này bà mới thổ lộ rằng, trước khi dừng kịp thời, bà cũng đã mất hơn trăm triệu cho công ty “lừa đảo”. Một bài học cay đắng mà đến giờ mỗi khi nhắc lại bà cũng vẫn còn cảm thấy có phần xấu hổ vì đã không nghe tôi khuyên ngay từ đầu.
Mẹ tôi – cũng như rất nhiều người lớn tuổi khác đã và đang là những “con mồi” rất dễ bị các đối tượng lừa đảo cho vào tròng. Từ câu chuyện của mẹ đến các vụ việc liên quan đến “hợp đồng kỳ nghỉ” cho thấy bọn lừa đảo luôn đánh vào tâm lý yếu đuối của người già.
Chúng nhắm vào những người có bệnh, những người già cô đơn, đóng vai những đứa trẻ yêu thương người già như cha mẹ rồi rỉ tai những câu chuyện về thuốc chữa bệnh, về những món hàng đặc biệt chỉ được bán cho những khách hàng đặc biệt “như ông, như bà” mà nếu muốn mua cũng không có ngoài thị trường. Hoặc là những phần lợi nhuận tưởng chừng như dễ dàng có được thông qua các “hợp đồng kỳ nghỉ”…
Tôi cũng đã từng xem một cuộc livestream của con gái một nạn nhân của “hợp đồng kỳ nghỉ” đi đòi lại tiền cho mẹ. Cô ấy cũng bất lực khi thừa nhận rằng cô không thuyết phục được mẹ, khuyên nhủ kiểu gì mẹ cũng không nghe. Và tôi rất hiểu cảm giác bất lực của cô ấy. Tôi cũng đã từng trong hoàn cảnh như vậy.
Trong xã hội hiện nay, rất nhiều người lớn tuổi sống cùng con cháu, nhưng cũng không ít người sống riêng vợ chồng già với nhau. Điều khiến tôi trăn trở không chỉ là những đồng tiền đã mất, mà là sự cô đơn, lòng thương cảm của nhiều người lớn tuổi đã bị những kẻ lừa đảo lợi dụng.
Nghĩ lại mới thấy, điều mẹ tôi tìm đến không chỉ là những viên thuốc hay chiếc thảm đá. Thứ bà nhận được mỗi tuần là những lời hỏi han, sự săn sóc rất chi là “tận tình, chu đáo” và cảm giác mình được quan tâm. Những thứ ấy vốn không có giá, nhưng lại trở thành chiếc “chìa khóa” để những kẻ lừa đảo mở cánh cửa niềm tin của mẹ tôi. Và rồi, điều mất đi không chỉ là tiền mà còn là cảm giác day dứt vì đã quá tin vào những người chỉ đáng tuổi con, tuổi cháu.
Làm sao có thể bảo vệ họ trước những cú lừa bạc triệu, bạc tỉ khi ngoài kia, các đối tượng lừa đảo hoạt động ngày càng tinh vi, bài bản, có hệ thống, tạo nên những vòng tròn khép kín khiến cho người bị “đưa vào tròng” không còn lối thoát.
Thực tế qua nhiều vụ việc cho thấy, chúng ta không thể chỉ trông chờ vào sự tỉnh táo của người già. Bởi càng lớn tuổi, con người càng dễ tin vào những điều tử tế, càng cần được lắng nghe, được quan tâm và càng khó cưỡng lại những lời hỏi han ngọt ngào, vốn luôn nằm sẵn trong “kịch bản” của những kẻ lừa đảo. Và trước những kịch bản được chuẩn bị kỹ lưỡng đó cùng những lời lẽ đánh trúng tâm lý, khả năng tự bảo vệ của nhiều người lớn tuổi thực sự rất mong manh.
Sau câu chuyện của mẹ mình, tôi nhận ra rằng, người già hiếm khi tự kể với con cháu về những cuộc gọi, những buổi gặp hay những món đồ họ vừa mua. Họ sợ bị cho là cả tin, sợ bị la mắng hoặc đơn giản nghĩ rằng đó chỉ là chuyện nhỏ.
Nếu trong mỗi gia đình có thói quen trò chuyện nhiều hơn, lắng nghe nhiều hơn và cùng nhau chia sẻ những câu chuyện lừa đảo đang diễn ra, có lẽ sẽ có thêm nhiều người được kéo ra khỏi chiếc bẫy trước khi quá muộn. Sự quan tâm của con cháu không phải là làm thay tất cả, mà là dành thời gian để người già vẫn cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng.
Có lẽ từ hôm nay, thay vì chỉ hỏi bố mẹ đã ăn cơm chưa, chúng ta nên hỏi thêm một câu nữa: “Dạo này có ai gọi điện rủ bố mẹ đầu tư hay mua gì không?”, hoặc đơn giản là câu nhắc nhở “đừng vội tin những cuộc gọi lạ liên quan đến tiền bạc, đầu tư, quà tặng hay chữa bệnh”… Biết đâu chỉ một câu hỏi rất bình thường ấy hay những lời nhắc đơn giản như vậy lại giúp giữ được số tiền tích cóp của cả một đời người.
Gia đình tôi đang ở trong giai đoạn mà nhiều người gọi là "ổn định": thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi tháng, công việc tương đối vững, con cái bắt đầu lớn. Sau thời gian dài ở thuê, chúng tôi từng nghĩ đến việc mua một căn chung cư, vừa để ở lâu dài, vừa coi như tài sản để dành cho con sau này.
Tôi có sẵn khoảng 2 tỷ đồng tích lũy. Nếu nhìn qua, đó không phải là con số nhỏ. Nhưng khi bắt đầu tìm hiểu thị trường nhà ở, tôi mới thấy khoảng cách giữa khả năng tài chính của mình và giá nhà tại Hà Nội hiện tại lớn đến mức nào? Những căn hộ hai phòng ngủ ở khu vực tôi quan tâm đều từ 6 tỷ đồng trở lên. Nghĩa là để mua, gia đình tôi phải vay thêm ít nhất 3-4 tỷ đồng.
Bài toán tài chính ngay lập tức trở thành áp lực với chúng tôi. Mức lãi suất hiện nay, sau thời gian ưu đãi, có thể lên tới 13-15% mỗi năm. Tôi thử tính sơ, tiền lãi hàng tháng đã là một khoản rất lớn, chưa kể tiền gốc. Dù thu nhập gia đình ở mức khá, việc gánh một khoản vay kéo dài hàng chục năm khiến tôi không khỏi lo lắng. Chỉ cần một biến động nhỏ về công việc hay sức khỏe, mọi kế hoạch có thể bị đảo lộn.
Tốc độ tăng giá nhà đang vượt quá xa khả năng chi trả của người lao động. Chỉ trong khoảng hai năm, giá chung cư ở nhiều nơi đã tăng 200%. Trong khi đó, thu nhập của đa số người đi làm, kể cả như gia đình tôi, chỉ tăng rất chậm, vài phần trăm mỗi năm. Khoảng cách giữa giá nhà và thu nhập ngày càng bị kéo giãn, khiến giấc mơ an cư trở nên xa vời hơn với nhiều người.
Mặt khác, nhìn về khía cạnh giá trị bất động sản, khi giá nhà đã tăng quá cao so với mặt bằng thu nhập như vậy, ai sẽ là người tiếp tục mua để đẩy giá lên nữa? Nếu phần lớn người có nhu cầu ở thực đều không đủ khả năng chi trả, thị trường liệu có thể duy trì đà tăng mãi?
Ở góc độ người mua để ở, tôi thấy mình đang đứng trước một lựa chọn khó. Vay thì áp lực quá lớn, rủi ro dài hạn cao. Không vay thì số tiền tích lũy lại ngày càng "đuối" so với giá nhà. Đây không còn là câu chuyện riêng của gia đình tôi, mà là tình cảnh chung của nhiều người trẻ hiện nay.
Sau nhiều lần cân nhắc, vợ chồng tôi quyết định tạm hoãn kế hoạch mua nhà. Chúng tôi sẽ tiếp tục tích lũy và chờ đợi thêm, thay vì vội vàng bước vào một quyết định có thể ảnh hưởng đến tài chính gia đình trong nhiều năm tới. Với tôi, trong bối cảnh giá nhà đã vượt quá xa thu nhập như hiện nay, sự thận trọng không phải là cách để tự bảo vệ mình.
Hạnh phúc vốn không nằm ở mâm cao cỗ đầy. Thế nhưng, thực tế đáng buồn là ngày nay đôi khi giá trị của một ngày vui lại bị đem ra đong đếm qua lăng kính của những chiếc phong bao.
Không khó để tôi bắt gặp những tiếng thở dài hay sự so sánh sau mỗi tiệc cưới: "Bỏ 500.000 đồng mà ăn chán quá". Phải chăng, vô hình trung, chúng ta đang biến mình thành những "thực khách" khó tính đi mua dịch vụ, thay vì là những người bạn thân tình đến sẻ chia khoảnh khắc hạnh phúc thiêng liêng với cô dâu, chú rể? Khi chiếc cân tiểu ly của sự thực dụng được đặt lên bàn tiệc, sự chân thành của lời chúc phúc bỗng trở nên nhẹ tênh.
Ngày trước, đám cưới là dịp để họ hàng, xóm giềng tụ họp. Người ta đến không chỉ để ăn, mà để chúc phúc, để chứng kiến một cột mốc quan trọng của đôi lứa. Còn bây giờ, nhiều khi đám cưới trở thành một nghĩa vụ. Đi cho xong, gửi phong bao cho phải phép, ăn nhanh rồi về. Thậm chí, có người còn chưa kịp nhớ mặt cô dâu chú rể.
Nếu chỉ nhìn vào giá trị thực đơn để đánh giá sự thành tâm của gia chủ, chúng ta đã vô tình đánh mất phần hồn cốt đẹp nhất của văn hóa cưới hỏi. Sự hiện diện của mỗi người đáng lẽ là để chứng kiến một khởi đầu mới, để sưởi ấm niềm vui của đôi lứa bằng tình yêu thương, chứ không phải để thẩm định tay nghề của người đầu bếp.
>> Bỏ 500 K dự đám cưới 'nhạt' ở nhà hàng
Khi đi dự đám cưới, tôi không còn để ý quá nhiều đến việc món ăn ngon hay dở? Thay vào đó, tôi nhìn cô dâu chú rể, nghe câu chuyện của họ, cảm nhận niềm vui lan tỏa trong không khí. Có những đám cưới rất giản dị, món ăn không có gì đặc biệt, nhưng tôi vẫn thấy ấm lòng khi ra về.
Thay vì soi xét mâm cỗ có xứng tầm với phong bao mình đã bỏ, tại sao không thử lắng nghe câu chuyện tình yêu được kể trên sân khấu? Đừng để 500.000 đồng trở thành rào cản ngăn cách những tâm hồn đồng điệu. Một đám cưới trọn vẹn là khi khách ra về không chỉ no bụng, mà còn ấm lòng bởi sự tử tế và niềm hy vọng về một tổ ấm hạnh phúc.
Hãy trả lại cho đám cưới sự hồn hậu vốn có: nơi niềm vui được lan tỏa bằng nụ cười, và lời chúc phúc luôn quý giá hơn mọi của ngon vật lạ.
Tôi tốt nghiệp đại học chuyên ngành xây dựng cách đây 10 năm với khá nhiều kỳ vọng. Những năm ngồi trên giảng đường, chúng tôi được dạy về kết cấu, vật liệu, tiêu chuẩn an toàn, về cách một công trình được hình thành từ bản vẽ đến thực tế. Với vốn kiến thức chuyên môn ấy, tôi từng nghĩ chỉ cần chăm chỉ và kiên trì, mình sẽ có một chỗ đứng vững vàng trong nghề.
Nhưng thực tế sau khi ra trường lại không như vậy. Tôi và bạn bè bắt đầu hành trình tìm việc đầy chật vật. Người thì nhận lương thấp, làm việc ở công trình xa nhà, điều kiện khắc nghiệt. Người khác vào được công ty một thời gian thì lại bị cắt giảm nhân sự khi dự án đình trệ. Có bạn liên tục nhảy việc nhưng vẫn không tìm được môi trường ổn định. Tấm bằng kỹ sư, thứ từng khiến chúng tôi tự hào, dần trở nên "nhẹ cân" trước thị trường lao động nhiều biến động.
Rồi một người bạn trong lớp chuyển hướng sang làm môi giới bất động sản, buôn đất. Ban đầu chỉ là thử sức, nhưng sau một thời gian, bạn ấy bắt đầu có thu nhập tốt hơn hẳn. Không còn cảnh chờ lương, không còn nỗi lo dự án dừng là mất việc. Bạn mua được xe, rồi nói đến chuyện mua nhà. Từ một người loay hoay với bản vẽ và công trường, bạn đổi đời khá nhanh.
>> Kỹ sư xây dựng 10 năm mất việc ba lần
Qua những buổi họp lớp, bạn giới thiệu thêm những người khác trong lớp tham gia cùng. Và rồi, từng người một chuyển nghề. Tính đến bây giờ, lớp tôi đã có ít nhất 5 kỹ sư xây dựng trở thành "cò đất". Tôi không nghĩ họ kém chuyên môn. Ngược lại, nhiều người trong số họ từng học rất tốt, hiểu nghề, có năng lực. Nhưng rõ ràng, giữa một bên là công việc chuyên môn vất vả, thu nhập bấp bênh, và một bên là thị trường bất động sản sôi động với cơ hội kiếm tiền nhanh, lựa chọn của họ trở nên dễ hiểu.
Điều khiến tôi trăn trở không phải là việc cá nhân đổi nghề, mà là xu hướng phía sau nó. Khi những người được đào tạo bài bản trong các lĩnh vực kỹ thuật, xây dựng, công nghệ thông tin - những ngành tạo ra giá trị vật chất cụ thể - lại rời bỏ nghề để chạy theo làm giàu từ đất, thì có ổn không?
Tại sao bất động sản ở ta lại được coi là kênh "sinh lời" hấp dẫn đến vậy? Giá trị thực mà nó tạo ra cho xã hội là gì, ngoài việc giá tăng lên qua các lần mua đi bán lại? Trong khi ở nhiều nước phát triển, người ta đầu tư vào khoa học, công nghệ, kỹ thuật... để tạo ra sản phẩm, nâng cao năng suất, thì chúng ta lại dễ dàng bị cuốn vào việc "ôm đất" và coi đó là phát triển.
Bản thân tôi đến giờ vẫn cố gắng bám trụ với nghề. Tôi chấp nhận đi công trình xa, chấp nhận thu nhập chưa cao để tích lũy kinh nghiệm và giữ lấy con đường mình đã chọn. Nhưng thú thật, đôi khi nhìn bạn bè đổi đời nhanh chóng, tôi cũng không khỏi dao động. Tôi tự hỏi, ngoài kia còn bao nhiêu người như mình, đang dần mất kiên nhẫn với công việc chuyên môn?
Có lẽ vấn đề nằm ở cách thị trường đang vận hành. Khi những công việc đòi hỏi chất xám không mang lại sự ổn định và thu nhập tương xứng, còn bất động sản lại mở ra cơ hội kiếm tiền nhanh, thì dòng tiền và cả nguồn nhân lực sẽ tự nhiên chảy về phía đó. Nhưng nếu tiền cứ tiếp tục đổ tiền vào đất, còn những ngành tạo ra giá trị thực bị bỏ ngỏ, thì câu hỏi đặt ra là: chúng ta sẽ phát triển bằng cách nào?
Tôi chỉ mong có thêm những chính sách để thị trường bất động sản ổn định hơn, minh bạch hơn, để sức hút làm giàu nhanh không còn lấn át tất cả. Quan trọng hơn, cần tạo ra môi trường làm việc đủ tốt để những người làm nghề như chúng tôi có thể yên tâm gắn bó. Nếu không, sự rời bỏ sẽ còn tiếp diễn, và cái giá phải trả trong tương lai sẽ là không nhỏ.
